1812 - 1859

ŻYCIORYS

Zygmunt Krasiński zaliczany jest obok Mickiewicza i Słowackiego do trójki polskich wieszczów. Urodził się w roku 1812 rodzinie hrabiowskiej w Paryżu. Jego ojciec, Wincenty Krasiński był napoleońskim generałem, później należał do obozu carskiego, będąc zwolennikiem skrajnego lojalizmu wobec Rosji. Kiedy mały Zygmunt miał dwa latka, przybył wraz z rodzicami do Warszawy, gdzie spędził dzieciństwo i lata młodości. Matka Krasińskiego, Maria Urszula z Radziwiłłów wcześnie go osierociła (w roku 1822, Zygmunt miał 10 lat), wtedy wpływ ojca jeszcze się nasilił. Zygmunt, choć często nie zgadzał się z ojcem szczególnie w kwestii poglądów politycznych, często ulegał jego woli. Po zdaniu matury w 1827 roku, Krasiński rozpoczął studia na wydziale prawa i administracji na Uniwersytecie Warszawskim. Już wtedy pociągała go działalność patriotyczna, jednak solidarność z ojcem nie pozwoliła mu wziąć udziału w studenckiej manifestacji o charakterze narodowym. To doprowadziło do konfliktu z kolegami, w efekcie Krasiński opuścił uniwersytet i udał się do Genewy, by tam kontynuować studia. Wracał do kraju jeszcze kilkakrotnie, jednak nigdy na długo, większość czasu spędzał za granicą, zwiedzając Włochy, Francję, Austrię, Niemcy, Szwajcarię i inne kraje, często przebywał w różnych kurortach, gdyż jego zdrowe wymagało dużej dbałości. Owe liczne podróże miały też inny, nieoficjalny cel, otóż, dzięki nim, mógł spotykać się w pięknych i ustronnych miejscach ze swoja ukochaną Delfiną Potocką.

Kiedy w 1830 roku wybuchło powstanie listopadowe Krasicki przebywał we Włoszech, na wieść o zrywie chciał wrócić, jednak po raz kolejny powstrzymała go niezgoda ojca. Ponadto poważna choroba oczu wymagała kuracji, Krasiński zatrzymał się więc w Wiedniu i poddał leczeniu. Wymagająca długiego przebywania w ciemnościach terapia silnie wpłynęła na jego psychikę. Do Warszawy dotarł dopiero w połowie sierpnia, a już we wrześniu na życzenie ojca udał się z nim do cara, by tam zabiegać o karierę dyplomatyczną. Taka przyszłość była wbrew wszelkim planom Syna, toteż znalazł on wymówkę w postaci złego wzroku i uzyskał pozwolenie na wyjazd za granicę. W 1833 roku udał się w podróż do Wiednia, Wenecji i Rzymu, to właśnie wtedy zrodziło się najdoskonalsze dzieło w jego dorobku - dramat " Nie-Boska komedia". W roku 1838 poznał córkę H. Komarowej, Delfinę Potocką. To uczucie zawładnęło poeta, swojej ukochanej poświęcił wiele utworów, napisał do niej około 6 tysięcy listów, z czego zachowało się prawie 700. Mimo romansu, Krasicki i w kwestii małżeństwa uległ woli ojca i w 1843 roku ożenił się z hrabiną Elżbietą Branicki. To jednak nie skłoniło go do zerwania z kochanką, którą silne uczucie łączyło go do końca życia.

W roku 1848 w Rzymie Krasicki poznał Norwida, cały czas dużo podróżował, jednak zły stan zdrowia nakazywał mu coraz więcej czasu spędzać w licznych uzdrowiskach. Niestety nie dawało to większych efektów. Dnia 23 lutego Zygmunt Krasiński zmarł w Paryżu.

TWÓRCZOSĆ

Krasiński bardzo wcześnie zaczął pisać. Pierwsze próby stanowiły małe utwory prozatorskie oraz powieści historyczne, zdradzające silny wpływ angielskiego romansu grozy i francuskiej powieści frenetycznej. Największym osiągnięciem tego okresu była debiutancka powieść "Grób Rodziny Reichstalów" (1828) oraz "Władysław Herman i dwór jego" (1830). Zaleta tej wczesnej twórczości było umiejętne przeniesienie podstawowych założeń europejskiego romantyzmu na rodzimy grunt.

W czasie pierwszego pobytu w Genewie kształtowały się poglądy Krasickiego na formę poetycką oraz filozofię dziejów. W 1830 roku spotkał się z Mickiewiczem, który wpłynął na przewartościowanie poglądów Krasińskiego na poezję. Piękno i poezja nabrały dla niego znaczenia metafizycznego, porzucił więc tradycje realistyczne, uznając ideowość i profetyzm literatury. Krasiński czytywał wówczas niemieckich filozofów idealistycznych i historyków francuskich (J. Micheleta, P. S. Ballanche`a i J. de Maistre`a), od których przejął koncepcję niezbędnej roli cierpienia i ofiary w drodze rozwoju dziejów. Krasiński był wyznawcą prowidencjalizmu tj. poglądu, według którego dzieje ludzkości są bezpośrednio zależne od woli Boga, który wyznacza zakres ludzkiej samodzielności

Fakt, iż nie wziął udziału w zrywie narodowym, jakim było powstanie listopadowe był źródłem poczucia winy. Uległ ojcu, który twierdził, iż jest to rewolta o charakterze społecznym skierowana przeciwko arystokracji, a nie zryw narodowowyzwoleńczym, z tego powodu dręczył się później poczuciem hańby i popadał w stany nerwicowe.

Za najwybitniejszy jego utwór uznaje się "Nie-Boską komedię", napisaną w 1833, a wydaną anonimowo w 1835 roku we Frankfurcie nad Menem. W dramacie dał wyraz swoim rozterkom związanym z oceną powstania listopadowego. Utwór składa się z czterech części, z czego dwie pierwsze tzw. "dramat rodzinny" służą zdemaskowaniu mitu poety romantycznego. Odrzucają kultywowany ideał miłości, sławy i przyszłego szczęścia. Trzecia i czwarta część tzw. "dramat społeczny" ukazuje starcie arystokracji i demokracji, jednak nie ma tu racji po żadnej stronie, obóz arystokratyczny jest tchórzliwy, słaby i egoistyczny, a lud stanowi siłę niszczącą, bez potencjału twórczego, chcą zburzyć stary porządek, ale nie są w stanie stworzyć nowego. "Nie-Boska komedia" jest dramatem metafizycznym, ponieważ stawia ważne dla całego romantyzmu pytanie o rolę Boga w rozwoju dziejów. W końcowej scenie dramatu pojawia się postać Chrystusa, takie zakończenie można interpretować dwojako: jako wieszczenie nowej epoki odrodzonego chrześcijaństwa lub jako zapowiedź apokaliptycznego końca.

Także w Rzymie zrodził się pomysł "Irydiona", dramatu ukazującego walkę narodu z ciemięzcą na przykładzie starożytnego Rzymu. Tu już idea zbawienia jest wyraźna, nie ma tu wcześniejszych wyrazów katastrofizmu. Tytułowy bohater - Grek Irydion, mści się na Rzymie, hołdującym wartościom materialnym ciemięzcy, który uciska jego ojczyznę. Morał wypływający z utworu sprowadza się do potępienia idei zemsty jako sprzecznej z nauką chrześcijańską. Bunt i żądza odwetu są potępione, ponieważ nie mieszczą się w Bożym planie świata. "Irydion" jest też utworem aluzyjnym, zawierającym negatywną ocenę powstania listopadowego. Krasiński określa tu swoje stanowisko - pragnie zmian , wolności i postępu jednak nie za wszelką cenę, nie za cenę rozlewu krwi i sprzeniewierzenia się podstawowym zasadom ludzkiej etyki.

Idea zbawienia była stale obecnym motywem twórczości Krasińskiego, rozwijała się nadal w latach czterdziestych, kiedy to stworzył własną koncepcję mesjanizmu. Napisał wówczas poemat "Trzy myśli po śp. Henryku Ligenzie", składający się z trzech części: "Syn cieniów" ( pisany wierszem), "Sen Cezary" i "Legenda" (pisane prozą poetycką). Utwór stanowi arcydzieło prozy realistyczno-humorystycznej, jest zarazem wyrazem mesjanistycznej koncepcji losów narodu polskiego, który przechodzi "próbę grobu", a którego czeka zmartwychwstanie.

Mesjanizm Krasińskiego jest inny niż u Mickiewicza czy Słowackiego, w koncepcji Krasińskiego nie jest samo cierpienie i niewinna ofiara, najważniejsza jest wierność chrześcijańskim zasadom, cierpienie ma sens tylko wówczas, gdy wynika z wiary. Polska nie jest tu idealizowana, jednak wyznacza jej doniosłe zadanie - zbawienie świata (stąd mesjanizm, Polska jako Mesjasz), ale nie przez krwawą rewolucję, lecz przez odnowienie chrześcijańskiej moralności. Czyn w znaczeniu, jakie nadaje mu Krasiński, ma wymiar przede wszystkim duchowy.

Idea pokojowego, opartego na zasadzie miłości chrześcijańskiej pogodzenia klas nie przetrwała próby czasu. Zdarzenia rabacji galicyjskiej w 1948 roku odebrały Krasińskiemu nadzieję solidaryzmu klasowego. Jego wizje okazały się tylko wizjami idealisty.