Antropogeneza zajmuje się zagadnieniem pochodzenia człowieka, jego powstania i rozwój jako gatunku biologicznego. Pierwszą formą przedludzką był australopitek, który pojawił się około 4,5 miliona lat temu. Następnie około 1,5 miliona lat temu pojawił się homo erectus, który posiadł umiejętność rozniecania ognia i wykorzystywanie go do ogrzewania i formowania ostrz drewnianych narzędzi. Opanowanie ognia pozwoliło homo erectusowi na migracje z Afryki i opanowanie innych kontynentów o chłodniejszym klimacie. Homo neandertalis, czyli człowiek neandertalski występował od około 250 tys. lat temu do około 40 tys. lat temu. Potrafił polować na duże zwierzęta, które izolował od stada. Jednakże najważniejszą cecha zbliżająca go do współczesnego człowieka była kultura duchowa, którą stworzył. Wytwarzał bowiem przedmioty i ryty o charakterze symbolicznym używał barwników naturalnych do malowania ciała. Odprawiał praktyki rytualne i pogrzebowe - pierwsze intencjonalne pochówki w specjalnie wykopanych jamach, pokryte kopczykami, pozostawianie kwiatów na grobach. Neandertalczycy skolonizowali Afrykę, Europę i część Azji. Około 40 tys. lat temu pojawił się w europie homo sapiens sapiens (człowiek rozumny), czyli człowiek współczesny. Posługiwał się skomplikowanymi narzędziami oraz mową. Od zwierząt odróżniały go wola, uczucia, abstrakcyjne myślenie, pamięć i kultura.

Używane zamiennie terminy prehistoria i pradzieje oznaczają okres najdawniejszych dziejów ludzkości, od pojawienia się człowieka do powstania pisma i źródeł pisanych, rekonstruowany wyłącznie na podstawie archeologicznych źródeł. W 1836 r. Ch. J. Thomsen podzielił pradzieje na trzy epoki. Kryterium podziału był podstawowy surowiec używany do produkcji narzędzi, broni i ozdób. Epoki te to: epoka kamienia, epoka brązu i epoka żelaza. Interesujący nas paleolit jest pierwszym okresem epoki kamienia. Po paleolicie następuje mezolit, a po nim z kolei neolit, którego kres łączy się z początkiem epoki brązu. Paleolit obejmuje okres od pojawienia się pierwszych, intencjonalnie formowanych przez człowieka, narzędzi kamiennych (ok. 4,5-4 mln lat temu) aż do momentu zdobycia umiejętności masowej produkcji przedmiotów metalowych 2,5 - 2 tysiące p.n.e. Paleolit nazywany jest również epoką kamienia łupanego w odróżnieniu od neolitu, który określa się, jako epokę kamienia gładzonego, ponieważ w neolicie wypracowano inne techniki produkcji narzędzi kamiennych polegające głównie na gładzeniu kamieni oraz na wierceniu w nich otworów, podczas gdy w paleolicie podstawową techniką produkcji kamiennych było odłupywanie ich poszczególnych części i kształtowanie dzięki temu pożądanego kształtu. paleolit jest także nazywany starszą epoką kamienia w odróżnieniu od neolitu, który określa się jako młodszą epokę kamienia. W paleolicie wyróżnia się trzy kolejne podokresy: paleolit dolny (od około 4,5 milionów lat temu do około 120 000 r. p.n.e.), paleolit środkowy (od około 120 000 r. p.n.e. do około 40 000 r. p.n.e.), paleolit górny (od około 40 000 r. p.n.e. do około 8300 r. p.n.e.). Końcowa część paleolitu górnego obejmująca lata od około 11 000r. p.n.e. do około 8300 r. p.n.e.) bywa również nazywana paleolitem schyłkowym.

W neolicie zakończyła się tzw. rewolucja neolityczna, czyli proces przechodzenie skupisk ludzkich od wędrownego, koczowniczego trybu życia związanego ze zbieractwem, myślistwem i łowieniem ryb (gospodarka przyswajająca) do trybu osiadłego, w którym źródłem utrzymania stało się rolnictwo i hodowla (gospodarka wytwórcza). Zapoczątkowany został ok. 10 tys. lat temu, w pełni zakończył się w neolicie. Czyli proces ten trwał kilka tysięcy lat! Stopniowo. Zbieractwo i myślistwo dawały wiedzę o cyklach wegetacyjnych roślin i zwierząt, później zaczęto je hodować i uprawiać, jako dodatkowe źródło utrzymania aż stało się jedynym. Najszybciej proces ten dokonał się na Bliskim Wschodzie (pszenica), południowo - wschodniej Azji (ryż) oraz w Ameryce Łacińskiej (kukurydza). Konsekwencje rewolucji neolitycznej były decydujące dla dalszego rozwoju ludzkiej cywilizacji. Umożliwiła ona szybki wzrost liczby ludzi na ziemi oraz wzrost liczebności grup ludzkich. W gospodarce przyswajającej wyżywienie jednego człowieka wymagało bowiem kilku km2 przestrzeni; uprawa 1 km2 zapewniała byt kilkudziesięciu a nawet kilkuset osobom. Nastąpiło pewne uniezależnienie się człowieka od warunków przyrodniczych i cykli natury (przechowywanie żywności na zimę). Rewolucja neolityczna umożliwiła także przejście do osiadłego trybu życia i powstanie większych osad ludzkich, otoczonych murami. Pojawiły się nowe techniki wyrobu narzędzi, tkactwo, plecionkarstwo. Rozwinęła się wymiana handlowa i specjalizacja pracy, doszło do rozwarstwienie społeczeństwa. W celu organizacji życia społeczności i obrony przed wrogami, którzy np. czyhali na plony wykształcił się aparatu władzy.