Rzym był początkowo zespołem kilku wiosek położonych w rejonie dolnego Tybru. Dzisiaj możemy znaleźć rzymskie pozostałości na rozgrzanych piaskach Sahary i pustkowiach Mezopotamii, a także na uroczych wrzosowiskach Brytanii. Czytając listę rzymskich władców, nie ujrzymy tam wyłącznie Rzymian. Znajdują się na niej mieszkańcy Hiszpanii, Bałkanów, Syrii i Afryki, jak i również syn rozbójnika arabskiego i korsarz z Niderlandów. Państwo rzymskie, w konfrontacji ze spójnym światem greckim jest kolebką wielu rozmaitych kultur i tradycji.

Zgodnie z legendą Rzym został zbudowany przez niejakiego Romulusa753 r. p.n.e., a przełomowym momentem w jego rozwoju było przybycie na te obszary Etrusków. To właśnie dzięki nim mnóstwo elementów kultury helleńskiej zostało rozprzestrzenionych w Italii. Okres rządów królów etruskich w największym stopniu wpłynął na rozwój stolicy państwa - Rzymu.

Znaczenie Łaciny

Mieszkańcy miasta byli narodem niezwykle praktycznym i to ich pomysłowości zawdzięczamy nowe rozwiązania organizacyjne i techniczne. Imperium rzymskie jako pierwsze upowszechniło nadawanie wszystkim swoim wolnym mieszkańcom prawa do posiadania obywatelstwa rzymskiego, co w dużej mierze wpłynęło na ich szybszą romanizację. Napływające do rzymskiego państwa wędrowne, koczownicze plemiona, często dobrowolnie przyjmowały kulturę rzymską. Dlatego pomimo upadku imperium, przetrwał jego charakterystyczny język, który rozpowszechnił się na niemałym obszarze Europy. Łacina stała się zalążkiem wielu współczesnych języków europejskich, m. in.: hiszpańskiego, włoskiego, francuskiego i rumuńskiego. W okresie średniowiecza mowa Cezara i Horacego zyskała miano języka ponadnarodowego, wywierając olbrzymi wpływ na rozkwit języków poszczególnych narodów Europy. W powszechnym użyciu znajdują się rzymskie cyfry. Pochodzenie rzymskie mają również nazwy miesięcy znane z języka angielskiego. W polszczyźnie z łacińskiego pochodzi ogromna liczba wyrazów i powiedzeń m.in.:

- Hannibal aute portas - Hannibal u bram

- Aurea dicta - Złote słowa

- Amicus optima vitae possessio - Przyjaciel jest największym skarbem człowieka

- Meus sana in corpore sana - W zdrowym ciele zdrowy duch

Łacina jest nadal oficjalnym językiem Kościoła Katolickiego, w dodatku papież rokrocznie udziela błogosławieństwa zwanego urbi et orbi, czyli miastu i światu.

Architektura

Po wspaniałych rzymskich miastach pozostały dziś jedynie ruiny, albowiem przez długi czas dzieła antycznej architektury były wykorzystywane jako źródła materiału budowlanego. Mieszkańcy Rzymu byli znakomitymi budowniczymi, to oni wynaleźli cement i udoskonalili dwa wiekopomne rozwiązania techniczne: łuk architektoniczny i kopułę.

Pierwsze budowle wzniesiono w VI stuleciu p.n.e. i były to przeważnie świątynie. Najwspanialszą z nich była świątynia Jowisza, zbudowana na Kapitolu - jednym z legendarnych siedmiu wzgórz, na których założono Rzym. W architekturze rzymskiej charakterystycznym typem budowli mającej przeznaczenie religijne był model wzorowany na świątyniach etruskich i greckich. W architekturze sakralnej stylu rzymskiego mamy do czynienia z dwoma podstawowymi typami budowli wznoszonych na planie prostokąta i koła. Ten podział uwidocznił się jeszcze bardziej w późniejszych czasach. Przykładem budowli owalnej jest świątynia Westy położona na Forum Romanum (rynek będący centrum gospodarczym i politycznym otaczany przez budynki użytku publicznego, świątynie, szkoły; w jego najbliższej okolicy rozbudowywano dzielnice mieszkalne). Znacznie bardziej rozpowszechnione były jednak konstrukcje na bazie prostokąta. Zostały one przyjęte od wspominanych już Etrusków, którzy z kolei przetworzyli styl świątyni greckiej modelu doryckiego. Sklepienia i łuki, które możemy podziwiać obserwując chociażby Koloseum, stanowiły podstawowy element rzymskiej architektury monumentalnej. Znalazły one zastosowanie przede wszystkim przy akweduktach, które służyły do zaopatrywania miast w wodę. Dla samego Rzymu wybudowano 19 takowych budowli, a już w centrum miasta woda była rozprowadzana rurami ołowianymi, lecz z nich korzystali jedynie najzamożniejsi. Akwedukty były prawdziwym mistrzostwem rzymskiej architektury. Do ich budowy stosowano rodzaj zaprawy nazywanej przez italskich rzemieślników "opus cementium", która pozwoliła na stworzenie obszernych przestrzeni, których nie udało się osiągnąć Grekom. Takie wodociągi były budowlami najczęściej arkadowymi, gdzie dwie podpory łączono łukiem u góry, w celu podźwigania konstrukcji (np. mostów). Takie same techniki stosowano przy instalacjach podziemnych, które doprowadzały wodę często z miejsc położonych wiele kilometrów od miasta. Budowa tego typu konstrukcji wymagała nieprzeciętnych umiejętności architektonicznych. Jednym z najpełniej zachowanych przykładów akweduktu jest słynny Pont du Garde, leżący na terenie południowej Francji. Oprócz tego w samym Rzymie znajdowało się także kilkaset term, służących do kąpieli, sportu i wypoczynku.

Łuki triumfalne są z kolei monumentalnymi budowlami w kształcie wolnostojącej bramy arkadowej z jednym, lub z trzema przejściami. Były one stawiane z okazji udanych kampanii wojennych. Zwycięskie wojska wkraczały przez nie na ulice zdobytego miasta. Same łuki miały wysokość dochodzącą do 20 m. i zwykle były ustawione w poprzek głównych arterii miejskich, a na terenie prowincji na drogach, które prowadziły do Rzymu. W sumie na obszarze imperium postawiono ich przeszło 300. Obok łuku triumfalnego Rzymianie stworzyli jeszcze jeden rodzaj pomnika architektonicznego będącego symbolem zwycięstwa i władzy, były to samodzielnie stojąca kolumna w całości pokryta płaskorzeźbami.

Otwartą budowlę sceniczną na bazie elipsy, ze schodkową widownią i usytuowaną pośrodku areną, w antycznej architekturze rzymskiej zwano amfiteatrem, z których najsłynniejszym było oczywiście wyhodowane w I w. p.n.e. Koloseum. Urządzano tam igrzyska sportowe i różnego rodzaju pokazy dla obywateli miasta, chociażby walki gladiatorów.

Nowa konstrukcja i nowa technika budowy kopuł i sklepień pozwoliły znacznie zwiększyć wnętrza i swobodnie je kształtować pod kątem konkretnych funkcji utylitarnych. A trzeba dodać, że funkcje te jeszcze nigdy nie były aż tak bardzo zróżnicowane: bazylika targowa, bazylika sądowa, amfiteatry, cyrki, łaźnie, pałace, wille itd.

Rzymianie byli wyśmienitymi budowniczymi, a chyba najbardziej znanym osiągnięciem Rzymian była systematycznie rozbudowana sieć dróg. Drogi te przede wszystkim odgrywały istotną rolę militarną, ponieważ bardzo ułatwiały transport oddziałów z jednego frontu wojennego na inny, dopiero w drugiej kolejności spełniały one funkcje gospodarcze. Dlatego bardzo wcześnie, gdyż ok. 4 w. p.n.e. wytworzyła się, przejęta najprawdopodobniej od Etrusków, technika budowania trwałych i wygodnych dróg, która następnie została jeszcze udoskonalona przez Rzymian. Najpierw dokonywano niwelacji terenu, po niej następował drenaż i wykop, po którym układano kilka wąskich warstw kamieni spajanych zaprawą z cementu. Na spodzie układano warstwę z większych kamieni spojonych zaprawą, na niej usypywano kamienny tłuczeń z zaprawą, potem gruby żwir także z zaprawą, a na samej górze piasek i żwir. W okresie późnej republiki i początkowego cesarstwa powierzchnie dróg zaczęto dodatkowo wykładać kamieniami. Budowę sieci komunikacyjnych Rzymianie rozpoczęli oczywiście na terenie Półwyspu Apenińskiego, w celu zapewnienia sobie połączenia z podporządkowanymi sobie częściami Italii. Najstarszą wielką szosą była słynna Via Appia, prowadząca z Rzymu w kierunku kraju Samunitów i miasta Kapua. Była to pierwsza rzymska szosa wojskowa, która swą nazwę zawdzięczała Appiuszowi Klaudiuszowi Caeucusowi, który jako cenzor nadzorował jej budowę w 312 r. p.n.e. Znany rzymski poeta Stacjusz nazwał ją mianem Królowej Dróg. Została wybrukowana niesławnymi kocimi łbami oraz została zaopatrzona w milowe kamienie. W następnych stuleciach różne kultury wielokrotnie próbowały naśladować osiągnięcia Rzymian zarówno w dziedzinie planowania miast i budowy dróg, a także w sposobie zarządzania państwem. Antyk to także czasy, kiedy powstawały pierwsze maszyny oblężnicze, jak np. tarany, czy katapulty.

Chrześcijaństwo

Religia chrześcijańska narodziła się w prowincji cesarstwa zwanej Judeą. Wiarę tę szerzyło dwóch wędrownych mędrców: św. Piotrśw. Paweł. Niewolnicy widzieli w niej zbliżające się wyzwolenie, a z kolei wolni robotnicy nadzieję na poprawę swojego bytu. Rzymianie początkowo nie mogli zrozumieć nowej religii, która nakazywała miłować bliźniego, nawet największego wroga i która wywyższała swoje bóstwo ponad wszystkie inne. Szeregi chrześcijan stawały się z czasem coraz bardziej liczne, pomimo wielu oskarżeń skierowanych w ich stronę i posądzających o potajemne podtruwanie studni i poniżające praktyki religijne. Najpierw setki, a za niedługo już tysiące wyznawców chyłkiem wymykało się za miasto, żeby tam wsłuchiwać się w słowo Boże. Chrześcijanie trafiali się nawet pośród żołnierzy, a niekiedy na nową wiarę nawracali się też patrycjusze. Dobrem tego przykładem jest słynny Winicjusz, którego zapatrywania zmieniła miłość pięknej zakładniczki cezara Ligii. Stopniowo chrześcijaństwo rozpowszechniło się na całym terytorium cesarstwa. Wielu chrześcijan męczono i prześladowano, niektórzy z nich ponieśli męczeńską śmierć na rzymskich arenach amfiteatralnych przed oczami rozbawionej widowni. Dopiero po tych okrucieństwach cesarz Konstantyn I Wielki ogłosił w 313 r. edykt tolerancyjny, na mocy którego chrześcijaństwo zostało uznane za religię równoprawną z dotychczasową religią Rzymian.

Po upadku państwa rzymskiego w V wieku, nowa religia przetrwała w Europie Zachodniej tylko na niektórych terytoriach. Jednak w ciągu kilku następnych stuleci chrześcijaństwo ponownie rozpowszechniło się na kontynencie, a Kościół został niezwykle potężną i wpływową instytucją posiadającą olbrzymie majątki ziemskie. Mnisi, mniszki i księża zaczęli zajmować się edukacją i w dużym stopniu przyczynili się do umocnienia autorytetu i potęgi Kościoła. Kościół zyskał od rzymskiego państwa język, organizację i stroje. Samo miasto pozostało po dziś dzień siedzibą papieża, który dla Katolików jest następcą św. Piotra.

Literatura

Najstarszymi zabytkami rzymskiej poezji są utwory modlitewne. Z początku tłumaczono pieśni helleńskie, z których korzystał najwybitniejszy komediopisarz rzymski Tytus Makcjusz Plautus. Do najsłynniejszych poetów rzymskich zalicza się z pewnością: Horacego, Owidiusza iWergiliusza. Rzymianom nie udało się stworzyć swojego systemu filozoficznego, przejęli i rozwijali myśli Greków. Najwybitniejszym rzymskim filozofem był Seneka żyjący na przełomie I w. p.n.e. i I w. n.e. Jego najbardziej znane utwory, takie jak: "Dialogi" i "Listy moralne" pozostają wyraźnie przepojone duchem późnego stoicyzmu. Seneka uważał szczęśliwe życie jako zgodne z ludzką naturą i jednocześnie zmierzające do porzucenia wszelkiego zła i czynienia dobra. Oprócz wymienionych do najważniejszych jego dzieł należy bezwzględnie zaliczyć rozprawę "O życiu szczęśliwym". Antyczni rzymianie stworzyli na wzór grecki swój własny zestaw mitów. Bogowie, boginie, herosi i mityczne potwory tak te rzymskie, jak i te greckie stały się źródłem inspiracji w sztuce i literaturze wszystkich europejskich krajów nie wyłączając Polski. Również z rzymskiej tradycji pochodzi słynne motto: "Non omnis moriar" znaczące ni mniej ni więcej "Nie cały umrę będę trwał w swoich utworach". To sławne zdanie jest ponadczasowe i jak najbardziej żywe w wielu współczesnych utworach literackich. Słowa te, zapożyczone ze znakomitej ody Horacego, służą za skalę wartości całej antycznej literatury, która zyskała status wzoru dla wszystkich późniejszych nurtów artystycznych. Poezję starożytną określającą europejskie kanony estetyki uznano za wzór doskonałości i nadano jej nazwę - klasyczna.

System władzy

Rzymskie prawo jest fundamentem niemal wszystkich systemów prawnych w Europie. Myśl prawnicza antycznych Rzymian jest przez znawców tego przedmiotu uznawana niemal powszechnie za jeden z najdoskonalszych wynalazków tego społeczeństwa. Wielu humanistów uważa nawet, że obok greckiej filozofii i kultury chrześcijańskiej prawo rzymskie stało się tą dziedziną antycznej kultury, która odcisnęła największe piętno na losy europejskich cywilizacji. Prawo rzymskie niezmiennie obowiązywało przez ponad dwa tysiąclecia - od powstania Rzymu w 753 r. p.n.e. do schyłku cesarstwa bizantyjskiego w 1453 r. Źródłami owego prawa były prawa naturalne (leges) oraz obyczaje (mores). Za terminem leges kryją się wszystkie elementy prawa stanowionego, a pojęciem mores Rzymianie nazywali przyjęte zwyczaje stosowane w codziennym życiu. Obydwa źródła prawa rzymskiego były ze sobą ściśle powiązane i równorzędne. Wielkim dziełem legislacyjnym, dzięki któremu myśl prawnicza rzymskich legistów przeniknęła do wielu innych systemów, była kodyfikacja rzymskiego prawa dokonana pomiędzy 533 a 536 rokiem n.e. z rozkazu cesarza Justyniana i stworzenie tzw. Corpus Iuris Civilis, którego najważniejszą częścią stał się systematycznie sporządzony wyciąg z przeszło 2 tys. prac wykonanych przez 40 najwybitniejszych prawników, znany jako Digesta seu Pandecta.

WIELCY PRAWNICY RZYMSCY :

Tiberius Coruncanius

Publiusz Mucjusz Scewola

Marek Antistiusz Labeo

Kwintus Mucjusz Scewola

Emiliusz Papinian

Domicjusz Ulpianus

Znaczenie rzymskiego prawa dzisiaj

1). W przeciągu wieków różnorodne pojęcia i hasła przeniknęły do terminologii poszczególnych ustrojów prawnych. Idee prawników rzymskich stały się podwaliną dla wielu dzisiejszych systemów legislacyjnych. W ciągu stuleci zbieżność haseł występujących w różnych systemach z terminologią prawa rzymskiego, umożliwiała prawu zyskać podstawę naukowego porozumiewania się naukowców zajmujących się sprawami prawniczymi.

2). System prawny obowiązujący w Rzymie ukazuje w sposób wyraźny i jasny, że nie należy oddzielać prawa stanowionego od etyki. W przekonaniu prawników rzymskich tylko prawo będące w zgodzie z powszechnym znaczeniem sprawiedliwości i słuszności może uzyskać społeczną aprobatę. W obecnych czasach nabiera to szczególnego znaczenia, ponieważ dzisiejsze systemy prawne są oparte wyłącznie na modelu prawa stanowionego. A to wymaga od wszystkich składników społeczeństwa całkowitego posłuszeństwa niezależnie od przekonań społecznych.

3). We współczesnym sposobie nauczania prawa, rzymski kodeks jest traktowany jako wstęp, przygotowujący przyszłych prawników do racjonalnego i precyzyjnego myślenia. Rzymskie prawo na wyższych uczelniach humanistycznych traktuje się jako element niezbędnego wykształcenia każdego sędziego, adwokata, czy prokuratora, który poprzez nabierane doświadczenie poszerza jeszcze swoją kulturę prawną.

Gospodarka

Szlak Bursztynowy miał swój początek w mieście Akwilea położonym nad Adriatykiem, następnie podążał poprzez Carnuntum nad Dunajem, tereny Moraw, Górnego Śląska, wschodniej Wielkopolski, Kujaw, aż do wybrzeży Morza Bałtyckiego. Kontakt plemion, które zamieszkiwały obszary dzisiejszej Polski z podróżnikami z Rzymu miał niemały wpływ na rozkwit tutejszej gospodarki (w państwie rzymskim zajmowano się głównie uprawą roli). W Polsce czerpiąc z rzymskich wzorów poczęto wyrabiać rodzime ozdoby i naczynia. W III oraz przede wszystkim w IV stuleciu n.e. (w okresie zwanym rzymskim późniejszym) w okolicy Gór Świętokrzyskich zaczęło się rozwijać hutnictwo żelaza oraz górnictwo, zwiększyła się również produkcja broni i narzędzi. Do uprawy roli zaczęto stosować okute żelazem radła, co umożliwiało doskonalsze spulchnianie gleby. Pojawiły się także w użyciu koła garncarskie, a w rejonie Pomorza specjalne urządzenia umożliwiające obróbkę bursztynu.

Niniejsza praca udowadnia, jak ogromny wpływ na współczesną Europę miała antyczna cywilizacja rzymska. Jak widać wiele nam pozostało po starożytnych i to nie jedynie w architekturze, czy literaturze, ale także w prawie, nauce i w codziennym życiu. Rzym wzbogacił nasze życie o niezmiernie dużo ważnych szczegółów, o których niejednokrotnie nie zdajemy sobie sprawy i dlatego Europejczycy mogą bez przesady nazywać się "Spadkobiercami Starożytnego Rzymu".