"SIŁACZKA"

utwór przedstawia historię młodych ludzi, realizujących wśród ludu pozytywistyczną pracę u podstaw. Bohaterami są dwie całkowicie różne postaci, Stanisława Brzozowska nauczała wiejskie dzieci i przypłaciła za to własnym życiem, ponieważ zmarła na tyfus. Do Obrzydłówka przybył także Paweł Obarecki ,aby tam uczyć higieny i leczyć ludzi. Początki jego pracy też były trudne, bo Paweł żył w ubóstwie , służąc biednym, jednak z czasem zmienił się w dorobkiewicza, który choroby chłopów traktował jako środek wzbogacenia się. Po jakimś czasie dał spokój temu zajęciu gdyż nie przynosiło ono spodziewanych efektów. Po śmierci jego dawne ideały mogłyby się odnowić, tak jednak się nie stało. Gdy czuwał przy umierającej kobiecie , myślał, ze głupotą z jej strony było oddanie się takiej pracy Zawahał się w momencie kiedy do domu zmarłej nauczycielki przyszedł chłopiec aby oddać pożyczone wcześniej pieniądze. Niestety w końcu wybrał wygodne , dostatnie życie niż pomoc ubogim. Jedyne czego zdołał nauczyć chłopów z Obrzydłówka to palenia papierosów co raczej nie stanowiło wybitnego osiągnięcia.

Tytuł utworu nawiązuje do jego głównej bohaterki, której życie ukazane zostaję jako szlachetne. Jest wrażliwa na ludzką krzywdę i czuje odpowiedzialność za ich tragedię. Brzozowska zdecydowała się opuścić wielkie miasto aby we wsi uczyć tamtejsze dzieci. Doktor Paweł z kolei w porównaniu ze Stanisławą , okazał się za słaby i nieodpowiedzialny ,wyrzekając się swoich dawnych ideałów.

"DOKTOR PIOTR"

Dominik Cedzyna jest zubożałym szlachcicem, samotnym człowiekiem, którego ciężka praca pomaga w studiach w Zurychu jego syna Piotra, głównego bohatera. Syn jest przez niego bardzo kochany jednak jest to miłość, wedle której Dominik musi zapewnić Piotrowi wszystko aby ten osiągnął karierę. Nie ważny jest dla niego los chłopa , którego wykorzystuje i którym wypłaca niskie pensje aby wykształcić syna. Piotr odwiedza ojca ale szybko go opuszcza jednak chce szybko wyjechać do pracy w Anglii bo jest przekonany, że musi oddać wszystkie pieniądze poszkodowanym chłopom. Ojciec znalazł się w tragicznej sytuacji, bo chciał żeby jego syn został przy nim a niestety był skazany na samotność. W cierpieniu, laską szukał ostatnich po nim śladów , aby podnosić się na duchu po jego odjeździe.

Opowiadanie pokazuje bezskuteczną walkę człowieka z ustrojem społecznym. Moralność stoi po stronie Piotra. Końcowa wymowa utworu mówi, iż pomimo szlachetności , niektóre przekonania ideologiczne są też często naznaczone okrucieństwem. Obrazuje ten problem rozpacz ojca po wyjeździe jego syna.

"ZMIERZCH"

Państwo Gibałowie, bohaterowie utworu , byli komornikami, których praca zapewniająca im egzystencję, polegała na ciężkim wydobywaniu torfu. Nawet w momencie kiedy ich pracodawca zmniejszył sumę pieniędzy, którą otrzymywali za pracę, Ci zmuszeni byli się nią zajmować nadal.

Utwór pokazuje ciężki los, nędzę chłopów wiejskich , wykorzystywanych w nowym ustroju kapitalistycznym..