Grupą etniczną nazywamy taką społeczność, której wspólnota jest ściśle związana z danym obszarem przez nią zamieszkiwanym. Grupa etniczna cechuje się świadomością odrębności językowej, czasem również odrębności ekonomicznej. Poszczególne grupy etniczne lokują swoją ideologiczną i prywatną ojczyznę na obszarze zamieszkiwanego przez nich państwa. Mniejszość narodowa to natomiast taka grupa etniczna, która została osiedlona na terenie jakiegoś państwa w wyniku zaistnienia pewnych zdarzeń historycznych. Mogły być to przesunięcia granic na mocy porozumień między państwami lub poprzez zagrabienie siłą jakiś ziem. Przyczyną mogły być również wysiedlenia lub migracje. Ludność należąca do poszczególnych mniejszości narodowych deklaruje przeważnie inną narodowość, niż pozostała większość mieszkańców tego kraju. Narodowość cechuje indywidualne odczucia każdego człowieka. Często wyraża związek człowieka z jego przynależnością kulturową lub też niejednokrotnie genealogiczną, czyli wynikającą z narodowości rodziców. Deklaracja za określona narodowością jest oparta na subiektywnych odczuciach każdej jednostki.

Spis narodowy przeprowadzony w maju 2002 roku wskazał na spora różnorodność narodowości na obszarze granic Polski. Wśród deklarowanych narodowości znalazły się:

a. narodowość śląska - spis wykazał 173 153 osób tej narodowości, ludność ta posiada własny język charakterystyczny dla mieszkańców obszaru Śląska. Podczas okresu II wojny światowej spora część tej ludności została wysiedlona do Niemiec (ponad 3,5 mln Ślązaków). Po zakończeniu wojny dobrowolnie wyemigrowało z Polski do Niemiec przeszło 1 mln osób. Generalnie rzecz ujmując Ślązacy posiadają swoją ideologiczną ojczyznę umiejscowiona w obrębia granic praktycznie dwóch państw: Polski i Czech. Ślązacy są bardzo przywiązani zarówno do miejsca swojego zamieszkania jak i do ludzi, rodziny, pracy i własnych tradycji. Ponieważ Ślązacy posiadają zarówno własny język jak i kulturę oraz tworzą specyficzna wspólnotę cechującą się silnym przywiązaniem, uważają się za odrębny naród.

b. Narodowość niemiecka - liczy 152 897 osób, większość z nich została na ziemiach polskich dzięki różnym wydarzeniom historycznym. Część z nich przywędrowała już za czasów, kiedy to północne i zachodnie obszary Polski należały do Niemiec. Wówczas ziemie te zostały zasiedlane przez Niemców. Ponadto znaczna część została tu przesiedlona podczas II wojny światowej.

c. narodowość białoruska - w Polsce mieszka około 48 737 Białorusinów.

d. narodowość ukraińska - liczy sobie 30 957 osób,

e. Żydzi - ich liczebność na terenie Polski wynosi około 10 - 15 tysięcy osób. Ta mniejszość nigdy nie była traktowana jak równa innym. Od zawsze byli prześladowani. Sytuacja nieco uległa poprawie w 1919 roku, kiedy to na konferencji w Paryżu ustanowiono prawa dla mniejszości narodowych. Nie na długo to jednak się zdało, gdyż od 1933 roku III Rzesza rozpoczęła działania zmierzające do całkowitego wyniszczenia tego narodu. Na obszarze Niemiec, Włoch, Austrii, Rumunii, Węgier, ówczesnych Czech i Słowacji wprowadzono ustawy antyżydowskie i odebrano Żydom prawa obywatelskie. Po wybuchy II wojny światowej naziści pokazali swoją siłę i ujawnili wszystkie zamiary, jakie mieli wobec tego narodu. Najpierw zamknięto Żydów wraz z całymi rodzinami w gettach, czyli specjalnie wydzielonych i odgrodzonych częściach miasta. Potem rozpoczęła się masowa zagłada Żydów w zbudowanych niemal w całej Europie obozach koncentracyjnych, gdzie wywożono Żydów z gett. W wyniku tych działań zginęło przeszło 6 mln Żydów. Były to poważne straty dla kultury i aspektów duchowych tego narodu. Dziś ziemie polskie zamieszkują głownie ludzie starsi pochodzenia żydowskiego. Młodzi natomiast są przeważnie członkami Polskiej Unii Studentów Żydowskich. Są oni autorami wielu programów promujących kulturę Żydowską i wraz z władzami ośrodków kulturalnych w Krakowie, Warszawie i Wrocławiu starają się przekazać swoje wartości innym. Obecnie największą akcją jest Festiwal Kultury Żydowskiej, który odbywa się na krakowskim Kazimierzu, który był niegdyś dzielnicą żydowską już od XIV wieku, kiedy to Jan Olbraht postanowił przenieść Żydów z Krakowa na Kazimierz (wówczas stanowiący podkrakowską wieś). Znajduje się tam stara synagoga z końca XV wieku. Jest to najcenniejsza i najstarsza synagoga, przy której znajduje się cmentarz Remuh. Co roku na Kazimierz ściągają rzesze Żydów z całego świata, by razem się modlić i podtrzymywać tradycje i więzi. Kraków rozbrzmiewa wówczas muzyką żydowską. Na cmentarzu Remuh znajduje się grób rabina Remuh, który jest miejscem pielgrzymek ortodoksyjnych żydów.

f. Romowie - inaczej Cyganie, 12 555 osób, jest to lud cechujący się koczowniczym trybem życia. Pochodzą oni z Indii, skąd wyruszyli około 1 000 roku naszej ery, przemierzając niemal cały kontynent azjatycki i docierając aż do obszarów zachodniej Europy, gdzie pojawili się z początkiem XV wieku. Mimo kontaktu z licznymi kulturami zachowali charakterystyczny typ urody (czarne włosy, ciemne oczy i smagłą cerę) oraz odrębny język podzielony na sporą liczbę różnych dialektów. Wielu Cyganów straciło życie podczas II wojny światowej w obozach koncentracyjnych, w tym w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Po zakończeniu wojny większość osiedliła się na terenie większych miast, porzucając dawny tryb życia podejmując stałą pracę. Jednak nigdy nie byli szczególnie szanowani ani też tolerowani przez pozostałą ludność, która przeważnie się ich bała. Dziś wciąż nie należą do poważanych osób i nadal większość mieszkańców miast patrzy na nich ze strachem.

g. narodowośćrosyjska - 6 103 osób, zamieszkuje głównie ścianę wschodnią, przybyła do Polski już za czasów

h. Łemkowie - 5 800 osób, to ludność zamieszkująca tereny Beskidu Niskiego ciągnące się od Popradu po przełęcz Dukielską. Na ziemie polskie przybyli mniej więcej na przełomie XIV i XV wieku. Wówczas ich głównym zajęciem był wypas owiec, a od XIX wieku zaczęli również zajmować się rolnictwem. W wyniku akcji "Wisła", która miała na celu wysiedlenie ludności pochodzenia ukraińskiego, zostali wywiezieni z terenów południowo-wschodniej części kraju.

i. Litwini - 5 646 osób, zamieszkujący przede wszystkim północno-wschodnie obszary Polski, głównie na Suwalszczyźnie.

j. Kaszubi - 5 042 osób, zamieszkują północne obszary Polski, przede wszystkim Pomorze Zachodnie oraz Pomorze Gdańskie. Tereny te były przez nich zajmowane jeszcze na długo przed opanowaniem ich przez Krzyżaków w 1309 roku. Od tej pory Kaszubi byli aż do XVIII wieku poddawani silniej presji niemieckiej, natomiast od XVIII wieku również ciągłej germanizacji. Jednak zachowali oni swój własny język oraz poczucie wspólnoty i odrębności. Mimo długiej historii nie są na dzień dzisiejszy uznani za narodowość, a jedynie za autochtoniczną grupę ludności słowackiej. Ich język różni się jednak od języka słowackiego do tego stopnia, iż łatwiej zrozumieć nam naszych południowych sąsiadów aniżeli mowę Kaszubów.

k. Słowacy - 2 031 osób, najwięcej Słowaków zamieszkuje obszary południowej Polski w niedalekiej odległości od granicy na całej jej długości.

Często również zdarza się, że podobnie jak Ślązacy maja się za osobną narodowość, tak i podchodzą do swoich społeczności górale. Zasiedlili oni obszary górskie (Karpaty) już w okresie od XIV do XVIII wieku. Przed wojną górale stanowili stosunkowo niejednolitą grupę etniczną, w skład której wchodziła zarówno ludność pochodzenia polskiego jak i ruskiego. Pierwsza grupa zamieszkiwała obszary Bieszczad, a także pewne fragmenty Beskidów. Górale polscy natomiast zajmowali pozostałe obszary Beskidów oraz całe Podhale wraz z Tatrami. Generalnie rzecz ujmując grupa etniczna górali powstała poprzez zmieszanie się ludności polskiej i ruskiej z przybyłymi w XV wieku pasterzami wołoskimi, którzy przywędrowali na ziemie polskie poruszając się wzdłuż łuku Karpat.

Etnografowie dzielą górali mieszkających w obrębie granic Polski na następujące grupy etnograficzne:

  1. Górali polskich:
    • górale śląscy (górale wiślańscy i górale jabłonkowscy),
    • górale małopolscy (górale żywieccy, górale babiogórscy, górale spiscy, górale pienińscy, górale sądeccy (Lachy) oraz górale podhalańscy),
  1. Górali ruskich (ukraińskich):
    • Łemkowie (Beskid Niski,Bieszczady wschodnia część Beskidu Sądeckiego),
    • Bojkowie (Bieszczady),
    • Pogórzanie Wschodni (pogórze przemyskie),
    • Pogórzanie Zachodni (pogórze dynowskie),
    • Dolinianie (okolice Sanoka),
    • Rusini Szlachtowscy (4 wsie w okolicy Szczawnicy).

Górale posiadają własną, bogatą w tradycje kulturę oraz posługują się charakterystyczną mową - gwarą. Cechują się dodatkowo specyficznym strojem. Górale zajmowali i wciąż zajmują się głównie wypasem owiec i bydła mlecznego na halach oraz wyrobem serów z mleka owczego i krowiego. Głównymi przysmakami z sera, które związany są z góralami to:

      • żętyca,
      • oscypki (surowe oraz wędzone),
      • bundz.

Ponieważ góry nie należą do środowisk, w których łatwo się żyje, dlatego też górale często różnią się od mieszkańców terenów nizinnych większą wytrzymałością fizyczną oraz bardziej rosłą budową ciała. Ponadto posiadają własną mentalność, która objawia się w niezwykłej pracowitości, niespotykanym nigdzie indziej poczuciu humoru, zamiłowania do zabaw i pieśni, wyjątkowej gościnności oraz dużej zawziętości. Dlatego też powstała cała gama dowcipów i anegdotek na temat górali. Większość znanych jest jako dowcipy o bacy. Górale potrafią również bardzo szybko się zorganizować i walczyć w obronie swojego. Są również bardzo religijni. Swoje niezwykłe przywiązanie do Jana Pawła II pokazali dzięki specjalnemu darowi dla Papieża w postaci pięknego ołtarza, który można podziwiać po dziś dzień.

Ostatnimi czasy do Polski przyjeżdża coraz więcej Azjatów (Wietnamczyków, Chińczyków). Wietnamczyków jest w Polsce obecnie około 1 808 osób. Ponadto na obszarze naszego kraju żyją w niewielkiej liczbie:

  • Francuzi - w liczbie około 1 633 osób,
  • Amerykanie - w liczbie około 1 541 osób,
  • Grecy - w liczbie około 1 404 osób,
  • Włosi - w liczbie około 1 367 osób,
  • Bułgarzy - w liczbie około1 112 osób,
  • Ormianie - w liczbie około 1 082 osób.

Podane liczby nie oddają w pełni liczebności poszczególnych mniejszości narodowych i grup etnicznych. Powodem tego jest niekompletność danych spisów powszechnych, gdyż nie wszystkie osoby zamieszkujące granice administracyjne Polski zostały uwzględnione w tych badaniach społecznych.

Na obszarach, na których obok siebie mieszkają różne grupy etniczne, lub tam, gdzie wśród jednej dużej grupy jednej narodowości żyje niewielka grupa mniejszości narodowej, może dojść do konfliktów. Dzieje się tak głównie z powodu odrębności kultur lub wrogości z powodu przekonań, czy też wydarzeń na tle historycznym. Dlatego też, by zachować dziedzictwo kulturowe różnych grup, ich twórczość i mowę powstało wiele związków zrzeszających tą ludność.

Dla ochrony praw mniejszości narodowych powstały w kraju odpowiednie instytucje państwowe:

  1. Sejmowa Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych w Warszawie - ma za zadanie zachowanie dziedzictwa kulturowego mniejszości narodowych oraz etnicznych i językowych, a także ich praw,
  2. Zespół do Spraw Mniejszości Narodowych - kontynuuje działania podjęte przez poprzednia organizację,
  3. Wydział Mniejszości Narodowych Departamentu Wyznań MSWiA - do zakresu jego działań należy szereg inicjatyw,
  4. Departament Kultury Mniejszości Narodowych Ministerstwa Kultury.