Streszczenie utworu:

Prologos:

Akcja utworu ma miejsce przed pałacem Kreona, władcy Teb. Antygona i jej siostra Ismena rozmawiają o wydanym przez Kreona rozkazie, dotyczącym zakazu pochowania ich brata Polinejkesa, uznanego za zdrajcę (cytat), który stracił życie w walce ze swoim bratem Eteoklesem - obrońcą miasta. Król postanowił uczcić pogrzebem ciało drugiego z braci, natomiast pod groźbą śmierci zakazał pochówku Polinejka. Tytułowa bohaterka decyduje się pogrzebać brata, chce, aby pomogła jej w tym Ismena, lecz ona się na to nie zgadza. Pojawia się chór.

Parodos:

Wezwany przez króla Chór Starców, odśpiewuje pieśń wychwalającą odniesione zwycięstwo (cytat).

Epejsodion I:

Król wydaje publicznie swój rozkaz (cytat). Wtem pojawia się strażnik z wiadomością o pochowaniu przez kogoś zmarłego Polinejka. Przodownik chóru dostrzega w tym działalność boską, lecz zdaniem Kreona, czynu tego dokonano dla pieniędzy, chce aby schwytano winowajcę (cytat).

Stasimon I:

Chór odśpiewuje utwór sławiący państwo, które jest efektem cywilizacyjnego działania ludzi rozumnych i postępowych (cytat), Dlatego nieprzestrzeganie praw, jest odbierane jako zdrada. Żołnierz przyprowadza złapaną Angtygonę.

Epejsodion II:

Antygona została złapana w momencie, kiedy usiłowała urządzić bratu pogrzeb zgodnie z tradycją (cytat). Między królem a schwytaną dziewczyną toczy się dyskusja, podczas której obie strony uzasadniają swoje zachowanie. Zdaniem Kreona - króla, według prawa zdrajca ojczyzny musi być ukarany, z tego powodu zakazał chowania Polinejka. Zaś Antygona, stając w obronie praw boskich, twierdzi, iż nikt nie może pogwałcić tych praw i powinien każdego zmarłego pogrzebać. Wierność religii jest dla niej ważniejsza, niż wierność prawom ludzkim (cytat). Król nie zmienia swojego postanowienia i chce ukarać Antygonę, podejrzaną o współudział w złamaniu jego rozkazu staje się także Ismena. Chce ona przyjąć na siebie połowę winy, lecz Antygona nie zgadza się na to (cytat).

Stasimon II:

Chór Starców współczuje Antygonie, uznaje ją za winną, lecz wyjaśnia, że jej tragiczny los jest następstwem klątwy jej rodu (cytat). Przychodzi królewski syn - Hajmon.

Epejsodion III:

Hajmon, jako narzeczony Antygony - broni jej. Zarzuca ojcu działanie wbrew woli ludu, który opowiada się po stronie Antygony. W odwecie, król oskarża syna o słabość i decyduje, że dziewczyna będzie zamurowana żywcem (cytat).

Stasimon III:

Chór opiewa potęgę bogini Afrodyty, która ma władzę nad wszystkimi ludźmi. Strażnicy przyprowadzają schwytaną dziewczynę (cytat).

Epejsodion IV:

Antygona wyraża żal, że musi pożegnać się ze światem w tak młodym wieku, że nie zdążyła doświadczyć jeszcze miłości, macierzyństwa i innych przejawów życia ziemskiego. Chór współczuje dziewczynie, lecz przypomina o przekleństwie rodu dziewczyny (cytat). Król rozkazuje wyprowadzić ją na miejsce stracenia.

Stasimon IV:

Chór wymienia mitycznych bohaterów, którzy zginęli w taki sam sposób jak Antygona - zamknięto ich w grobowcu. Chór zaznacza tym samym, iż nikt nie ucieknie przed przeznaczeniem (cytat). Przybywa ociemniały wróżbita - Tyrezjasz.

Epejsodion V:

Wróżbita opowiada o znakach przyrody, które przepowiadają nadejście nieszczęść dla króla i miasta. Uważa, że są one wyrazem boskiego gniewu. Chce, aby Kreon odwołał wyrok (cytat). Król się nie zgadza, gdyż myśli, że Tyrezjasza przekupili wrogowie. Rozzłoszczony wróżbita przepowiada śmierć królewskiego syna (cytat). Kreon wreszcie daje się przekonać i zgodnie z radą Przodownika, odwołuje egzekucję Antygony i postanawia pogrzebać Polinejka.

Stasimon V:

Chór śpiewając, wznosi prośbę do Dionizosa o ocalenie (cytat).

Exodos:

Przybyły Posłaniec oznajmia śmierć Hajmona. Wypełniając prośbę Eurydyki, mówi, iż władca Teb, po pogrzebaniu Polinejka, rozkazał otworzyć grobowiec, w którym więziono Antygonę i tam zobaczył Hajmona tulącego zmarłą Antygonę, która odebrała sobie życie, wieszając się. Hajmon, zobaczywszy ojca, chce go zgładzić, a po niecelnym ciosie, na oczach ojca przeszywa się mieczem (Cytat). Pogrążona w rozpaczy królowa Eurydyka wybiega, a za nią Posłaniec. Zjawia się Kreon niosący na rękach zwłoki Hajmona, wtedy przychodzi Posłaniec, który przynosi wiadomość o śmierci Eurydyki, która także popełniła samobójstwo, zadając sobie ranę nożem. Kreon szaleje z rozpaczy, zdaje sobie sprawę z tego, że to on jest wszystkiemu winien (cytat). Chór wykonuje pieśń o bogach, którzy karzą za nieposłuszeństwo ich prawom i zsyłają cierpienia (cytat).

Problematyka:

Dramat antyczny

Początki tragedii sięgają rytuałów dotyczących uroczystości na cześć boga Dionizosa (bóg wina). Corocznie organizowano uroczystości, podczas których śpiewano pieśń nazywaną "dytyrambem". Na początku była to improwizacja, lecz na przełomie VII i Vi wieku przed naszą erą, ubrani w skóry kozłów pasterze wykonywali już pieśni tworzone właśnie na potrzeby tego święta. Wtedy to zrodził się termin "tragedia" (od 'tragos' - kozioł oraz 'oide' - pieśń), a zchóru wyodrębniono Przewodnika. Tespos z okolic Ikarii w VI w. przed naszą erą, przeciwstawił chórowi tzw. "Odpowiadacza", który był pierwszym aktorem, natomiast Ajschylos - autor pierwszych tragedii greckich, stworzył drugiego aktora. Pojawienie się trzeciego aktora, nastąpiło dzięki Sofoklesowi, tworzącemu w V wieku przed naszą erą.

Święto nazywane "Wielkimi Dionizjami" odbywało się przez trzy dni, organizowane było w marcu, a nieodłączną ich częścią były konkursy dramatyczne. Codziennie jeden twórca przedstawiał swój cykl trzech tragedii oraz dramatu satyrowego (tzw. tetralogię). Spektakle odgrywano na tzw. "orchestrze" - był to okrągły plac, wewnątrz którego znajdowała się budowla, skąd na scenę wychodzili aktorzy. Ten budynek nosił nazwę "skene" - barak, od niego powstało słowo 'scena'. Aktorzy grali ubrani w maski oraz buty na koturnach.

"Antygona" Sofoklesa jest klasycznym przykładem tragedii antycznej.

Inspirację stanowiła mitologia

Tematem utworu jest:

Konflikt tragiczny, między prawami ustalonymi przez ludzi (przedstawiciel - Kreon), a nakazami boskimi (przedstawicielka - Antygona),

Fatum stanowi siłę, przez którą postacie zostają wplątani w jakąś tragiczną sytuację,

Wina tragiczna:

Główna bohaterka - Antygona, łamie królewski zakaz, ponad niego kładzie prawa ustanowione przez bogów,

Król Teb - Kreon - wydaje niesprawiedliwy rozkaz, za wszelką cenę dąży do ukarania zdrajcy ojczyzny, myśli, że postępuje zgodnie z boską wolą,

Ironia tragiczna:

Czyny Kreona obracają się przeciwko niemu, poprzez swoje decyzje sprowadza na siebie cierpienia

Bohaterowie:

Wywodzą się z wielkich rodów, mają wysoką pozycję w społeczeństwie (główne postacie - Antygona, Ismena, Kreon, Eurydyka, Hajmon - należą do rodziny królewskiej),

Kreon - jest zainteresowany tylko losem państwa, jest sprawiedliwy

Antygona - dzielna, o niezłomnym charakterze, postępuje według własnego sumienia, odważnie broni swoich racji.

Bohaterowie posiadają również i wady, przez które stają się bliżsi przeciętnemu człowiekowi (Antygona bywa dla Ismeny okrutna, ze złością odrzuca jej pomoc, w obliczu śmierci żal jej rozstawać się ze światem; Kreon jest zaślepiony swoją władzą, nie słucha argumentów rodziny,

Chór Starców - ciągle obecny, jest komentatorem wydarzeń, informuje o nich, dokonuje oceny postaw bohaterów, jest uczestnikiem akcji;

Liczba aktorów występujących na scenie jest ograniczona do trzech (wyłączając Chór);

Styl językowy ujednolicony - retoryczny,

Nastrój patetyczny, wzniosły (zasada decorum - odpowiedniość tematu i stylu)

Budowa akcji:

Wydarzenia połączone wyraźnym związkiem przyczynowo - skutkowym, które złożone są w kolejne etapy:

-wprowadzenie - Prologos,

-zawiązanie akcji - Epejsodion I,

-rozwój akcji - Epejsodion II, III i IV,

-perypetia - Epejsodion V (wrażenie szczęśliwego zakończenia),

-rozwiązanie akcji - Exodos;

Zasada trzech jedności:

Miejsca - akcja rozgrywa się stale w jednym miejscu (przed pałacem króla)

Czasu - akcja trwa jeden dzień,

Akcji - jeden główny wątek, nie ma epizodów;

Kompozycja i styl utworu:

"Antygona" - to tragedia antyczna, patetyczny utwór przeznaczony do wystawienia na scenie, główny wątek to trudny do rozwiązania konflikt między pragnieniami jednostki wyjątkowej i siłami wyższymi, jak: los, przeznaczenie (fatum), prawa naturalne, dobro społeczne. Główna kategoria estetyczna to w tym utworze tragizm połączony z patosem. Bohaterowie są jednostkami wybitnymi, ponadprzeciętnymi, ich życiem steruje fatum,

Budowa - Trzy jedności:

-czasu (nie dłużej niż doba),

-fabuły ( brak epizodów, jeden wątek przewodni),

-miejsca (jedno miejsce akcji)

Postacie tragedii:

Antygona - kobieta nieugięta, bardzo religijna, przepełniona miłością do rodziny, odważna, zdecydowana, czuła, w działaniu bywa porywcza, kieruje się sumieniem, prawo boskie przedkłada nad prawo ustanowione przez człowieka, dumna,

Ismena - podporządkowana królowi, nie potrafiąca się sprzeciwić, kobieta słaba, niezdolna do walki w obronie godności brata, najwyższą wartość stanowi dla niej własne życie, boi się jego utraty,

Kreon - gwałtowny, porywczy, despotyczny, chce być władcą absolutnym, pragnie jedynie dobra społecznego (choć lekceważy wolę ludu) i państwowego, konsekwentny, stanowczy, przekonany o swojej nieomylności, nie przyjmuje od nikogo rad, pełen pychy,

Hajmon - wrażliwy, kochający Antygonę, dla niej sprzeciwia się ojcu, jest obrońcą demokracji, pragnie sprawiedliwych rządów w państwie

Antygona jest symbolem:

Człowieka walczącego o godność,

Buntu przeciwko niesprawiedliwym nakazom,

Buntu przeciwko despotyzmowi i przemocy,

Człowieka stającego w obronie religii, własnych poglądów.

 

Plan wydarzeń
  1. Zakaz Kreona.
  2. Rozmowa Antygony z Ismeną.
  3. Decyzja Antygony.
  4. Chór starców poznaje wolę władcy.
  5. Wieść o próbie pogrzebania zwłok Polinika.
  6. Antygona winowajczynią - powtórna próba pochówku.
  7. Ismena próbuje ratować siostrę.
  8. Bunt Hajmona przeciw woli ojca.
  9. Skazanie Antygony na śmierć głodową.
  10. Pożegnanie bohaterów ze światem.
  11. Proroctwo Tyrezjasza.
  12. Kreon zmienia decyzję.
  13. Antygona kończy życie.
  14. Samobójcza śmierć Hajmona.
  15. Śmierć Eurydyki.
  16. Rozpacz Kreona.