Praca kontrolna
3. Państwo pierwszych Piastów

Przeczytaj uważnie źródła historyczne i wykonaj zadania.

1. Wskaż daty (rok) wydarzeń opisanych w źródłach: G, I, J, K.

2. Spróbuj dokonać rekonstrukcji wydarzeń opisanych w źródle A, oddzielając legendę od elementów rzeczywistości historycznej.

3. Scharakteryzuj ewolucje położenia międzynarodowego i sytuacji wewnętrznej państwa polskiego za panowania Mieszka I.

4. Porównaj relacje kronikarzy dotyczące zjazdu gnieźnieńskiego.

5. Wyobraź sobie, że jesteś biskupem, który towarzyszy Ottonowi III w czasie pielgrzymki do Gniezna. Napisz list do papieża o tym wydarzeniu.

6. Dokonaj charakterystyki postaci Bolesława Chrobrego

7. Oceń wiarygodność przekazów źródłowych Thietmara i Galla Anonima.

Na podstawie analizy źródeł i wiedzy pozaźródłowej wykonaj zadania:

8. Określ genezę i konsekwencje chrztu Mieszka I.

9. Wskaż kierunki ekspansji terytorialnej pierwszych Piastów.

10. Przeczytaj zaznaczony fragment źródła H. Spróbuj zinterpretować gest cesarza wobec księcia polskiego.

11. Scharakteryzuj konflikty polsko-niemieckie za panowania Bolesława Chrobrego.

12. Określ główne cele polityki zagranicznej Chrobrego..

13. Wyjaśnij pojęcia:

a. margrabia,

b. gród,

c. relikwie.

14. Określ rodzaj źródeł historycznych B, K.

Ad.1

Data wydarzeń opisanych w źródle:

G. to rok 1000,

I. to rok 1018,

J. to rok 1018,

K. 1025

Ad.2

Na dworzePopiela w Gnieźnie urządzane są postrzyżyny książęcych synów. Dwaj niezaproszeni goście zostają wygnani z pałacu. Przybywają do chaty ubogiego kmiotka Piasta i jego żony Rzepki. Wieśniacy są gościnni, oddają wędrowcom wszystko, co mają najlepszego. Synowi Piasta, na wróżbę przyszłych losów, nadają rodzice imię Siemowit (Samowitaj). Wkrótce Siemowit zostaje księciem Polski. Po walecznym i pracowitym Siemowicie rządził równie mężny i dzielny syn Lestek, a następnie syn Lestka – Siemomysł. Potomek Siemomysła, Mieszko, urodził się ślepy. Przez siedem lat książę znosił gorycz hańby, aż do momentu cudownego odzyskania wzroku przez syna na jednej z uczt. (...) ślepota oznaczała, iż Polska przedtem była tak jakby ślepa, lecz odtąd (...) ma być przez Mieszka oświeconą i wywyższoną ponad sąsiednie narody. (...) W stosownym, bowiem porządku Bóg wszechmocny najpierw przywrócił Mieszkowi wzrok cielesny, a następnie udzielił mu [wzroku] duchowego (...)

Elementami legendy w wydarzeniach opisanych w źródlę A są: pomnożenie jedzenia i picia u Piastów, tajemnicze znikanie jedzenia na stole Popiela. Legenda jest bardzo często mieszana z rzeczywistością historyczną, co jest wynikiem przekazów ustnych. Dawniej pismo nie było tak popularne i wielcy władcy i bohaterowie owiani byli legendą, co czyniło ich jeszcze wspanialszymi.

Ad.3

Państwo gnieźnieńskie w I połowie X w. W zasadzie nie miało groźnych przeciwników zewnętrznych. Niemcy byli jeszcze daleko i dopiero w latach 50-tych zaczęli zbliżać się do Odry. Jednak obszar niepodległej i pogańskiej Połabszczyzny skutecznie izolował Polan od groźnego sąsiada. Na wschodzie Ruś zajęta była sporami i rywalizacją z Bizancjum. Węgrzy skierowali swą ekspansję na zachód. W latach 60-tych sytuacja zmieniła się na niekorzyść Mieszka: na Połabszczyźnie ukształtował się silny związek Lucinów, na południu znaczenia nabrały Czechy, na zachodzie rozpoczęły się konflikty z margrabiami niemieckimi, a na wschodzie Ruś sięgnęła po Grody Czerwieńskie. Niekorzystna zmiana w położeniu geopolitycznym państwa gnieźnieńskiego przyśpieszyła decyzję Mieszka I o przyjęciu chrztu.

Na skutek wewnętrznej ewolucji doszło do wykształcenia się dynastii panującej, która poprzez podbój wewnętrzny zjednoczyła plemiona polskie. Na pierwszy okres panowania Mieszka (960-970) przypadła walka o włączenia Pomorza i Ziemi Lubuskiej, na ostatnie lata (989-992) walka o przyłączenie Małopolski i Śląska. W 967 Mieszko pokonał grafa saskiego Wichmana, Redarów i Wolinian, następnie 24 VI 972 pod Cedynią pokonał margrabiego Marchii Wschodniej – Hodona i jego sojuszników Wieletów (Luciców). 979 – nieudana wyprawa cesarza Ottona II na Polskę – całe Pomorze w rękach polskich. Mieszko przyłączył: Pomorze Gdańskie, Pomorze Zachodnie, Śląsk, Małopolskę; utracił Grody Czerwieńskie na rzecz Rusi Kijowskiej

 Ad.4

Zjazd Gnieźnieński według Thietmara i Galla Anonima

Thietmar pracował dla dworu cesarstwa niemieckiego, jego wypowiedź można utożsamić z opinią opozycji w cesarstwie dotyczącej wizyty w Gnieźnie. Nie mniej jednak, Thietmar był zaskoczony gościnnością Polan, zapewne nigdzie o takiej nie słyszał. Poza tym Thietmar nie darzył sympatią Chrobrego, tęsknił za pokornym Mieszkiem, który jak głosi legenda, wstydził się wejść do izby w kożuchu, gdzie przebywał cesarz.

Zaś Gall Anonim szukał momentów wywyższenie państwa polskiego, szukał wzorca do swojego chlebodawcy, Krzywoustego. Gall z namiętnością rozpisywał się o niezwykłym wywyższeniu państwa, o tym, że Polska była w jakiś sposób namaszczona.

Relacja Thietmara i Galla Anonima różnią się sposobem przekazu i wiadomościami w nim zawartymi z powodu różnic poglądowych wobec zjazdu w 1000 r. Należy jednak zauważyć, że to Thietmar był postacią współczesną do opisywanego okresu i chyba bardziej prawdopodobne jest, że jego opis jest realistyczny, bo Thietmar niewykluczone nawet, że był naocznym świadkiem zjazdu Gnieźnieńskiego. Gall Anonim zaś opisywał wydarzenia z perspektywy czasu (ok. 120 lat), więc wszystko, o czym pisał było tylko jego osobistą opinią.

Czytając oba opisy mimo wszystko za realniejszy i mniej wywyższający Polskę uważam opis Thietmara.

Ad.5

Ad.6

Charakterystyka Bolesława Chrobrego

Bolesław Chrobry był I królem Polski. Urodził się w 967r., a koronowany został w 1025r. Znany jest przede wszystkim z dobrego serca, odwagi i sprawiedliwości. Król był silnym, dobrze zbudowanym mężczyzną.

Posiadał gęstą brodę oraz wąsy, a jego włosy układały się w loki. Ramiona okrywały mu barwne, bogato zdobione szaty, a głowę zdobiła drogocenna złota korona.

Państwem władał rozważnie, posiadał niezliczone oddziały uzbrojonych oddziałów wojska Bolesław

Chrobry był osobą bardzo religijną i pobożną Z wielkim szacunkiem odnosił się do kapłanów. W poszanowaniu zachowywał także swoich poddanych, niezależnie od ich stanu majątkowego. Zawsze chętnie wysłuchał biedaka skarżącego się na swój okrutny los i w miarę możliwości pomagał pokrzywdzonemu. Nie żałował pieniędzy na cele charytatywne, chętnie datkami wspomagał Kościół i ubogich. Sprawiedliwość jego była tak wielka, że nawet, kiedy starsza kobieta użalała się nad krzywdą wyrządzoną jej przez kogoś wyższego rangą, król szybko załatwiał sprawę na korzyść ofiary. Jeśli jakiś wieśniak miał problem i chciał się z nim zwrócić do władcy, ten nie odstawiał go, lecz chętnie wysłuchał, udzielając pomocy. Dla niego najważniejsze nie były złoto, skarby królewskie czy inne kosztowności, ale dobro kraju i chwałę Kościoła miał za najważniejsze przykazanie.

Bolesław Chrobry był wspaniałym królem - myślę, że nawet jednym z najwybitniejszych naszych władców. W pełni zasłużył sobie na sławę, którą jest otoczony.

Ad 7

Thietmar wiele miejsca w swej kronice poświęcił Polsce, w głównej mierze współczesnemu mu panowaniu Bolesława Chrobrego. Na lata, w których pisał swoje wielkie dzieło przypadła seria wojen polsko-niemieckich na pograniczu połabskim. Natomiast Gall Anonim był nadwornym kronikarzem króla Bolesława Krzywoustego. Żył na przełomie jedenastego i dwunastego wieku.

Ciężko jest określić wiarygodność przekazów źródłowych obu kronikarzy, nie ma zbyt wielu prawdziwych dowodów na 100% wiarygodności przekazów obu kronikarzy. Więcej jest domysłów, różnego rodzaju niepotwierdzonych teorii. Najczęściej porównywane są obie kroniki i jeżeli dane wydarzenie jest podobne lub identyczne to zdecydowanie jest dowód na prawdziwość kronik, niestety, ale cześć wydarzeń jest do dzisiaj niepotwierdzona.

Ad.8

Mieszko dążył do zjednoczenia zamieszkujących jego ziemie plemion i do stworzenia aparatu państwowego. Pomóc mu w tym miało przyjęcie chrztu.  Do decyzji władcy o chrystianizacji kraju przyczynił się między innymi problem Wieletów. Był to lud zachodniosłowiański, zamieszkujący ziemie między dolną Odrą a dolną Łabą. W IX w. cztery plemiona utworzyły groźny Związek Wielecki, który prowadził wojny z państwem Mieszka I. Wieleci uzyskali sojusznika w osobie księcia czeskiego. Mieszko I dążył do rozbicia sojuszu czesko - wieleckiego. Dlatego w 965 r. zawarł sojusz z Czechami, przypieczętowany małżeństwem z czeską księżniczką Dobrawą (Dąbrówką). Zapewne to wtedy, w orszaku weselnym Dobrawy, na dwór Mieszka I przybyli przedstawiciele Kościoła.

Przyjęcie chrztu dałoby Mieszkowi, jako władcy chrześcijańskiemu, niepodważalne prawo do sprawowania władzy na podległym sobie terytorium. Podnosiłoby prestiż polskiego władcy i spowodowałoby jego uznanie na arenie międzynarodowej. Jako państwo chrześcijańskie ziemie polskie nie mogły być przedmiotem ataku zbrojnego o motywacji religijnej. Dopóki poddani Mieszka I byli poganami, ziemie polskie zagrożone były groźbą inwazji zbrojnej o charakterze krucjaty i przymusowej chrystianizacji. Taka groźba rysowała się szczególnie ze strony cesarstwa niemieckiego, którego władca Otton I Wielki uznawał się za obrońcę chrześcijaństwa i dążył do jego szerzenia wśród pogan. Przy okazji podporządkowywał sobie ich ziemie. Takiej sytuacji uniknąć chciał polski władca.

Dzięki przyjęciu chrztu Mieszko I stawał się równoprawnym chrześcijańskim księciem i mógł się nawet starać o koronę królewską. Oprócz tego przyjęcie chrztu przyczynić się do wewnętrznego zespolenia ziem polskich. W jego wyniku zlikwidowane miały zostać wierzenia pogańskie, co wraz z wprowadzeniem jednej, wspólnej dla wszystkich religii miało doprowadzić do rozluźnienia więzi plemiennych i wskutek tego stworzenie ponadplemiennego państwa.

Jako chrześcijański władca, Mieszko I zostałby uznany za pomazańca Bożego. W ten sposób wzrósłby jego autorytet, co ułatwiłoby tworzenie organizmu państwowego. Mieszko potrzebował też urzędników, ludzi wykształconych, którzy mogliby prowadzić jego kancelarię i dbać o jego finanse. We wczesnym średniowieczu to duchowieństwo było elitą intelektualną. Duchowni potrafili pisać i czytać, znali łacinę (język dyplomacji) i znali formy kancelaryjne. Dlatego, aby Mieszko I mógł sprawnie zarządzać swoimi ziemiami i utrzymywać kontakty z innymi władcami, musiał przyjąć chrzest.

Ad.9

Kierunki ekspansji terytorialnej pierwszych Piastów:

  za Mieszka I o dostęp do morza za Bolesława Chrobrego na płd. Czechy i Morawy, wschód Rus Kijowska  zachód Łużyce Bolesław Krzywousty opanował zachodnie pomorze

Ad.10

Uważam, iż gest cesarski może być różnie interpretowany. Włożenie korony mogło być aktem czysto honorowym bądź wyrażeniem zgody na koronację, natomiast wręczenie włóczni było wyrazem uznania suwerenności władcy. Głównym osiągnięciem zjazdu gnieźnieńskiego było uznanie niezależności Polski, utworzenie metropolii gnieźnieńskiej i trzech biskupstw. Cesarz przekazał opiekę nad Kościołem Chrobremu, a polska organizacja kościelna miała podlegać tylko papieżowi.

Ad.11

Na początku swego panowania Chrobry utrzymywał dobre stosunki z Niemcami. Wynikało to z faktu, że Bolesław swoje dzieciństwo spędził na dworze cesarskim, jako zakładnik po bitwie pod Cedynią. Cesarz Otton III był zwolennikiem zjednoczonej Europy, chciał on, aby Polska panowała we wschodniej jej części. Na potwierdzenie tego faktu w 1000 r. odbył się w Gnieźnie zjazd. Wówczas do Polski przyjechał cesarz niemiecki Otton III, aby odwiedzić grób świętego Wojciecha. Powołano arcybiskupstwo gnieźnieńskie wraz z arcybiskupem tego miasta Radzimem Gaudentym, który był bratem świętego Wojciecha. W ten sposób Kościół polski uzyskał niezależność. Podczas zjazdu w Gnieźnie odbyło się ważne wydarzenie. Cesarz przekazał władcy polskiemu diadem oraz włócznię świętego Maurycego, co miało oznaczać jego zgodę na koronację królewską Bolesława Chrobrego. Ustalono, że Polska nie będzie musiała płacić trybutu Niemcom. Zjazd w Gnieźnie udowodnił Ottonowi III potęgę i bogactwo naszego kraju.

Sytuacja pomiędzy Polską, a Niemcami wkrótce po zjeździe gnieźnieńskim zmieniła się diametralnie. Wpływ na to miała śmierć Ottona III oraz wybór kolejnego niemieckiego cesarza Henryka II, który obrał politykę ekspansywną. Polacy tymczasem popierali margrabiego Miśni, który nie został wybrany cesarzem Niemiec. Sam Chrobry najeżdżał na ziemie Słowian zachodnich, które należały do wpływów niemieckich. Doprowadziło to konfliktu zbrojnego między Polską, a Niemcami, który trwał od 1002 do 1018 r. Wojnę tą można podzielić na trzy części. Pierwsza z nich przypada na lata 1002-1005.

W pierwszym roku konfliktu Bolesław Chrobry zdobył Łużyce, Milsko i Miśnię, tereny te były podporządkowane cesarzowi. Następnie władca Polski w 1003 r. zajął Czechy, Morawy i Słowację. Wówczas to Henryk II zażądał, aby Chrobry złożył mu hołd lenny z ziem czeskich, czemu władca polski się sprzeciwił. Konsekwencją nieugięcia się była zbrojna wyprawa niemiecka w 1005 r. przeciwko Polakom. Wojska cesarskie wkroczyły na ziemie polskie przez Odrę w okolicach Krosna i dotarły do Poznania, gdzie zawarto porozumienie. Na jego mocy Polska utraciła większą część zajętych wcześniej ziem. Drugi etap wojny polsko-niemieckiej rozegrał się w latach 1007-1013. Tym razem zwycięsko wyszedł Bolesław Chrobry, odzyskał on ponownie Milsko i Łużyce. W późniejszym czasie trwały jeszcze walki o te tereny, ale nic nie zmieniły. Ostatecznie w Merseburgu został zawarty sojusz, w którym Henryk II zgodził się na przyłączenie zdobytych w drugim etapie wojny ziem przez Chrobrego, ale tylko, jako lenno niemieckie.

Ostatni rozdział wojny Polaków z Niemcami odbył się w latach 1015-1018. Wówczas wojsko cesarskie nie zdołało przedrzeć się przez mocno ufortyfikowaną Odrę. W 1018 r. odbył się pokój w Budziszynie, który można uznać za prawdziwe zwycięstwo Polaków. Do naszego kraju ponownie wróciły ziemie - Milsko i Łużyce natomiast w Miśni Henryk II zobowiązał się umieścić posiłki, które miały wspierać Bolesława Chrobrego podczas zbrojnej interwencji na Rusi.

Ad.12

Główne cele polityki zagranicznej Chrobrego:

pragnienie objęcia stanowiska arbitra w ważnych sprawach politycznych Europy środkowowschodniej; chciał być nie tylko poddanym, ale towarzyszem cesarza; swoje wpływa chciał rozciągnąć po za terytorium plemion Polskich.

Ad.13

a. margrabia- pierwotnie zwierzchnik marchii, następnie tytuł arystokratyczny (np. markiz we Francji czy Włoszech

b. gród- osada obronna sztucznie ufortyfikowana (otoczona wałem, fosą itd.)

c. relikwie- otaczane czcią materialne pozostałości po świętych (szczątki ciała, przedmioty z nimi związane itd.), przechowywane w relikwiarzach (z metali szlachetnych zdobionych drogimi kamieniami).

Ad.14

B- źródło materialne pisane, normatywne; K- źródło materialne pisane, opisowe