Sejm niemy odbył się 1 lutego 1717 r. w Warszawie. Podczas jednodniowych obrad nie dopuszczono posłów do głosu, stąd jego nazwa. Miał na celu zakończenie walki pomiędzy królem a szlachtą.

Sejm niemy - geneza

W drugiej połowie XVII wieku coraz częstsze zrywanie sejmów doprowadziło do paraliżu ustawodawstwa. Osiągnięcie jednomyślności podczas obrad w zasadzie dotyczyło tylko drobnych, spraw, w innych przypadkach stawało się niemożliwe. Rozwiązaniem tego problemu stały się konfederacje, podczas których obowiązywała większość głosów. Miało to miejsce w wypadku sejmu niemego w 1717 r.

Spór pomiędzy Augustem II a szlachtą dotyczył kwestii ustrojowych oraz tego, kto powinien ponosić koszty utrzymania wojska. Sytuacja była na tyle poważna, że w 1715 r., pod wodzą marszałka Stanisława Ledóchowskiego, zawiązano w Tarnogrodzie konfederację, której celem było usunięcie dynastii Sasów z tronu polskiego.

Rozgorzała wojna wewnętrzna. Kiedy konfederaci zostali pokonani pod Kowalewem, 3 listopada 1716 r. doszło do podpisania traktatu warszawskiego. Został on następnie zatwierdzony przez jednodniowy sejm zwany niemym.

Sejm niemy - postanowienia

Traktat warszawski regulował stosunki pomiędzy Polską a Saksonią. Układ ten miał pozostać wyłącznie unią personalną. Ministrowie sascy nie mieli prawa podejmować decyzji w sprawach wewnętrznych i zewnętrznych, a wojsko saskie nie mogło przebywać na terenie Polski, z wyłączeniem 1200 gwardzistów króla. Król nie mógł przebywać poza krajem i podejmować decyzji w sprawach polskich, kiedy przebywał poza granicami.

18-tysięczne wojsko było odtąd utrzymywane nie tylko z dóbr królewskich i kościelnych, ale również ziemskich. Faktycznie ciężar utrzymania wojska spoczywał na poddanych szlachty.

Ograniczono uprawnienia hetmanów. Dzięki temu ukrócono ich swobodne dysponowanie skarbem wojskowym i prowadzenie własnej dyplomacji.

W zakresie działania sejmików zakazano tzw. limity sejmików, czyli odraczanie ich przez sejmik do nowego terminu, odebrano prawo zaciągu wojska i nakładania podatków.

Sejm niemy - ocena

Mając na uwadze dotychczasowe znaczenie szlachty, należy stwierdzić, że postanowienia sejmu niemego znacznie ukróciły jej władzę. W postanowieniach sejmu niemego można by się nawet dopatrywać początków monarchii absolutnej. 

Trzeba jednak zauważyć, że ograniczenia potęgi szlachty domagała się znaczna część jej średniej warstwy. Niewątpliwie sejm niemy rozwiązał najpotrzebniejsze potrzeby ówczesnych czasów, nie uchronił jednak kraju od kryzysu, jaki czekał go w XVIII wieku.