Już około czterech milionów lat temu na rozległych obszarach sawann afrykańskich pojawił się istoty o pewnych cechach ludzkich. Nazwano je australopitekami ("małpami południowymi").

Cechy ludzkie u australopiteków są widoczne przede wszystkim w budowie ich kończyn i uzębienia. Natomiast forma czaszki i objętość mózgu (ok. 450- 600 cm3) niewiele wykraczała ponad poziom wyższych małp człekokształtnych. Australopiteki poruszały się na dwóch nogach w pozycji wyprostowanej. Żyły w gromadach liczących od kilku do kilkunastu osobników. Sądzi się, że były one pod względem organizacji bliskie współcześnie spotykanym stadom małp człekokształtnych, np. szympansów. Pożywienie australopiteków stanowiły płody dziko rosnących roślin oraz drobne lub młode zwierzęta.

Około dwóch milionów lat temu niektóre gromady australopiteków zaczęły posługiwać się prymitywnymi narzędziami kamiennymi. Wytwarzano je doraźnie do wykonania konkretnej czynności, i porzucano po jej zakończeniu.

Prawdopodobnie wśród australopiteków dokonały się przemiany genetyczne, w wyniku których, około dwóch milionów lat temu, uformował się gatunek ludzki. Powstała forma określana mianem homo habilis ("człowiek uzdolniony"). Osobniki należące do niej wyróżniały się nieco subtelniejszą budową czaszki, a przede wszystkim większą objętością mózgu (nawet ponad 800 cm3).