Po przeczytaniu romantycznego dzieła Adama Mickiewicza "Pan Tadeusz" wydaje mi się, że bez żadnych przeszkód możemy nazwać ten utwór epopeją. Jest tak dlatego, że posiada on następujące cechy tego gatunku:

  1. Jak wiemy, epopej (inaczej epos) powinien być wielkim i rozbudowanym utworem napisanym wierszem, który ukazuje dzieje pewnej grupy społecznej na tle ważnych i przełomowych wydarzeń dla tej społeczności. Przykładów na to w utworze Mickiewicza jest wiele. Po pierwsze, ukazuje on grupę polskiej szlachty, która jest w tym momencie w bardzo ważnym punkcie historii. Ich kraj znajduje się pod zaborami, a oni planują zryw niepodległościowy mający dać jej wolność. Obecne są tu również postacie historyczne, np. Napoleon.
  1. Epos winien posiadać wstęp, który nazywa się inwokacją. Jest to zwrot kierowany do bóstwa o natchnienie i pomoc w napisaniu dzieła. U Mickiewicza mamy oczywiście taką "Inwokację", która zaczyna się od słów "Litwo, ojczyzno moja..". Poeta zwraca się w niej do Matki Boskiej i ojczyzny, by pozwoliły mu napisać tę opowieść i powrócić kiedyś w rodzinne strony.
  1. W utworze takim powinny pojawić się też wielkie i rozbudowane porównania, zwane homeryckimi. Mickiewicz tworzy je nie gorzej od Homera, kiedy opisuje burzę, czy zachód i wschód słońca.
  1. Autor eposu powinien stosować technikę, która uwydatnia szczegół - tzw. realizm szczegółu. Charakteryzuje się on opisem zwykłych rzeczy z wielką dokładnością oraz ujęciu tego opisu w piękne liryczne frazy. Ma się to odbywać z "fotograficzną" wręcz szczegółowością. Takie też opisy widzimy w "Panu Tadeuszu", gdzie poeta przedstawia piękny serwis rodowy albo sukienkę Zosi.
  1. Klasycy eposu uważali, że powinny się w nim znaleźć wielowątkowe akcje, wymieszane zręcznie ze sobą. Tak też jest to ukazane u Mickiewicza. Miesza on ze sobą wątek narodowo-polityczny, miłosny, humorystyczny.
  1. Pojawiać mają się również tzw. epizody, które są jakby odskocznią od poważnych spraw, czy też głównego wątku utworu. Taką funkcję pełnią na przykład koncert Jankiela, czy tez spór Asesora z Rejtanem.
  1. W eposie ważną rolę odgrywały również retardacje. Jest to technika, której zadaniem jest spowolnienie akcji, wstrzymanie jej przed jakimś punktem kulminacyjnym utworu. Miało to wpływać na czytelnika i pogłębiać jego ciekawość. W "Panu Tadeuszu" uznać za retardacje możemy tak liczne i duże opisy przyrody.
  1. Narrator w eposie powinien być trzecioosobowy. Taka pozycja pozwala mu na utrzymanie dystansu wobec opowiadanej historii. Ponieważ jego zadaniem jest tylko przedstawienie danych wydarzeń, nie zaś ich komentowanie. Wyrażać swe uczucia może tylko w inwokacji. W przepadku "Pana Tadeusz" wymóg ten nie do końca jest spełniony. Odnajdujemy w nim czasem głos jakby drugiego narratora, który wyraża komentarz ogółu lub jego opinie. Widzimy to na przykładzie takich słów, jak: "podobno", "mówiono", są one wynikiem tego, że ten narrator nie jest narratorem wszechwiedzącym. Możemy to zobaczyć, kiedy przedstawiana jest opowieść o księdzu Robaku.
  1. W wielkich eposach starożytnych zawsze musiał się pojawić bohater zbiorowy. Nie ważne w jaki sposób przedstawiony - pozytywnie czy negatywnie. Musiała jednak być to duża zbiorowość, by można było na tej podstawie wysnuć wnioski ogólnoludzkie. Tak też jest w Soplicowie, gdzie bohaterem zbiorowym jest polska szlachta. Ukazana jest ona co prawda przez Mickiewicza, jako rozbita i skłócona, nie ulega wątpliwości jednak, że mamy tu bardzo dokładny opis tej grupy.

Trzeba jednak powiedzieć, że w "Panu Tadeuszu" odnajdujemy elementy, które "mącą" jego czystość gatunkową jako epopei. Są to choćby fragmenty liryczne, które mamy np. w "Inwokacji". Możemy też odnaleźć elementy dramatu, których dopatrzyć się można podczas narady szlacheckiej w domu Maćka albo w spotkaniu w gospodzie.

Dlatego też wydaje się, że oczywiście możemy mówić o "Panie Tadeuszu" jako epopei, ale trzeba też pamiętać, że nie jest to już epopeja w stylu klasycznym, greckim, bo mamy tu również elementy: poematu epickiego, powieści i sielanki.