Literatura stanowi ważny element życia każdego człowieka. Jest bardzo istotną gałęzią sztuki, ponieważ

porusza wiele ludzkich problemów. W książkach można znaleźć opis postaw bohaterów, ich walkę w imię obranych wartości, marzenia, plany, zwycięstwa i klęski życiowe. Dzieła literackie opisują pracę i zabawę człowieka. Przez wieki zmieniały się mody, wzorce postępowania, realia, niezmienne pozostawały tylko ludzkie problemy, uczucia i namiętności. Niejednokrotnie dzięki przeczytanej książce udało się odnaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania. Często literatura staje się źródłem wzorów i wartości. Wpływa na obraz świata, na to jak pojmujemy i traktujemy innych ludzi, jakie postawy przyjmujemy wobec rzeczywistości. Nie zawsze jednak literatura wpływa bezpośrednio na nas. Historie bohaterów literackich wzruszają i poruszają, ale nie są w stanie sprawić, abyśmy zmienili kształt naszego życia lub choćby drobny jego element. Zawsze jednak książka przekazuje nam jakaś prawdę o świecie i ludziach. Kiedy jest uniwersalna, kolejne pokolenia przekazują ją sobie ucząc się historii ludzkości. W dzisiejszych czasach ludzie coraz rzadziej sięgają po książki, uczniowie wolą przeczytać streszczenie lub obejrzeć ekranizację jakiejś powieści. Świat naszej wyobraźni staje się poprzez to coraz uboższy. Chciałabym udowodnić, że książki gwarantują nie tylko rozrywkę, ale są interesującym nauczycielem życia i historii.

Werter, bohater powieści Goethego to człowiek rozkochany w literaturze. Uwielbiał czytać dzieła Homera i Macpehrsona, na stole w jego pokoju leżała powieść Emilia Galotti. Werter szukał w książkach odpowiedzi na nurtujące go pytania. Literatura rozbudziła w nim wrażliwość i uczuciowość. Werter jest marzycielem, pragnie odnaleźć poprzez literackie historie sens życia, dzięki nim chce znaleźć harmonię ze światem natury. Jest bardzo wrażliwy na piękno literatury, nawet w towarzystwie ukochanej Lotty czyta Pieśni Osjana. Książki rozbudziły w nim pragnienie przeżycia wielkiej miłości. Kiedy spotkał na swej drodze piękną Lottę nie mógł zapanować nad swoimi uczuciami. Wie, że ukochana ma wyjść za mąż za innego, ale już nic nie jest w stanie zmienić jego uczuć. Popełnia samobójstwo, bo nie umie poradzić sobie z cierpieniem, jakie wywołała nieszczęśliwa miłość. Literatura, którą czytał przyniosła mu wiadomość o potrzebie miłości, a tym samym stała się bezpośrednią przyczyną jego klęski.

Powieść Goethego niosła i wciąż niesie kolejnym pokoleniom wiadomość o potędze miłości. Kiedy człowiek jest zakochany, a jego uczucie zostaje odtrącone, bardzo cierpi, nie umie pogodzić się ze światem, nie potrafi znaleźć sobie miejsca. Ból jest tak ogromy, że nie da się go opisać. To uczucie jest znane prawie każdemu człowiekowi. Cierpienia młodego Wertera to nie tylko wiadomość, ale historia, która pomaga wielu ludziom zrozumieć, że nie są osamotnieni w swoich uczuciach. Postać Wertera i jego losy wpłynęły na życie wielu ludzi. Szczególnie ten wpływ był widoczny w czasach romantyzmu. "Gorączka werterowska" spowodowała prawdziwą modę na weltschmerz. Młodzież przejmowała werterowski światopogląd, sposób ubierania się, czytała te same książki. W powieści Goethego do dziś dnia można odnaleźć samego siebie i prawdę o swoich uczuciach.

Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego to znakomite studium psychologiczne mordercy. Dostojewski opisuje los młodego studenta, który uważa się za jednostkę ponadprzeciętną, która jest uprawiona do wybrania sobie sytemu wartości. Rodion Raskolnikow jest przekonany, że może popełnić zbrodnię w imię dobra ogółu i nie będzie odczuwał żadnych wyrzutów sumienia. Chce oczyścić świat z ludzi złych, którzy działają na szkodę innych. Dlatego morduje starą lichwiarkę i jej siostrę Lizawiettę. Po morderstwie Raskolnikow popada w dziwne odrętwienie. Nie spodziewał się takiego stanu, nie przypuszczał, że będzie odczuwał wyrzuty sumienia. Ciągle wydaję mu się, że ktoś go śledzi, ma wysoką gorączkę, nie może sobie znaleźć miejsca, nie umie przestać myśleć o morderstwie, którego dokonał. Dzięki spotkaniom i rozmowom z Sonią - bardzo wierzącą prostytutką uświadamiał sobie błąd, zrozumiał bowiem, że żaden człowiek nie może w imię jakiejkolwiek idei zabijać. Dzięki Soni postawia się zmienić. Na zesłaniu na Syberii oboje odnajdują szczęście i spokój wewnętrzny.

Dostojewski przekazuje w swojej powieści niezwykle ważną wiadomość: nie można zabijać człowieka, bo każda zbrodnia to niewysłowione zło. Nie wolno tego robić w imię żadnej idei. Odejście od sytemu wartości, od praw dekalogu dehumanizuje człowieka, odbiera mu godność, upadla i niszczy. Nie można też przybierać tych wartości, które są dla nas wygodniejsze i wymagają od nas mniejszego wysiłku. Dostojewski podkreśla, że każda zbrodnia zostanie ukarana. Nie zawsze więzienie czy zesłanie jest adekwatne do popełnionego czynu. Największą karą dla człowieka wrażliwego są jego wyrzuty sumienia. One nie pozwalają znaleźć ukojenia i spokoju wewnętrznego. Nie pozwalają na zapomnienie o zbrodni, którą się popełniło.

Podobną wiadomość przekazał w na początku XVII wieku Wiliam Szekspir w dramacie Makbet. "Nie ma winy bez kary", a największą karą są ludzkie wyrzuty sumienia.

Oba utwory "wysyłają" podobne informacje o człowieku: gdy zostają zagubione wartości moralne człowiek zatraca samego siebie.

Lektura niektórych książek powoduje, że stajemy się bardziej zamyśleni, smutniejsi. Otwierają się nam oczy na prawdę o człowieku, która nie zawsze jest optymistyczna. Inny świat Gustawa Herlinga Grudzińskiego to wstrząsająca historia życia w sowieckim obozie. Człowiek zostaje pozbawiony swej godności przez drugiego człowieka. Warunki życia i pracy w obozie są dramatyczne. Każdego dnia trzeba walczyć o ocalenie i przetrwanie. Łatwo w takich warunkach stracić sens w człowieczeństwo. Natalia Lwowna i bohater - narrator czytają w obozie powieść Dostojewskiego Zapiski z domu umarłych. Lektura pomaga bohaterom w ocaleniu nadziei, wspiera ich, pomaga podnieść się z dna rozpaczy i uczucia bezsensu życia. Pod wpływem tej książki narrator dochodzi do wniosku, "że wszystko już było, to samo przed laty,…że mieszkamy od wieków w martwym domu". Powieść Dostojewskiego pomaga mu uświadomić sobie, że obozy i więzienia istniały od zawsze, że człowiek zawsze zadawał człowiekowi wiele cierpień. Dzięki tej świadomości oboje poczuli swoistą więź z tymi, którzy niegdyś byli więźniami i uwierzyli w możliwość ocalenia swojego człowieczeństwa.

Powieść Grudzińskiego uczy współczesnego człowieka, że nigdy nie wolno mu zapominać o istnieniu zła, musi być przygotowany na walkę z nim. Nie można także zapominać o historii, bo tylko ona może uchronić człowieka od popełniania tych samych błędów.

Literatura ma ogromny wpływ na człowieka. Powoduje wzruszenie, skłania do refleksji nad życiem, często pobudza do działania. Nawet jeśli nie jest w stanie zmienić ludzi, to czerpie się z niej wiele wzorców postępowania i wiedzę o świecie, o innych, o psychice ludzkiej. Literatura w końcu kształtuje nasza wyobraźnię, buduje świat marzeń, z niej czerpiemy nadzieję i siłę na dalsze życie. Czasem nawet pomaga nam odnaleźć właściwą drogę w życiu. Każda książka ma więc w sobie jakąś wiadomość dla nas, a jak ją odczytamy, to już zależy tylko od nas samych.