Roman Dmowski (1864 - 1939) i Józef Piłsudski (1867 - 1935) należą do jednych z najwybitniejszych postaci w historii Polski. Obaj żyli i działali mniej więcej w tym samym okresie, obaj dążyli do odzyskania przez Polskę niepodległości. Dlatego też, choć każdy z nich poszedł inną drogą, to często porównuje się tych dwóch polityków i zastanawia nad ich racjami. Roman Dmowski był współzałożycielem, czołowym przywódcą i ideologiem narodowej demokracji (ND), czyli endecji. Jako polityk prawicowy był przeciwnikiem ideologicznym i politycznym Józefa Piłsudskiego, który był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, a zatem ugrupowania lewicowego. Nadrzędnym cele zarówno dla Dmowskiego, jak i dla Józefa Piłsudskiego było dążenie do odzyskania niepodległości. Dmowski w latach 1905 - 1907 był zwolennikiem autonomii Królestwa Polskiego oraz rzecznikiem lojalności wobec Rosji. Za główne zagrożenie dla narodu polskiego uważał on niebezpieczeństwo ze strony niemieckiej. Uważał, że z racji wysokiego poziomu rozwoju cywilizacyjnego Niemcy są dla Polaków znacznie bardziej niebezpieczni niż Rosjanie. Tak rozwiniętemu państwu o wiele łatwiej byłoby wynarodowić i zgermanizować Polaków niż słabej i targanej licznymi problemami Rosji. Liczył, że zgodzi się ona na autonomię dla Polski, a w przyszłości może nawet na niepodległość. Dlatego też w okresie I wojny światowej za podstawę swej polityki uznał współpracę z Rosją i Ententą. Tymczasem inną postawę prezentował Józef Piłsudski. Wychował się on w patriotycznej rodzinie. W młodości doświadczył czym jest rusyfikacja, a pięcioletni pobyt w Syberii na trwałe zniechęcił go do Rosji. Dlatego też własne plany na odzyskanie niepodległości wiązał z opcją proaustriacką, a w okresie I wojny światowej opowiedział się po stronie państw centralnych. Według niego niepodległość można było odzyskać tylko na drodze zbrojnej. Zajął się organizacją Legionów, które miały wywołać antyrosyjskie powstanie w Królestwie Polskim. Tymczasem w roku 1917 Dmowski założył w Paryżu Komitet Narodowy Polski. Prowadził w Stanach Zjednoczonych i w krajach Ententy szeroką działalność propagandową i polityczną na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. W 1919 r. wraz z Ignacym Paderewskim reprezentował Polskę na konferencji pokojowej. Piłsudski część wojny spędził uwięziony w Magdeburgu, a po jego opuszczeniu w listopadzie 1918 roku zajął się konsolidacją polskich sił politycznych i obroną granic. Podsumowując należy zatem stwierdzić, że choć Piłsudski i Dmowski należeli do przeciwnych obozów politycznych, to jednak obaj (każdy na swój sposób) działali dla dobra Polski i przyczynili się do odzyskania przez nią niepodległości.