KROPKA - zamyka zdanie, kolejny wyraz po kropce zapisujemy, używając wielkiej litery.

PRZECINEK

"Wszyscy wykształceni ludzie bez przecinka piszą zdanie

ze spójnikiem: i, bądź, tudzież, oraz, albo, lub, ni, ani."

  • wyjątek stanowi (jak powyżej) wyliczanie lub powtarzanie tych spójników (Tomasz ani sam nie sprząta, ani nie pomaga sprzątać.);
  • przecinek pojawia się przed spójnikiem: a, ale, aby, lecz, więc, że, żeby, ponieważ;
  • oddziela zdania złożone współrzędnie, nie połączone spójnikiem;
  • w wypowiedzeniu potrójnie złożonym wydziela zdanie podrzędni spośród dwóch zdań wobec siebie współrzędnych (Wybrali się do sklepu, który właśnie otwarto, i zrobili wielkie zakupy.);
  • poprzedza zaimek: kto, co, który, jaki, kiedy, gdy, gdzie, jak;
  • w zdaniu złożonym podrzędnie zaimek może rozpoczynać wypowiedzenie, przecinek rozdziela więc zdania sąsiednie (Kiedy zacznie padać śnieg, będę musiała kupić nowe kozaki.);
  • nie rozdzielamy przecinkiem spójnika zestawionego: mimo że, mimo iż, który wprowadza zdanie złożone podrzędnie przyzwolenia (Czuł się całkiem dobrze, mimo że męczył go katar.)
  • rozdzielamy przecinkiem konstrukcję złożoną, gdzie zaimek zestawiony pojawia się w środku lub na początku wypowiedzenia (Mimo że męczył go katar, czuł się całkiem dobrze. Przez całą noc, mimo iż było cicho, nie mogłem zasnąć.);
  • wydzielamy w wypowiedzeniu imiesłowowy równoważnik zdania (Marek, słuchają ulubionej stacji radiowej, wytrwale polerował samochód.);
  • rozdzielamy część zdania wyrażoną w kilku słowach, ale niepołączoną spójnikiem (Pierwsze promienie słońca ogrzewały każdy pąk, kwiat, listek.);
  • wydzielamy w wypowiedzeniu bezpośrednie zwroty w formie wołacza (Kasiu, nie płacz. Myślę, moi drodzy, że to już wszystko na dzisiaj. Dlaczego krzyczysz, złośnico? .

WYKRZYKNIK - kończy zdanie wykrzyknikowe i rozkazujące.

PYTAJNIK - kończy zdanie pytające.

Używamy wykrzykników i pytajników na końcu wypowiedzenia, jeśli odnoszą się one do zdania nadrzędnego. (Dlaczego to zrobiłeś? Ale: Zapytałem, dlaczego to zrobił.).

DWUKROPEK

  • używamy do przytoczenia wypowiedzi, to inaczej mowa niezależna,
  • stosujemy przy wyliczaniu elementów, wcześniej je zapowiadając albo ogólnie nazywając,

W NAWIAS lub pomiędzy MYŚLNIKI ujmujemy informacje uboczne albo też uzupełniające (Ta lekcja - jak się spodziewano - była mało interesująca.).

PAUZA (myślnik) ma zastąpić opuszczoną część zdania (Pierwszy zawodnik przybiegł już po 20 minutach, drugi - dopiero po 25.).

WIELOKROPEK jest używany, by zaznaczyć celowo niedokończoną treść, myśl. (W tej sytuacji mógł zrobić tylko jedno…).

CUDZYSŁÓW jest używany do przytaczania czyjejś wypowiedzi, tytułu, fragmentu utworu (Przeczytałem "Potop".).