Podjęcie tematyki rustykalnej, czyli z łaciny, wiejskiej, w literaturze renesansowej związane jest z humanistycznym rozumieniem natury jako dzieła idealnego. Jest ona harmonijna i doskonale przemyślana, pozwala umieścić na swoim tle określone zachowanie i model człowieka.

"Żywot człowieka poczciwego" Mikołaja Reja rozwija wyżej wspomniany temat, nadając mu cechy bardziej uniwersalne. Humaniści sądzili, że człowiek powinien żyć w zgodzie z naturą i jej rytmem, taką też myśl zawarł w swoim dziele Rej. Opisuje on wszystkie pory roku wegetacyjnego, aby porównać do nich wszystkie etapy życia człowieka. Jest ono bowiem według niego podobne do całego cyklu natury i zachodzących w nim zmian. Przedstawia postać gospodarza, który podporządkowuje sobie naturę w taki sposób, że pielęgnując ją, sam czerpie z jej bogatych darów. "Żywot człowieka poczciwego" jest obrazem wsi, która jest miejscem odpowiednim dla pracującego tu człowieka, który żyje wśród spokojnego otoczenia.

Podobną wymowę ma utwór Jana Kochanowskiego, ujęty jednak w formę pieśni. Rej w "Żywocie człowieka poczciwego" tworzy przede wszystkim wzorzec do naśladowania, czyli literaturę parenetyczną. Kochanowski natomiast w "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" tworzy liryczny obraz natury i wsi w odwołaniu do tradycji ludowych, pieśni pasterskiej i sielanek. O tradycjach związanych z życiem na wsi i obchodami nocy świętojańskiej dowiadujemy się z dwunastu pieśni, śpiewanych przez Panny. Są pochwałą zabawy, miłości, wiejskich obyczajów. Najbardziej znana, ostatnia pieśń, chwali sielankową atmosferę wsi:

"Wsi spokojna, wsi wesoła,

który głos twej chwale zdoła ?

kto twe wczasy, kto pożytki

może wspomnieć za raz wszytki ?"

Jan Kochanowski wyraźnie nawiązuje w "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" do mitologicznej Arkadii, czyli krainy szczęścia i spokoju. Dla poety wieś staje się tutaj miejscem nieskalanym przez zło, jest ostoją wartości, moralności, dzięki której człowiek czuje się szczęśliwy.

W późnym renesansie do tradycji sielanki nawiązywała twórczość Szymona Szymonowica. Jest on przede wszystkim autorem utworów opiewającym życie na wsi, ale wśród zbioru znajduje się anty sielanka pt. "Żeńcy", która ma wymowę odmienną od pozostałych. Opisuje Szymonowic chłopów, pracujących na wsi pańszczyźnianej, która jest źródłem ich znoju i bólu. W utworze tym dużą rolę spełnia pieśń, nadająca mu sielankowy charakter. Czytamy więc pieśń Pietruchy, która jest nawiązaniem do motywów wiejskich. Pieśń ma moc sprawczą, ponieważ wydobywa nawet ze złego i surowego gospodarza krztę dobroci i litości.

Ocena 2

Magda Kropka

Temat: Charakter polskiego odrodzenia - niektóre zagadnienia.

Tak jak w innych krajach europejskich, tak i w Polsce rozwijały się najważniejsze nurty epoki, czyli humanizm i reformacja. W centrum zainteresowania stał człowiek, które według ideałów renesansowych, mógł rozwijać swoje umiejętności w różnych dziedzinach życia i nauki. Pomagała w tym wiedza zaczerpnięta z dorobku antycznego i współczesnego. Polska literatura i kultura rozwinęły się znacznie w tym okresie. Zaczęto pisać w języku polskim, dzięki czemu doskonalił się pod względem artystycznym. Literatura wzbogaciła się o nowe gatunki i formy wierszowe.

Renesans polski to przede wszystkim działalność wielkich pisarzy i poetów. Olbrzymie znaczenie miała erudycyjna poezja Jana Kochanowskiego, który nawiązując do bogatej tradycji starożytnej, przeniósł ją na polski grunt literacki, tworząc wspaniałe artystycznie dzieła -"Pieśni", "Fraszki", "Treny", "Odprawę posłów greckich". Ważna jest również twórczość Mikołaja Reja - "Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem, a Plebanem", "Żywot człowieka poczciwego", "Figliki".

Polska literatura renesansowa to również wspaniały rozwój prozy publicystycznej. Na tym polu szczególnie zasłużył się Piotr Skarga, królewski kaznodzieja oraz Andrzej Frycz Modrzewski. Piotr Skarga jest autorem "Kazań sejmowych", traktatu politycznego, które za pomocą środków retorycznych mają wpłynąć na zmianę zachowania Polaków. Według Skargi brak patriotyzmu i poszanowania dla spraw ojczyzny oraz anarchia panująca w Rzeczpospolitej, szybko doprowadzą do jej upadku.

Andrzej Frycz Modrzewski jest autorem rozprawy "O poprawie Rzeczpospolitej" ( "De republica Emendanda"), która jest projektem reform, potrzebnych, zdaniem pisarza, XVI -wiecznej Polsce. Opisuje on wszystkie dziedziny życia publicznego -obyczaje, prawa, wojny, Kościół i szkoły -proponuje ich ulepszenie i zreformowanie, dzięki czemu powstaje idealny obraz państwa polskiego.

Ważnym dziełem polskiego renesansu jest też dzieło Mikołaja Kopernika z zakresu astronomii pt. "O obrotach sfer niebieskich", które zmieniło dotychczasową wiedzę o świecie.