Absolutyzm jako forma władzy była fazą w ramach systemu feudalnego. Monarcha wykorzystywał wiele czynników by wzmocnić władzę. W II połowie XVIII wieku absolutyzm przybrał formę absolutyzmu oświeconego, który czynił z władcy sługę państwa rządzącego dla dobra ogółu, a więc przeprowadzającego reformy w celu wzmocnienia siły militarnej państw. Dbającego o rozwój oświaty i gospodarki. Absolutyzm oświecony polegał zatem na odgórnych reformach przeprowadzonych przez władców, przede wszystkim w sferze gospodarczo- społecznej. Monarchowie w imię racji stanu, jedności i siły państwa wzmacniali centralizm w zarządzaniu. W imię idei nadrzędności państwa ograniczali uprawnienia kościoła. Władcy oświeceni reformowali oświatę, wprowadzali reformy chłopskie, które miały ograniczyć ucisk feudalny.

Wzorem monarchy oświeconego był król Prus Fryderyka II.

Rządy Piotra I

W 1682 roku tron Rosji przejął Piotr I. Urodził się on w 1672 roku w Moskwie i był synem cara Aleksego. Kiedy miał 4 lata zmarł jego ojciec. Przez pewien okres rządził razem ze swoim przyrodnim bratem Iwanem V. W chwili śmierci ojca nie posiadał wieku odpowiedniego do samodzielnych rządów. W jego imieniu państwem, jako regentka, rządziła jego siostra przyrodnia Zofia. W 1689 roku została pozbawiona władzy i zamknięta w klasztorze. Natomiast w roku 1696 po śmierci Iwana V, Piotr sprawował już samodzielne rządy. W latach 1697-1698 podróżował po krajach Europy zachodniej, był w krajach niemieckich, Holandii i Anglii, jako zwykły obywatel. Zafascynowały go przemiany jakie dostrzegł w poszczególnych państwach i postanowił zmodernizować Rosję. W czasie podróży pracował w jednej ze stoczni w Holandii, poznał królewską marynarkę w Anglii a w Prusach poznawał tajniki artylerii, oglądał także różne szkoły, muzea, fabryki i arsenały, brał udział w posiedzeniu parlamentu angielskiego. W okresie tej podróży poznał zachodnią kulturę, naukę, gospodarkę a także metody kierowania państwem.

Ponieważ w Rosji doszło wybuchu kolejnego buntu Piotr I powrócił do w 1698 roku. Bunt został krwawo stłumiony, car wysłał się przeciwko buntownikom żołnierzy. Spiskowców zostali skazani na karę śmierci. W ten sposób car osiągnął zamierzony cel, społeczeństwo ogarnął strach i przerażenie.

Rosja potrzebowała dostępu do morza Bałtyckiego. Dlatego tez Piotr I zawarł sojusz z Danią i Saksonią z którymi zakatował Szwecję, rozpoczęła się wojna północna, toczyła się w latach 1700-17021. Rosja wyszła z tej wojny zwycięsko, na mocy pokoju zawartego w Nystad z 1721 roku zdobyła Inflanty z Rygą, Estonię, Ingrię i cześć Kareli, zyskując nie tylko szeroki dostęp do Bałtyku, ale i dobrze rozwinięte obszary. Traktat ten uczynił Rosję hegemonem w Europie Środkowo- Wschodniej. Piotr i prowadził również wojnę z Turcją, przyniosła mu ona zdobycze terytorialne na Morzem Czarnym Morzem Kaspijskim.

Po sukcesach militarnych przystąpił do dalszej modernizacji Rosji, chcąc przede wszystkim wzmocnić militarnie państwo.

Piotr I uznawany jest za wielkiego reformatora ustroju w Rosji. W 1711 roku zlikwidował Dumę Bojarską, którą zastąpił Senat Rządzący jako organ kolegialny i zajmował się kontrolowaniem urzędników oraz przygotowaniem projektów ustaw. Po przez te działania doprowadził do zupełnego załamania pozycji bojarstwa. Powołał nowoczesne ministerstwa. Całkowicie zlikwidował samorządy terenowe w ich miejsce tworząc scentralizowana administrację, na czele której stali gubernatorzy podlegający carowi. Ważne miejsce wśród reform zajmowały zmiany obyczajowe. Nakazał bojarom golić ich długie brody, nosić peruki, uczyć ich żony zachodnich tańców. Na dworze wprowadził obowiązek noszenia strojów europejskich. Do etykiety dworskiej wpisane zostało palenie tytoniu oraz picie kawy. Arystokracja rosyjska na początku nie była zachwycona propozycjami zamian ale z czasem zaczęła stosować obyczaje i zachodnią kulturę .

W 1700 roku Piotr I dokonał również zmiany kalendarza na juliański w miejsce stosowanego dotychczas kalendarza bizantyjskiego. Wprowadził mniej skomplikowany krój pisma zwany grażdankę w miejsce dawniej stosowanej cyrylicy. Zreformował armię, wprowadził flotę wojenną oraz coroczny obowiązkowy pobór rekruta do służby stałej w regularnej armii. Założył szkoły kadetów, w których młodzi szlachcice zdobywali cenną wiedzę wojskową.

W 1708 roku w wyniku reformy administracyjnej kraj został podzielony na osiem guberni na czele których stali gubernatorzy. Gubernie natomiast były podzielone na prowincje zarządzane przez wojewodów a te na dystrykty. Urzędy powierzał osobą zależnym od siebie. Car podporządkował sobie również Cerkiew, wprowadzając wzorowany na protestanckim porządku kościelnym Regulamin duchowny

W1721 roku godność patriarchy Kościoła prawosławnego zmienił na Synod Świątobliwy, w skład, którego wchodził również urzędnik carski. W miastach utworzone zostały magistraty zarządzane przez burmistrzów, a ludność miejska podzielono na regularnych i podłych.

Rządy Piotra I to okres merkantylizmu w gospodarce. Import towarów został ograniczony do minimum, zdecydowanie natomiast popierano eksport. Wspierał rozwój manufaktur i handlu. Car dbał również o rozwój oświaty, otworzył wiele szkół, głownie wojskowych, inżynieryjnych, medycznych i prawniczych. W 1701 roku założył w Moskwie Szkolę Nawigacyjną, którą później przekształcono w Akademię Morską. Powstał też wówczas Rosyjska Akademia Nauk.

Symbolem zmian , zerwania z dawnym systemem rządzenia i wartości było przeniesienie w 1712 roku stolicy państwa z Moskwy do Petersburga. Miasto to powstało na bagiennych terenach a jego budowa pochłonęła dziesiątki tysięcy ofiar. Uwieńczeniem wszystkich reform stała się zmian tytułu monarszego. W 1721 roku Piotr I przyjął tytuł imperatora Wszechrosji. W wyniku przeprowadzonych reform cała władza w państwie znalazła się w jednym ręku-cara.

W 1725 roku car Piotr I zmarł, pozostawił państwo z okrutnym despotycznym ustrojem. Otworzył jednak przed nim nowe możliwości rozwoju.

W okresie rządów Piotra I Rosja z państwa barbarzyńskiego i zacofanego zmieniła się w kraj nowoczesny. Władca przeprowadził wiele pożytecznych reform dla państwa. Rosja w czasie rządów Piotra I pokonała Szwecję w wojnie północnej i otrzymała rozległy dostęp do Morza Bałtyckiego. Wskutek przeprowadzonych reform rozwinął się przemysł militarny produkujący głównie na potrzeby armii. Piotr I wprowadził reformy administracyjne, które usprawniły funkcjonowanie państwa i podporządkował władzy czyli sobie Kościół prawosławny.

Piotr I przepowiedział Rosji "Zastałem Rosję strumyczkiem, pozostawię ją rzeką; jeśli moi następcy rozumnie poprowadzą losy Rosji, uczynią z tego wielki ocean, którego wody zaleją całą Europę, bez względu na przeszkody ludzi, którzy będą się starali wstrzymać zalew". Za dzięki licznym reformom cara Piotra I Rosja politycznie i gospodarczo dogoniła ówczesną Europę. Rosja potwierdziła swoją pozycję pośród ówczesnych potęg na kontynencie,