Uzbrojenie husarza.

Początki husarii, czyli ciężkozbrojnej jazdy polskiej, sięgają czasów panowania Stefana Batorego, czyli końca XVI wieku. Ten rodzaj polskiej broni był niezwykle skuteczny w starciu z przeciwnikiem na polu bitwy.

Jazda ta służyła bowiem do decydującego przełamywania sił nieprzyjacielskich. Jak pokazała historia zwycięstwo było możliwe nawet w obliczu wielokrotnej przewagi wojsk przeciwnika ( co udowodniła np. bitwa z wielokrotnie liczniejszymi wojskami Szwecji, pod Kircholmem 1605 roku).

Husarze walczyli zazwyczaj w szyku trzyszeregowym. Pierwsze uderzenie wykonywali ciężką kopią mierzącą około 4,5 metra, zaopatrzoną w proporzec i zakończoną ostrym grotem. Uderzenie w cwale tą kopią było niezwykle skuteczne. Husarz walczył dalej pałaszem, szablą lub koncerzem. Przy siodle tkwiła para pistoletów.

Uzbrojeniem ochronnym był szyszak - składający się z dzwonu, daszka z nosalem, policzków i osłony czaszki wraz z twarzą zwanej nakarczkiem. Elementem ochronnym była też półzbroja, składająca się z napierśnika i naplecznika. Napierśniki były skuteczną ochroną przed kulami pistoletu, gdyż miały grubość dochodzącą do 6-7 mm. Na napierśnik wkładano obojczyk chroniący szyję, do którego mocowane były naramienniki osłaniające rękę od łokci. Przedramię chroniły osłony zwane karwaszami. Do nich montowano rękawicę z metalową osłoną dłoni.

Charakterystycznym elementem uzbrojenia husarii były skrzydła, mocowane często na napleczniku, chociaż zdarzało się, że były one mocowane do siodeł. Przyjęło się twierdzenie, że rola skrzydeł polegała na robieniu charakterystycznego szumu i gwizdu w czasie szarży. Wydaje się jednak, że miały one bardziej praktyczne zastosowanie. Prawdopodobnie miały one służyć husarzowi jako ochrona przed zarzuceniem na głowę przez nieprzyjaciela arkanów, używanych przez Tatarów. Należy pamiętać bowiem, że husaria powstała właśnie do walki na wschodnich obszarach Rzeczpospolitej. W ostatnim okresie swego istnienia, husaria używała skrzydeł jedynie do celów paradnych.

Zbroja husarska była typowo polskim wytworem. chroniła skutecznie jeźdźca przede bronią palną i sieczną. Przynajmniej do czasu wynalezienia muszkietu z długą lufą. Zbroje i szyszaki oficerów i towarzyszy są bogato zdobione rozetkami, nitami i różnymi ornamentami, których motywy przypominają dzisiejsze brożki i wisiory, wykonywane przez górali z regionu Podhala. Zbroje pocztowych były raczej skromne i pozbawione ozdób. noszą one cechy produkcji masowej. dużą zaletą polskich zbroi husarskich była ich lekkość w stosunku do współczesnych im zbroi zachodnich. Zbroje husarskie wykonywane były w kraju przez polskich płatnerzy.

W okresie panowania króla Jana III Sobieskiego, oficerowie i starszyzna husarska używali często innego rodzaju zbroi. Mit o sarmackim pochodzeniu polskiej szlachty spowodował, wielkie zainteresowanie sztuką starożytnego Rzymu, gdzie Sarmatów przedstawiano w łuskowych zbrojach. Powstał wówczas nowy typ zbroi husarskiej, zwany karacena. Był to skórzany kaftan z gęsto mocowanymi metalowymi łuskami. Naramienniki były zdobione pięknymi maszkaronami, podobnie obojczyk został ozdobiony pięknym ornamentem. Niektóre, karaceny mają misternie zdobione łuski.

W sumie była to zbroja bardzo kosztowna, chociaż w boju mniej przydatna od skromniejszej zbroi płytowej. Była ona dużo cięższa, bardzo ograniczała ruchy i nie chroniła przed bronią palną.

Często na karaceny i zbroje płytowe husarze zakładali kolczugi. Na zbroi noszono zaś skóry tygrysie, lamparcie lub wilcze.

Husaria odegrała w Rzeczpospolitej Obojga Narodów ogromną rolę. Wielokrotnie decydowała o losach bitew. Należy tu wspomnieć choćby o zwycięstwie pod Kircholmem, Kłuszynem, Chocimiem, czy Wiedniem.

Niestety wraz z końcem XVII wieku znaczenia nabrały inne rodzaje broni, zwłaszcza artyleria. To spowodowało, że husaria polska traciła z wolna na znaczeniu. Jej tradycje jednak przetrwały do dziś.

Husarz - ciężko zbrojna jazda ( podsumowanie)

  • Zbroja płytowa, naplecznik, napierśnik, naramienniki, zarękawia, nabiodrki, na głowie szyszak husarski, na plecach lamparcia skóra, jeden lub dwa skrzydła przymocowane do pleców lub końskiego siodła
  • koński rząd, eleganckie siodło,
  • koncerz, długa, prosta, cienka, ostro zakończona broń sieczna przeznaczona głównie do kłucia, przymocowana do siodła po prawej lub lewej stronie, na wysokości kolana,
  • zakrzywiona szabla przy pasie do walki wręcz, dwa pistolety przy siodle

Husarzowi zwanemu " towarzyszem", zamożnemu szlachcicowi towarzyszyło dwóch "pocztowych", walczących drugim szeregu za swoim panem. Mieli mniej wytworne, pozbawione ozdób wyposażenie, na przykład zamiast lamparciej skóry barani kożuszek. Chorągwi husarskich używano do rozstrzygającego natarcia.