Tragedia antyczna ma swoje początki w starożytnej Grecji i związana jest z kultem Dionizosa, boga wina i urodzaju. Każdego roku odbywały się uroczystości na jego cześć a w ich trakcie wykonywane były pieśni zwane dytyrambami. Na samym początku pieśni te były improwizowane (ok. V/VI w. p.n.e.) przez pasterzy odzianych w koźle skóry(tak bowiem ludzie wyobrażali sobie towarzyszy Dionizosa). Później pieśni te były już specjalnie układane przez poetów, a chórowi kozłów przewodził koryfeusz. Następnie z aktorów- amatorów wyodrębnili się aktorzy, którzy później występowali na scenie (pierwszego, zwanego opowiadaczem wprowadził Tespis i przeciwstawił go chórowi - VI w. p.n.e.).

Chóry biorące udział w takich obrzędach nazywano koźlimi i stąd wywodzi się nazwa gatunku. Tragedia - (z gr. Tragoidia, od tragos = kozioł + aide =pieśń; pieśń kozłów).

Drugiego aktora wprowadził do tragedii antycznej Ajschylos nazywany przez wielu ojcem tragedii antycznej. Obecność drugiego aktora na scenie stworzyła możliwość konfliktu między tymi aktorami i zapoczątkowała obecną do dziś w tym gatunku dramaturgię.

Sofokles poszerzył możliwość komponowania akcji tragedii wprowadzając na scenę trzeciego aktora (V w. p.n.e.).Tragedia grecka w postaci trzech aktorów i chóru pozostała niezmieniona do dziś.

Obrzędy na cześć Dionizosa odbywały się w marcu i nosiły nazwę "Wielkich Dionizji". Trwały one trzy dni, a w ich trakcie odbywał się konkurs dramatyczny. Każdego dnia Dionizjów jeden poeta prezentował publiczności TEATROLOGIĘ, czyli cykl czterech sztuk. Składała się ona z trzech tragedii i jednego dramatu satyrycznego. Właśnie tym starożytnym konkursom zawdzięczamy kształt teatru, gdyż odbywały się one na okrągłym placu zwanym ORCHESTRA (tanecznia) z ołtarzem (thymele) usytuowanym w pobliżu świątyni, u stoku wzgórza stanowiącego naturalną widownię (theatron).W głębi orchestry stał budynek zwany SKENE (barak), który był swego rodzaju garderoba i z niego na scenę wychodzili aktorzy. Właśnie skene dał początek wyrazowi "scena". W IV - III w. p.n.e. skene stała się już okazałą budowlą z długą ścianą frontową i bocznymi skrzydłami (paraskenia) oraz pomostem (proskenion), który był przeznaczony na występy aktorów. Miejsce, na którym przebywał chór (orchestra) uległo zmniejszeniu, a widownia znajdująca się na zboczu wzgórza przekształciła się w amfiteatr otaczający orchestrę wydłużonym półkolem kamiennych ław.

Teatr był wyposażony w różnoraką maszynerię, która umożliwiała stosowanie różnych efektów widowiskowych (np. w dźwignię do opuszczania i podnoszenia bóstw) i w dekoracje malowane na płóciennych płaszczyznach (pinakes) i trójściennych graniastosłupach (periaktori).

Opracowanie scenicznym spektaklu zajmował się autor dramatu. Aktorzy występowali w kostiumach o symbolicznym kroju i kolorze, koturnach i perukach (onkos). Używali także masek, które informowały widzów o charakterze i wieku postaci, a także wzmacniały głos. Kwestiom wypowiadanym przez aktorów towarzyszyła muzyka instrumentalna.

Teatr grecki w miarę upływu czasu ulegał zasadniczym zmianom. Oto kolejne stadia jego rozwoju:

  1. teatr objazdowy (VI w. p.n.e., Wóz Tespisa)
  2. teatr klasyczny, ateński (V-VI w. p n.e.)
  3. teatr hellenistyczny (III w. p.n.e. przede wszystkim poza obrębem Grecji)
  4. teatr grecko -rzymski

Teatr grecki w swoich początkach był silnie związany z obrzędem religijnym, ale stopniowo tracił swój charakter kultowy i stał się dziedziną niezależną od religii, a tematy spektakli podejmowały aktualne problemy polityczne i społeczne. Oprócz teatru dramatycznego istniały także ludowe widowiska farsowe wykonywane przez zespoły wędrowne.

Jako dwa główne typy dramatu wymienia się: tragedię i komedię.

Tragedia opowiadała o ważnych wydarzeniach i postaciach, a każda sztuka podejmująca wątek legendy lub historii zawierała moralne, religijne lub społeczne przesłanie skierowane do widzów. Natomiast komedia była widowiskiem dowcipnym, groteskowym, a później satyrą na życie w mieście.

ANTYGONA JAKO PRZYKŁAD KLASYCZNEJ TRAGEDII ANTYCZNEJ.

  1. Fabułą sięga do mitologii i opiera się na micie o Labdakidach.
  2. Istotą tragedii jest zawsze KONFLIKT TRAGICZNY (sytuacja, z której nie ma wyjścia). W Antygonie to konflikt między interesem państwa reprezentowanym przez Kreona, a dobrem jednostki, które reprezentuje Antygona.
  3. Losami bohaterów w tragedii zawsze rządzi FATUM, czyli siła sprawiająca, że musza oni znaleźć się w sytuacji tragicznej.
  4. TRAGICZNA WINA:

Kreona polega na tym, że kieruje się literą prawa, ma na uwadze dobro ojczyzny, ale wydaje surowy i bezwzględny rozkaz skazując tym samym Polinejkesa na wieczną tułaczkę po zaświatach.

Antygony polega na tym, że pragnie uszanować prawa boskie, ale łamie królewski zakaz.

5. TRAGICZNA IRONIA - mamy z nią do czynienia wtedy, gdy bohater nie wie, że popełnił czyn, za który spotka go kara, gdy zbłądził pod względem moralnym.

6. TRAGICZNY WYBÓR - niemożliwe jest dokonanie słusznego, właściwego wyboru. Każda decyzja będzie zła, przyniesie cierpienie, śmierć, ale jakiegoś wyboru trzeba dokonać.

7. Bohaterowie zajmują wysoką pozycję społeczną (Kreon jest królem), pochodzą ze szlachetnych rodów (Antygona, Polinejkes, Eteokles). Zazwyczaj w swoim postępowaniu kierują się szlachetnymi pobudkami (Kreon wyraża interes państwa, ma na uwadze dobro kraju i jego mieszkańców; Antygona kieruje się miłością do brata, respektuje odwieczne boskie prawa). Jednak jako ludziom nieobce są im wady ( Kreon zaślepiony władzą nie zwraca uwagi na dobro swoich najbliższych, nie liczy się z ich zdaniem; Antygona mimo zasłużonej kary, nie chce umierać, żałuje, że musi umrzeć).

  1. Chór - jest ciągle obecny w tragedii antycznej, ma w niej spełniać określone funkcje np. informuje o wydarzeniach wcześniejszych, wyjaśnia to, co dzieje się na scenie, a może być niezrozumiałe dla widzów, ocenia postępowanie aktorów, bierze udział w akcji.
  2. Oprócz chóru w Antygonie na scenie występuje najwyżej trzech aktorów.
  3. ZASADA DECORUM - obowiązująca w tragedii antycznej zasada jedności treści, formy, jednorodności stylistycznej, zgodności gatunku ze stylem i językiem bohatera. W tragedii podniosły, poważny, uroczysty styl i ton, w jakim należy stawiać pytania o problemy sprawiedliwości wobec żywych i umarłych.
  4. Akcja budowana jest na zasadzie ciągłości, wydarzenia kolejno następują po sobie (ciąg przyczynowo-skutkowy).

- wprowadzenie (ekspozycja) - prologos

- zawiązanie akcji -epejsodion I

- rozwinięcie - epejsodion II, III, IV

- perypetia - epejsodion V (pozorne dobre zakończenie)

- katastrofa i rozwiązanie akcji - exodus

12. ZASADA TRZECH KLASYCZNYCH JEDNOŚCI

-czasu - wydarzenia rozgrywają się w ciągu jednej doby, brak jest luk czasowych, akcja dramatu trwa tyle, ile spektakl.

-miejsca - akcja toczy się niezmiennie w jednym miejscu (Teby, przed pałacem królewskim).

-akcji - nie ma scen epizodycznych, występuje jeden, główny wątek (spór: Antygony i Kreona razem z jego następstwami i konsekwencjami.