Analizując rozmieszczenie przemysłu w Polsce należy zwrócić uwagę na fakt, że wyróżniamy okręgi przemysłowe, wyodrębnione na podstawie kryterium terytorialnego i produkcyjnego (wytwarzanie co najmniej 1% ogólnej produkcji przemysłowej). Są to skupiska zakładów przemysłowych o ścisłych powiązaniach, których liczbę szacuje się obecnie na 22. Ich rozmieszczenie i wielkość ma swoje źródło w okresie zaborów i dwudziestoleciu międzywojennym. W dobie zaborów najszybciej przemysł rozwijał się pod zaborem pruskim a najwolniej po zaborem austriackim. Te dysproporcje mają swoje odzwierciedlenie na ówczesnej mapie przemysłu. W okresie międzywojennym powstawał w latach 1933 do 1939 Centralny Okręg Przemysłowy na terenach rejonu lubelskiego, rzeszowskiego i tarnowskiego. W okresie PRL-u, lokowanie przemysłu niewiele się zmieniło poza kilkoma nieprzemyślanymi zupełnie inwestycjami (np. Nowa Huta).

W Polsce mamy najwięcej okręgów surowcowych. Są to następujące rejony: płocki, górnośląski, opolski, staropolski, karpacki, sudecki, tarnobrzeski, częstochowski, piotrkowsko-bełchatowski. Mówiąc o okręgu płockim należy zwrócić uwagę, że jest on zaliczany do okręgów surowcowych, mimo że doprowadza się ropę w ten rejon z Zagłębia Wołżańsko-Uralskiego. Lokacja pozostałych okręgów została dobrana z uwagi na dogodności położenia, dostępność do rynku pracowników, dostępność do rynku zbytu w wielkich miastach takich jak: Poznań, Toruń, Kraków, Bydgoszcz, Wrocław.

W 1820 roku dekretem Namiestnika Królestwa Polskiego utworzony został Łódzki Okręg Przemysłowy. Łódź otrzymała status miasta fabrycznego. Specjalizacją miasta było włókiennictwo, a jego swobodny rozwój był możliwy dzięki istnieniu sporej sieci rzek i strumieni, wykorzystywanych początkowo jako źródło energii, położeniu na szlaku komunikacyjnym, dużej ilości gruntów rządowych, tanim surowcom budowlanym takim jak drewno i cegła.

Warszawki Okręg Przemysłowy miał dogodne warunki do rozwoju dzięki swojemu położeniu ( centrum Polski, największe miasto Warszawa) oraz wszelkim czynnikom ekonomicznym i prawnym sprzyjającym industrializacji. Sam status Miasta Stołecznego Warszawy wpływa na wzrost inwestycji na tym terenie, napływowi kapitału z zewnątrz i większym wydatkom budżetowym w tym rejonie. W okręgu warszawskim lokuje się głównie przemysł zawansowanych technologii, elektromaszynowy, perfumeryjny i farmaceutyczny.

Okręg Bielski ma swój rodowód w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym, gdzie dominowało górnictwo, energetyka i hutnictwo. Stanowi jego zaplecze i jest uzależniony od jego surowców i energii. Geograficznie okręg bielski nie należy do GOP, ale funkcjonuje na jego rynku zbytu, wykorzystując jego sieć transportową, a jego przemysł stanowi uzupełnienie dla przemysłu GOP.

Największym co do wielkości, bo zajmującym blisko 6% powierzchni Polski, jest rejon górnośląsko-krakowski. Jako aglomeracja okręgów przemysłowych skupia on w sobie następujące regiony: górnośląski, częstochowski, krakowski, bielski, opolski. Na jego terenie zamieszkuje około 7 milionów osób, a w tamtejszych zakładach pracuje około 14 % ogółu zatrudnionych w przemyśle.

Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych nastąpiła znaczna recesja w przemyśle. Spowodowane było to zmianami politycznymi w naszym kraju. Zanotowano znaczny spadek zatrudnienia w przemyśle. Rozpoczął się proces kurczenia się okręgów przemysłowych. Gdzieniegdzie decydowano się również na podziały wielkich wówczas okręgów, jak np.: bydgosko-toruński, sudecki, zgorzelecko-bogatyński, wałbrzyski, jeleniogórski. W niektórych okręgach stopień uprzemysłowienia spadł poniżej 1%, co było równoznaczne z utratą przez takie miejsca statusu okręgu przemysłowego. Tak było z okręgami: legnicko-głogowskim, białostockim, kaliskim, zielonogórskim. Zmiana przyszła wraz z programami restrukturyzacyjnymi lat dziewięćdziesiątych. Polityka ta była nastawiona na duże okręgi przemysłowe o zróżnicowanej strukturze gałęziowej, podnosząc tym samym ich znaczenie. Były to zatem okręgi: gdański, wrocławski, poznański, warszawski. Sytuację poprawił także znaczny napływ kapitału z zagranicy.

Podczas gdy wzrastała rola wielkich okręgów, malała takich jak: tarnobrzeski, karpacki, tarnowski, górnośląski, łódzki, częstochowski, sudecki. Po roku 1989 zaczęła obowiązywać gospodarka rynkowa, co doprowadziło do zmian własnościowych w przemyśle i w samej strukturze przemysłu. Zmiany te są stopniowe i trwają również obecnie poprzez proces restrukturyzacji, dzięki któremu staramy się dogonić kraje zachodu.

Charakterystyka ważniejszych okręgów przemysłowych w Polsce

GÓRNOŚLĄSKI OKRĘG PRZEMYSŁOWY: Jest największym okręgiem przemysłowym w Polsce i należy do jednych z największych w Europie. Głównym bogactwem tego terenu jest węgiel kamienny, dzięki któremu rozwinęło się górnictwo, przemysł energetyczny i koksowniczy, hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych. Ważny dla tego okręgu jest również przemysł maszynowy, nastawiony na typową produkcję dla górnictwa, hutnictwa, energetyki i branży budowlanej. Co ciekawe, tutaj wykonywane są także wszelkiego rodzaju obrabiarki i środki transportu. Cały okręg jest uzależniony od wydobycia węgla i to go ogranicza rozwojowo, a w czasach niskiego popytu na węgiel prowadzi do ubożenia ludności na tym terenie.

OKRĘG KRAKOWSKI: Na tym terenie istnieje kombinat Huty im. Sędzimira, o dużych rozmiarach, zakłady przemysłu mineralnego (tzw. topniki), koksownie, produkcja materiałów ognioodpornych, fabryka kabli, przemysł tytoniowy, walcownia mająca swoją lokalizację w Bochni.

OKRĘG BIELSKI: Specjalizuje się w przemyśle włókienniczym, elektromaszynowym i produkcji maszyn i środków transportu dla tych gałęzi przemysłu. Ponadto może poszczycić się wysoką jakością produkowanych tkanin i obuwia, browarem w Żywcu i dużym kombinatem chemicznym ulokowanym w Oświęcimiu.

OKRĘG CZĘSTOCHOWSKI: Jest on podstawowym źródłem zaopatrzenia dla GOP, w surowce i paliwa, i potrzebny do produkcji maszyn metal, dostarczany z huty w Częstochowie. Rozwija się przemysł włókienniczy. Na tym terenie istnieje poważne zagrożenie dewastacją środowiska.

OKRĘG SUDECKI: Przemysł jest rozproszony po małych miasteczkach, głownie mineralny i włókienniczy, oparty na uprawie lnu. Na trenie okręgu turoszowskiego znajduje się kopalnia węgla w Bogatyni, w Turowie z kolei mieszczą się zakłady energetyczne. Ponadto istnieje przemysł celulozowo-papierniczy i drzewny. Na terenie Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego niegdysiejsze kopalnie węgla kamiennego zostały zamknięte.

OKRĘG OPOLSKI: Kręg ten posiada bogatą bazę surowcową. Rozwija się przemysł mineralny, wapienniczy i cementowy, głównie na terenie Strzelców Opolskich i miejscowości Górażdże. Ma tu swoje miejsce przemysł chemiczny. W Kędzierzynie produkuje się nawozy azotowe, w Bełchatowni Śląskiej jest rafineria, istnieją także koksownie. Rozwija się także rolnictwo i związany z nim przemysł spożywczy, głownie mleczarski i cukierniczy. Istnieją również zakłady zajmujące się produkcją butów i włókiennictwem, a także elektrownia Opole.

OKRĘG STAROPOLSKI: Cechuje go hutnictwo i górnictwo. W Ostrowcu Świętokrzyskim znajduje się huta, w Starachowicach fabryka samochodów ciężarowych, rozwija się przemysł elektromaszynowy, zakłady zbrojeniowe, obuwnicze, garbarskie i tytoniowe w Radomiu. Wyróżniamy tu także przemysł mineralny, cementowy, kamieniarski w Górach Świętokrzyskich, wapienniczy. W Pionkach istnieje zakład produkujący tworzywa sztuczne. Region ten obsługuje elektrownia "Kozienice".

OKRĘG WROCŁAWSKI: Głównie przemysł maszynowy, elektromaszynowy i produkcja środków transportu: Zakłady Produkcji Samochodów w Jelczu, fabryka produkująca wagony marki "Pafawag". Produkuje się obrabiarki, silniki elektryczne i sprzęt AGD. W Brzegu istnieje zakład chemii organicznej. We Wrocławiu znajduje się przetwórstwo metali nieżelaznych. Ponadto przemysł włókienniczy i spożywczy. Niegdyś zajmowano się produkcją maszyn cyfrowych marki "Elwiro", ale w wyniku napływu takiego sprzętu z zachodu wstrzymano produkcję.

OKRĘG BYDGOSKO TORUŃSKI: Dobrze rozwinięty przemysł chemiczny. W Bydgoszczy istnieje zakład zajmujący się związkami organicznymi-"Zachem", a w Toruniu ma swoją siedzibę zakład produkujący włókna sztuczne- " Elana". Ponadto istnieją zakłady wyrobów gumowych, produkujące nawozy fosforowe i kwasy siarkowe, zajmujące się obróbką sodu czy też produkcją chloru. W Świeciu i Kwidzynie zlokalizowane są kombinaty celulozowo-papiernicze. Tu też znajduje się przemysł elektrotechniczny i elektroniczny, czego przykładem są zakłady "Telfa" w Bydgoszczy, a także przemysł rolniczy, cementownie i wapienniki, Do roku 1999 na tym terenie produkowano rowery marki "Romet".

OKRĘG POZNAŃSKI: Tu zlokalizowany jest przemysł maszynowy i metalowy, przemysł gumowy i farmaceutyczny, przemysł chemiczny, spożywczy i tytoniowy. Produkuje się nawozy fosforowe i meble w Swarzędzu.

OKRĘG ŁÓDZKI: Słynie z włókiennictwa, produkcji włókien sztucznych, barwników, odzieży i maszyn włókienniczych. W tym rejonie jest duże bezrobocie i rozwija się tzw. szara strefa.

OKRĘG GDAŃSKI: Tu ma swoją lokalizację przemysł stoczniowy, spożywczy, rafineryjno-petrochemiczny oraz fabryka nawozów fosforowych.

OKRĘG WARSZAWSKI: Posiada bardzo wysokie zaplecze naukowo techniczne i duży rynek zbytu. Z tego względu lokuje się tutaj przemysł elektromaszynowy, precyzyjny, elektroniczny i elektrotechniczny. Znajduje się tu także huta stali szlachetnej, przemysł spożywczy, farmaceutyczny, poligraficzny, perfumeryjno-kosmetyczny i odzieżowy. Istnieje tu duże zanieczyszczenie środowiska i niepokojący deficyt wody.