1.Omów i oceń zjawisko Sarmatyzmu w oparciu o pamiętniki Jana Chryzostoma Paska i Wacława Potockiego.

Sarmatyzm jako pojęcie ma dwa znaczenia. Pierwsze z nich dotyczy stylu życia szlachty w wieku XV i XVI . Drugie określa rozbudowaną ideologię szlachecką.

Szlachtę z okresu wieku XV- XVI cechuje przekonanie że pochodzi ona od starożytnego rodu Sarmatów. Sarmatom przypisywano pozytywne cechy należały do nich między innymi świadomość narodowa, życie w zgodzie z tradycją i swoimi przekonaniami. Jej inne pozytywne cechy to także- męstwo i dzielność. Niestety okres tej świetności nie trwał zbyt długo. Pojęcie sarmatyzmu nabrał wydźwięku i zabarwienia dalekiego od początkowej fazy - wręcz negatywnego. Sarmatyzm stanowi podstawę polskiej obyczajowości, religijności, polityki. Zaczyna się w XV wieku. Szlachta polska w dobie swej świetności poszukiwała swych korzeni - znalazła je w starożytnym ludzie Sarmatów (w rzeczywistości był to koczowniczy lud irański zamieszkujący dorzecze Wołgi). To szczególne pochodzenie miało tłumaczyć szczególną rolę jaką szlachta odgrywała w Polsce.

Oto charakterystyka najważniejszych utworów napisanych przez Paska i Potockiego. W pierwszej kolejności zajmę się omówieniem " Pamiętników" napisanych przez Jana Chryzostoma Paska.

"Pamiętniki " - napisane zostały około roku 1690 , należą do nurtu sarmackiego. podzielone są na dwie części. Pierwsza część przedstawia opis wypraw i tułaczki wojennej autora, druga natomiast ukazuje paska jako pędzącego spokojny żywot na roli - gospodarza. . Dzieło to stanowi przykład mentalności jaką wyznawała szlachta w tamtym okresie. Cechuje ją przywiązanie do swobód i przywilejów jakie posiada. Jest ona nie chętna do tego co nowe i obce. Jej religijność jest powierzchowna i oparta na zabobonach. Autor mimo wszystko kreując siebie w tych pamiętnikach stara się uniknąć negatywnego obrazu swojej osoby. Ale niestety nie udaje mu się to. W przeważających w utworze opisach poznajemy jaki był naprawdę jego charakter. Był to pieniacz i awanturnik.

Drugim twórca niezwykle wybitnym a reprezentującym literaturę należącą do nurtu sarmackiego jest Wacław Potocki. Jego najwybitniejszym bez wątpienia utworem jest "Transakcja wojny chocimskiej" Treścią utworu jest uwzględnienie szczególnej roli bitwy pod Chocimiem z roku 1621.

Autor powraca tu świadomie i celowo do konkretnej wydarzeń z tej bitwy ukazując nam przygotowania do niej jak i sam jej przebieg. Potocki powraca do konkretnych wydarzeń.

Utwór ten stanowi ciekawą i upoetyzowaną kronikę wojenną. Wacław Potocki napisał ją w oparciu o pamiętniki Jakuba Sobieskiego. Wacław Potocki wspomina tu zacięcie i z oddaniem walczących przodków. Charakterystyka pokolenia współczesnego przywołana jest tu w celu pokazania jak mają żyć i walczyć współcześni.

2. Wskaż i omów na przykładzie twórczości Jana Andrzeja Morsztyna cechy poezji barokowej.

W Polsce jednym z najwybitniejszych twórców barokowego nurtu dworskiego był Jan Andrzej Morsztyn.

W swojej twórczości nawiązywał do włoskiego artysty Marina. Charakterystycznymi cechami poezji Marina była kunsztowność, ozdobność, nagromadzenie kontrastów i porównań.

Poezji Morsztyna zwykło się przypisywać określenie błaha treść i kunsztowna forma. Określenie błahej treści bierze się z faktu iż przeważającą tematyką utworów Morsztyna jest miłości i życie dworskie, a także flirt.

Cechą charakterystyczną jego utworów jest stosowanie dwóch bardzo ważnych dla poety figur poetyckich. Są to:

kontrast czyli przeciwstawienie ze sobą dwóch zupełnie różnych cech np. miłość- śmierć, biały - czarny. Natomiast drugim niezwykle ważnym środkiem wyrazu był paradoks czyli takie sformułowanie, które początkowo wydaje nam się jako bezsensowne, sprzeczne z zasadami logiki, po głębszej analizie jest jak najbardziej prawdziwe.

Przykłady najwybitniejszych utworów tego poety:

  • "Do trupa"- utwór ma bardzo kunsztowną formę sonetu. Jest on jednym z najbardziej znanych utworów Morsztyna. Utwór oparty na koncepcie. Zestawieniu uczuć i cechy dwóch przeciwstawnych postaci. Zestawia bowiem autor postać zakochanego do szaleństwa mężczyzny z trupem. Kontrast ten prowadzi do zaskakującego finału kiedy to nieszczęśliwie zakochany uznaje, że lepiej być trupem niż żyć i cierpieć. A cierpieniem jest dla niego wielka nieodwzajemniona miłość.

- "Niestatek"- jest to utwór także o kobiecie. Tym razem przedmiotem rozważań jest niestałość uczuć i zachowania kobiety. Następuje tu wyliczenie niemożliwych zjawisk i finałowy wniosek że prawdopodobieństwo ich spełnienia jest o wiele większe niż "będzie stateczna która białogłowa".

3. Motywy egzystencjalne na przykładzie twórczości Daniela Naborowskiego.

Ukazanie tego motywu należy zacząć od wyjaśnienia pojęcia vanitas. Vanitas jest to słowo łacińskie oznaczające marność. Jest to pojęcie bardzo często wykorzystywane w twórczości barokowych pisarzy zwłaszcza Daniela Naborowskiego.

Daniel Naborowski należy do grona tych poetów , którzy zafascynowani był przemijaniem. W swoich utworach bardzo często podejmuje motyw marności. Uważa że najszybciej przemijają wartości i dobra ziemskie. Zalicza do nich urodę, mądrość i władze. W wierszu pt. "Cnota grunt wszystkiemu" opowiada o rzeczach jakie są dla nas ludzi. Naborowski uważa że wszystko jest dla nas zarówno miłość, radość, a także bogactwa, władza, uroda. Naborowski nakłania czytelnika by jak najbardziej korzystać z tych dó.br ale przestrzega że w tym wszystkim trzeba zachować umiar.

Kolejny wiersz pt. "Błąd ludzki" ukazuje nam nasze życie , które składa się z różnych błędów przez nas popełnianych. W tym także odnajduje porządek i dzieło Boga poeta.

"Tak chce Bóg mieć; przeklęctwo przeciwić się Jemu. Przeto też nic nie przydaj, nic nie ujmuj temu".

. Przykładowym wierszem może tu być wiersz pod tytułem "Marność" . Nawiązuje w nim do Księgi Koheleta: i jednego z jej motywów vanitas vanitatum. Pokazuje że jeśli będziemy zachowywać w życiu cnotę i umiar to nasza marność i przemijanie będzie po prostu fraszką. - "fraszką śmierć i trwoga". "Krótkość żywota" to kolejny utwór Daniela Naborowskiego . Życie ukazane w tym wierszu jest niczym innym jak dźwiękiem , wiatrem, cieniem i błyskiem.. Mówi o życiu że jest tak krótkie że może być nawet "czwartą część mgnienia".

Problem egzystencjalny poruszany przez Naborowskiego to ulotność i marność naszego życia.

4. Komedie Moliera jako przykład piętnowania wad i słabości ludzkich.

Molier naprawdę nazywał się Jan Baptysta Poquelin . Należy on do jednych z największych francuskich XVII-wiecznych pisarzy. W swych komediach przedstawia prawdziwe życie, ale także bawi, piętnuje ludzkie wady zwłaszcza hipokryzje, kłamstwo i chciwość.

Najbardziej znanym utworem jest komedia "Świętoszek". Miejsce akcji to Paryż. Przedstawia historię rodziny mieszczańskiej, wiedzie ona spokojne i dość zamożne życie do czasu kiedy nie zjawia się w nim Tartufe, czyli tytułowy Świętoszek.

Nawiązuje on bliską przyjaźń i znajomość z gospodarzem tego domu Orgonem. Jawi się gospodarzowi jako osoba niezwykle pobożna. Wyraża to na przykład w taki sposób : przed kościołem staje z żebrakami, lub pada krzyżem na widok ukrzyżowanego Jezusa.

Takim zachowaniem wkupia się w łaski i zdobywa zaufanie Orgona. Orgon jest tak zafascynowany nowym towarzyszem że zaprasza go do swojego domu.

Odkąd Świętoszek wprowadza się do jego domu, Orgon całkowicie jest pochłonięty jego osobą. Nie interesuje się nikim z domowników. Wyrzuca nawet swojego syna z domu. Nie słucha nikogo, a ataki na Tartuffa odbiera tak jako atak na swoją osoba . Uważa że biorą się one z zazdrości. Orgon ma plan wydać za Tartuffa swoją córkę a także przepisanie na swojego przyjaciela całego wielkiego majątku. Zostaje jednak zdemaskowany przez żonę Orgona - Elmirę. Utwór kończy się wtrąceniem Świętoszka do więzienia.