Region Pobrzeży Południowobałtyckich to szeroki na kilkanaście kilometrów pas położony wzdłuż południowych wybrzeży Morza Bałtyckiego. Rozciąga się on od Zatoki Kilońskiej po Zalew Wiślany. Ukształtowanie tego terenu związane jest z powstawaniem Bałtyku, epoką lodowcową i działalnością lodowca skandynawskiego, który przytransportował na północ Polski rozkruszony materiał skalny, obecnie tworzący morenowe wzgórza. Najwyższy z takich morenowych wniesień - Grzywacz, znajduje się w pobliżu Międzyzdrojów i sięga 115 m n.p.m.

Bliskość morza w znaczny sposób wpływa na klimat regionu, który cechują łagodnie zimy i dość ciepłe lata. Średnie sumy opadów rocznych sięgają 700 mm. W kompleksach roślinnych występują na tym obszarze gatunki atlantyckie. Pobrzeże Południowobałtyckie jest terenem bardzo atrakcyjnym zarówno pod względem przyrodniczym, jak i turystycznym. W granicach regionu utworzono dwa nadmorskie parki narodowe, pięć parków krajobrazowych oraz kilkadziesiąt rezerwatów przyrody.

Krajobrazy nadmorskie dzielą się na: krajobrazy wydmowe, krajobrazy deltowe, krajobrazy jeziorno-bagienne oraz krajobrazy wysoczyznowe. Poza krajobrazami nadmorskimi region obejmuje również pocięte siecią pradolin równiny morenowe położone poniżej 100 m n.p.m. na których występują nieliczne wzgórza.

Najbardziej typowy krajobraz wydmowy występuje w środkowej części wybrzeża. Powstanie wydm nadmorskich związane jest w głównej mierze z działalnością wiatrów, czyli z transportem eolicznym i osadzaniem materiału piaszczystego. Rozwój wydm nadmorskich możliwy jest na akumulacyjnym odcinku brzegu, gdzie morze nanosi piasek formując plażę i wały brzegowe, a wiatr przewiewa piasek na zaplecze plaż. Tam tzw. roślinność pionierska: halofity i psammofity zatrzymują piasek tworząc pierwsze akumulacyjne formy eoliczne powstałe w wyniku transportu i depozycji osadu przez wiatr. Te pierwsze formy nazywane są wydmami cieniami, gdy powstają za przeszkodą na której wytraca prędkość wiatr lub wydmami embrionalnym, jeśli tworzą się wokół utrwalającej je kępy roślinności. Formy te mogą mieć od kilku centymetrów wysokości do nawet 1,5 metra. Wydmy przenoszone po ziarenku podmuchami wiatru wędrują z szybkością 3 - 10 m rocznie zasypując wszystko co stanie im na drodze. W rekordowych latach, przy silnych, jednostajnych wiatrach, osiągają nawet zawrotną szybkość 20 m na rok. W XVI w. ruchome wydmy tak zagrażały nadbałtyckiemu osiedlu Łeba, że mieszkańcy musieli przesunąć zabudowania o kilka km na zachód, poza obszar zagrożony wędrowaniem wydm. Obecnie teren dawnego miasta jest całkowicie zasypany piaskiem, a wydmy atakują kolejne fragmenty lasu. Ruch wydm ustaje w momencie pojawienia się na nich utwierdzającej roślinności. Nieustanna akumulacja powoduje ponadto rozwój roślinności, która do swojego wzrostu potrzebuje stałego zasypywania przez piasek. Roślinność ta utrwala formy na coraz to większych powierzchniach. Wreszcie formy te mogą łączyć się doprowadzając do powstania ciągłego wału wydmowego na plaży górnej. Powstaje wtedy wydma przednia - pierwszy od strony morza wał wydmowy. Okresowe sztormy mogą niszczyć rzeźbę eoliczną powodując powstawanie wydm z podcięciem abrazyjnym. Jednak dalszy przyrost brzegu powoduje odbudowę wału, jego dalszą rozbudowę i dalszy rozwój plaży. Ciągły przyrost brzegu i wzrost szerokości plaż powoduje rozwój roślinności na przedpolu wydmy na plaży górnej. Rozrastając się roślinność ta zatrzymuje coraz więcej osadu tak, że na wydmę przednią trafia go coraz mniej. W ten sposób akumulacja na wydmie przedniej powoli zamiera, a na przedpolu wydmy powstają ponownie zaczątki nowej wydmy przedniej. Przy dalszej akumulacji i przyroście brzegu powstają coraz to nowe wały wydmowe położone względem siebie równolegle. Na wydmy te wraz z upływem czasu i ustawania procesów eolicznych wkracza roślinność kolejnych faz sukcesji utrwalając rzeźbę i piasek budujący grzbiety. Tak więc na brzegach, gdzie występuje wiele wydm równolegle położonych względem siebie lub linii brzegowej występuje, bądź występował proces akumulacji i przyrostu brzegu. W ten sposób formowane są mierzeje - akumulacyjne makroformy wybrzeża - bariery piaszczyste odcinające zatoki od otwartego morza.

Krajobraz wysoczyznowy (klifowy) najlepiej rozwinięty jest na zachodnim wybrzeżu w rejonie Międzyzdrojów i na środkowym, np. w rejonie Jastrzębiej Góry, gdzie klify sięgają przynajmniej kilkunastu metrów wysokości. Klif to stroma, często pionowa ściana brzegu morskiego utworzona wskutek procesu abrazji zachodzącego u jej podstawy na styku z platformą abrazyjną. Materiał pochodzący z niszczonej falezy, przemieszczany jest przez prądy morskie, falowanie wód oraz silne wiatry. Wody wraz z materiałem uderzają w podstawę wysokiego brzegu morskiego, w wyniku czego podcięta ściana osuwa się wraz z rosnącą na niej roślinnością, a brzeg morski stopniowo przesuwa się w głąb lądu. Prędkość tego przesuwania się jest różna, średnio ok. 1 cm/rok. Są jednak miejsca, gdzie dzieje się to dużo szybciej. Np. na terenie Wolińskiego Parku Narodowego, w wyniku stale postępującej erozji, stosunkowo miękki, gliniasty klif podlegający ciągłemu destrukcyjnemu działaniu sił przyrody cofa się rocznie aż o blisko 80 cm - jest to tak zwany klif żywy, czyli aktywny. Dość szybko również cofa się brzeg w pobliskim Trzęsacza, który słynie z ruin kościoła pochłanianego przez morze.

Krajobraz deltowy obserwować można przy ujściu Wisły i Odry do Morza Bałtyckiego. Charakteryzuje się znacznym wyrównaniem terenu, płytkim zaleganiem wód gruntowych i występowaniem mad. Koryto delty Wisły, w odległości ok. 50 km od ujścia do Zatoki Gdańskiej, w miejscowości Biała Góra, rozdziela się na dwa ramiona: Leniwkę i Nogat. Ramiona te wyznaczają region zwany Żuławami Wiślanymi. Kolejne odnogi delty to Szkarpawa oddzielająca się od Leniwki oraz Martwa Wisła. Osobliwością geologiczną Żuław Wiślanych jest ich stosunkowo młody wiek - tworzą one bowiem najmłodszą krainę geograficzną Polski. Powstały na skutek wypełniania się płytkiej morskiej zatoki osadami przyniesionymi przez rzekę. Proces zasypywania zatoki i tworzenia się płaskiego stożka napływowego, w tym wypadku tzw. równiny aluwialnej, rozpoczął się około 6 tys. lat temu i trwa do dnia dzisiejszego. Miąższość osadów deltowych sięga 40 m. Na terenie Żuław występują obszary depresyjne, sięgające 1,8 m poniżej poziomu morza (Raczki Elbląskie). Depresje, choć nie aż tak głębokie, zajmują około 30 % tego obszaru. Od brzegu morza obszar delty oddzielony jest tylko niewielkim pasem nadbrzeżnych wydm. Podczas sztormu spowodowanego północnymi wiatrami, Żuławom często grozi tzw. Cofka, czyli zalanie wymieszanymi rzecznymi i morskimi wodami.

Krajobraz jeziorno-bagienny występuje w kilku miejscach wybrzeża. Do najbardziej znanych jego przykładów należą zarastające jeziora okolic Łeby. Ich wiek liczy sobie, podobnie jak wspomnianych wcześniej Żuław Wiślanych sięga ok. 6 tys. lat. Stanowiły one wtedy jedną z zatok bałtyckich o wysokich brzegach zbudowanych z polodowcowych, morenowych wzgórz. Wzgórza te pozostawiła działalność związana z lodowcem skandynawskim. Lodowiec pozostawił także znaczne ilości rozdrobnionego materiału skalnego. Na skutek działania fal morskich, silnego wiatru, prądów morskich oraz piasku, zaczął się tworzyć wąski, piaszczysty półwysep izolujący zatokę od pełnego morza. Stopniowo przyrastał coraz bardziej, aż utworzyła się mierzeja łącząca oba brzegi zatoki i odcinająca ją od morza. Między mierzeją a brzegami zatoki powstało rozległe, płytkie jezioro, które na skutek stałego dopływu wody i materii organicznej z rzek wysłodziło się, zamuliło i stopniowo zaczęło zarastać. Kolejnym etapem, powstałym na skutek nanoszenia materiału z lądu i zarastania roślinnością, było podzielenie się zbiornika na kilka mniejszych. W ten sposób powstały bardzo płytkie, muliste, otoczone trzcinami i oczeretem przymorskie jeziora. Brzegi jezior są płaskie, równinne, często zabagnione. Z reguły w pobliżu znajdują się tereny podmokłe i bagienne, na które można zapuszczać się tylko, gdy skuje je lodem ostry mróz. Przykładami takich jezior są np. jez. Gardno i Łebsko. W ciągu ostatnich 60 lat powierzchnia jez. Łebsko zmniejszyła się o ok. 400 ha.

Pobrzeża Południowobałtyckie zajmują w granicach Polski 19 tys. km2 i dzielą się na trzy makroregiony: Pobrzeże Szczecińskie, Pobrzeże Koszalińskie i Pobrzeże Gdańskie.

Pobrzeże Szczecińskie zajmuje terytoria wokół Zalewu Szczecińskiego, ujścia Odry i brzegów Zatoki Pomorskiej. W granicach Polski zajmuje około 8 tys. km2 i jest dosyć zróżnicowane. W jego granicach wyróżnia się jedenaście mezoregionów: Dolinę Dolnej Odry, Równinę Goleniowską, Równinę Gryficką, Równinę Nowogardzką, Równinę Pyrzycką, Równinę Wełtyńską, Równinę Wkrzańską, wyspy Uznam i Wolin, Wybrzeże Trzebiatowskie, Wzgórza Bukowe i Wzgórza Szczecińskie.

Całość mezoregionu Doliny Dolnej Odry znajduje się w zasięgu województwa zachodniopomorskiego. Obszar w zdecydowanej większości został objęty ochroną, ponieważ występują tu gatunki ptaków o znaczeniu na skalę europejską. Dolina Dolnej Odry obejmuje obszar między Kostrzyniem a Zalewem Szczecińskim o powierzchni 546 km². Dominują tu lasy łęgowe i zarośla wierzbowe, natomiast olsy i łęgi jesionowo - olszowe charakterystyczne są dla wysp występujących na Odrze. U swego ujścia rzeka rozwidla się na Odrę Wschodnią i Regalicę. Na obszarze między rzekami teren jest silnie zabagniony, wytworzyła się tu sieć drobnych jeziorek i łąki zalewane okresowo.

Równina Goleniowska to typowy krajobraz równinny, który utworzony został w wyniku akumulacji rzecznej i akumulacji lodowcowej. Znajdują się tutaj tarasy wydmowe oraz kilka ostańców morenowych (Wzgórze Wypłosze, Góra Lotnika), pagórków oraz wałów wydmowych. Dominują gleby bielicowe, niewiele jest jezior (m.in. Jezioro Przybiernowskie, Jezioro Niewiadowskie). Na obszarze równiny leży Puszcza Goleniowska, która jest rozległym kompleksem borów sosnowych o powierzchni ok. 80 tys. ha. z niewielkim udziałem dębu, brzozy, buka i olszy. Jest bardzo dobrym terenem do zbioru jagód i grzybów. W Puszczy Goleniowskiej występuje 6 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych. Żyją tam przedstawiciele dużych ssaków, spotkać można także płazy i gady. Na terenie Puszczy Goleniowskiej występują liczne stanowiska gniazdowania m.in, kani rudej, kani czarnej oraz orła bielika.

Równina Gryficka leży w północno - wschodniej części Pobrzeża Szczecińskiego, pomiędzy Wybrzeżem Trzebiatowskim na północy a Równiną Nowogardzką na południu oraz pomiędzy Równiną Goleniowską na zachodzie a Równiną Białogardzką na wschodzie. Równina jest falista (o wysokościach 40-50 m), urozmaicona wzgórzami kemowo-morenowymi (o wysokości do 75 m). Na południowym skraju leży pradolina pomorenowa ciągnąca się na zachodzie przez Równinę Goleniowską. Pod glinami morenowymi występują wapienie oraz eksploatowane do celów gospodarczych margle jurajskie. Główną rzeką jest Rega, na której w połowie lat XX wieku utworzono zbiornik retencyjny - Jezioro Rejowickie (powierzchnia zbiornika - 140 ha, pojemność całkowita - 4,5 mln m3, elektrownia wodna o mocy 1,7 MW).

Równina Nowogardzka jest mezoregionem fizycznogeograficznym położonej w północno - zachodniej Polsce w województwie zachodniopomorskim.

W Równinie Nowogardzkiej dominuje krajobraz wysoczyzny morenowej, który zbudowany jest z osadów lodowcowych, a przede wszystkim z moreny dennej. Licznie występują na tym obszarze pagórki i wały morenowe (drumliny i ozy). Znajduje się tutaj klika jezior (m.in. Jezioro Nowogardzkie, Jezioro Lechickie). Najwyższe wzniesienia osiągają wysokości do ok. 80 m n.p.m. Teren równiny przecięty jest przez kilka niewielkich rzek (Krąpiel, Gowienica, Sąpólna) Jedyną większą rzeką jest Rega. Znajdują się tutaj także kompleksy leśne (przede wszystkim lasy mieszane), rozsiane po polach uprawnych na których dominują gleby bielicowe i gleby płowe. Na polach uprawia się ziemniaki, żyto, jęczmień, owies oraz pszenicę.

Na obszarze Równiny Pyrzyckiej utworzony został w 1998 roku Szczeciński Park Krajobrazowy Puszcza Bukowa o powierzchni 9 096 ha. Obszar podobnie jak pozostałe mezoregiony w głównej mierze został ukształtowany przez lodowiec skandynawski. Lasy zajmują stosunkowo dużą powierzchnię, a przeważającymi glebami są gleby płowe i bielice.

Równina Wełtyńska to kolejny mezoregion fizycznogeograficzny Pobrzeża Szczecińskiego będący falistą i pagórkowatą wysoczyzną z płaskimi równinami, zagłębieniami i dolinami. Położona jest w północno - zachodniej Polsce, na wschód od Doliny Dolnej Odry i na południe od Puszczy Bukowej. Równina zajmuje powierzchnię 969 km². Obszar ten zbudowany jest z gliny morenowej świadczącej o działalności lodowca i wznosi się na wysokości powyżej 50 m n.p.m. Występuje tu kilka niewielkich jezior (największym jest Jezioro Wełtyńskie o powierzchni 3,42 km²).

Równina Wkrzańska leży na zachód od ujścia Odry do Zalewu Szczecińskiego i na północ od Wzniesień Szczecińskich. Równina zbudowana jest z materiałów stożka napływowego Odry, który powstał pod koniec plejstocenu i ma kilka stopni terasowych osiągających od 3 do 19 m n.p.m. Terasa najwyższa w głównej mierze porośnięta jest borem sosnowym z domieszką buka i dębu, który należy do kompleksu leśnego zwanego Puszczą Wkrzańską. Występują tu również torfowiska.

Uznam to przybrzeżna wyspa na Morzu Bałtyckim, na pograniczu Polski i Niemiec, zamykająca od północnego zachodu Zalew Szczeciński. Powierzchnia sięga ponad 400 km2, z czego w granicach Polski leży prawie 50 km2. Na wschód od wyspy Wolin oddziela Uznam cieśnina Świna, na zachód od stałego lądu oddziela wyspę cieśnina Piana. Linia brzegowa od strony morza jest wyrównana, a od strony zalewu dość silnie zróżnicowana. Obszar zbudowany jest przede wszystkim z osadów morenowych i piaszczystych nanoszonych przez wody Odry. Rzeźba terenu jest nizinna, wznosi się w obrębie wysoczyzn morenowych do 70 m n.p.m. Występują tutaj jeziora, bagna oraz duże obszary leśne.

Na wyspie Wolin utworzony został 3 marca 1960 roku Woliński Park Narodowy. Położony jest na najbardziej ciekawą pod względem przyrodniczym częścią wyspy Wolin, pochodzącej sprzed ponad 10 tys. lat. Obecnie powierzchnia parku ma 10.937 ha, z czego 42 % stanowią lasy. Woliński Park Narodowy związany jest pierwszym polskim parkiem morskim. Obejmuje ochroną pas przybrzeżnych wód morskich oraz wód wewnętrznych czyli obszary leżące w obrębie Morza Bałtyckiego i Zalewu Szczecińskiego. Włączenie rozlewisk delty Świny oraz podmokłych obszarów wzdłuż wybrzeży Zalewu Szczecińskiego, jako pierwotnych środowisk, również znacznie wzbogaciły zasoby przyrodnicze parku - zarówno pod względem krajobrazowym jak też rzadkich stanowisk gatunków fauny i flory. Obszar Wolińskiego Parku Narodowego, zajmujący środkową część wyspy Wolin, stanowi najbardziej typowy i najpiękniejszy pod względem krajobrazowym fragment wybrzeża bałtyckiego. Obejmuje on wszystkie elementy krajobrazu nadmorskiego, charakteryzując się zróżnicowaną rzeźbą terenu, urozmaiconą szatą roślinną i bogatą fauną.

Wybrzeże Trzebiatowskie jest kolejnym mezoregionem północno - zachodniej Polski położonym nad Bałtykiem. Jego powierzchnia to prawie 300 km2. Ciągnie się na długości ok. 60 km wąskim pasem od cieśniny Dziwnej na zachodzie aż do ujścia Parsęty na wschodzie, od południa graniczy z Równiną Gryficką. W części środkowej znajduje się wysokie wybrzeże klifowe, które jest podmywane przez fale morskie zmniejszające swój zasięg czego świadectwem są chociażby ruiny niszczonego przez fale morskie kościoła w Trzęsaczu. Na wschodnich i zachodnich krańcach występują piaszczyste mierzeje z wydmami. Rejon jest silnie zalesiony, miejscami utworzyły się bagna i podmokłości.

Wzgórza Bukowe to region położony w województwie zachodniopomorskim, zajmujący powierzchnię 116,5 km². Obszar został objęty ochroną ze względu na znajdujące się tu cenne typy siedlisk. Odznacza się malowniczym krajobrazem wzgórz morenowych, poprzedzielanych dolinkami i wąwozami. Znaczną część ostoi tutaj leżącej pokrywają buczyny kwaśne i żyzne, a w mniejszym stopniu łęgi jesionowo - olszowe, kwaśne dąbrowy i olsy. Teren charakteryzuje się ponadto bogactwem świata roślin, występuje tu około 1000 gatunków roślin naczyniowych, z czego wiele stanowi gatunki chronione i zagrożone wyginięciem. Licznie reprezentowana jest awifauna, można tu spotkać około 20 gatunków ptaków m.in.: ortolana, gąsiorka, muchołówkę małą, pokrzewkę jarzębatą, lerka, dzięcioła średniego i małego, zimorodka, rybitwę zwyczajną i czarną, żurawia, błotniaka stawowego, kanie rudą, trzmielojada, bielika, orlika, bociana białego i czarnego, bączka.

Wzgórza Szczecińskie odznaczają się szczególnymi walorami krajobrazowymi. Cieki wodne wraz z otaczającymi je terenami podmokłymi i kompleksami lasów są korytarzami ekologicznymi o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym.

Szczecin to największe miasto Pobrzeża Szczecińskiego, należące do najstarszych osad słowiańskich nad Bałtykiem. Najdawniejszą oryginalną zapiskę historyczną nazwy Szczecin, choć bardzo zniekształconą, znajdujemy w najstarszym dokumencie tyczącym się granic państwa polskiego, w tak zwanym "Dagome Judex", czyli w odpisie dokumentu, mocą którego Mieszko I i jego ostatnia małżonka, Oda, oddaje pod opiekę św. Piotra w Rzymie swe dziedzictwo w 990 roku. Początki Szczecina sięgają drugiej połowy VIII w. WIX w., na obecnym Wzgórzu Zamkowym, powstał gród obronny ludności pomorskiej, centrum terytorium plemiennego domniemanych Szczecinian. Miasto powstało jako wynik ogólnego rozwoju sił wytwórczych tego terytorium, a jego dogodne położenie na skrzyżowaniu szlaku lądowego wschód-zachód i wodnego północ-południe, pozwoliło na szybki rozwój gospodarczy i zajęcie przodującej pozycji wśród innych ośrodków ujścia Odry. W końcu X wieku Szczecin stał się posiadłością lenną księcia polskiego Mieszka I, ale już w 1005 roku Pomorzanie odzyskali pełną niezależność. Po raz drugi w orbicie wpływów polskich Szczecin znalazł się w czasach Bolesława Krzywoustego. W tym okresie biskup Otto z Bambergu prowadził na Pomorzu misje chrystianizacyjne (1124/1125 i 1128). Ten kolejny okres zwierzchnictwa lennego Polski nad Pomorzem Zachodnim i Szczecinem trwał przez 60 lat (1121-1181). W latach 1184-1227 Szczecin wraz z Pomorzem znalazł się pod panowaniem duńskim. Około potowy XII wieku w Szczecinie zaczęli pojawiać się pierwsi Niemcy, którzy osiedlali się w okolicach dzisiejszego Ratusza Staromiejskiego. W 1187 roku bogaty kupiec Beringer z Bambergu ufundował dla nich kościół św. Jakuba. Od tego momentu datuje się żywiołowy napływ do miasta ludności niemieckiej oraz wzrost jej znaczenia. Rozrastająca się szybko gmina niemiecka już w 1237 roku wchłonęła stare miasto słowiańskie. Prawa miejskie Szczecin uzyskał w 1243 roku, a gród szczeciński został stałą siedzibą książęcą. Od tego momentu miasto zaczęło odgrywać dominującą rolę polityczną na Pomorzu. W 1278 roku Szczecin został członkiem Hanzy. W dziejach Pomorza wielką rolę odegrała dynastia Gryfitów. Stworzyła ona autonomiczne państwo pomorskie, a przedstawiciele tej dynastii ponad 500 lat (1121-1637) sprawowali rządy na Pomorzu. Księstwo Pomorskie było państwem buforowym między Polską, Brandenburgią i Zakonem Krzyżackim oraz stanowiło jednocześnie lenno Rzeszy Niemieckiej. Polityka władców Pomorza wobec państw średnich przez znaczny okres dziejów sprowadzała się w dużym stopniu do utrzymania jak najdalej idącej i jak najdłuższej trwającej autonomii. W pierwszej połowie XVII wieku nastąpił schyłek okresu prosperity miasta, a wkrótce potem nastąpiło wyraźne załamanie gospodarcze całego księstwa, pogłębione skutkami religijnej wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W 1637 roku zmarł bezpotomnie książę Bogusław XIV, ostatni z dynastii Gryfitów na tronie szczecińskim. Zgodnie z traktatem westfalskim zawartym w Osnabrück (1648) samodzielne dotąd Księstwo Pomorskie podzielono między Szwecję i Brandenburgię. Szczecin wraz ze znaczną częścią Pomorza znalazł się w rękach szwedzkich. W okresie 90 lat szwedzkiego panowania na Pomorzu i w Szczecinie zaznaczył się wyraźny upadek miasta, portu i handlu. Po wielkiej wojnie północnej zakończonej traktatem sztokholmskim w 1720 roku Szczecin został włączony do Prus i uzyskał status stolicy Prowincji Pomorskiej. Władze pruskie uczyniły Szczecin silnym ośrodkiem militarnym, czego wyrazem stały się potężne fortyfikacje obronne, znacznie przewyższające swoją powierzchnią obszar miasta. W czasie wojen napoleońskich miasto przez kilka lat (1806-1813) było ważną twierdzą francuską. Pobyt Francuzów spowodował znaczny spadek liczby ludności oraz doprowadził miasto do upadku gospodarczego. Po powrocie miasta do Prus najpierw zaczął odżywać przemysł stoczniowy, a miasto stawało się stopniowo ważnym ośrodkiem tego przemysłu w państwie pruskim. Władze pruskie rozbudowały militarną funkcję twierdzy szczecińskiej, co przez bardzo długie lata niekorzystnie odbijało się na urbanistycznym rozwoju miasta. Stały dopływ ludności wiejskiej do miasta oraz rozwój przemysłowo-handlowy powodował, że możliwości rozwoju przestrzennego Szczecina w obrębie fortyfikacji szybko zostały wyczerpane. Wieloletnie starania władz miasta o likwidację umocnień zostały uwieńczone powodzeniem w 1873 roku, kiedy to rozpoczęto burzenie fortów i murów miejskich. Od tego momentu datuje się bardzo dynamiczna rozbudowa miasta. Rozwój przestrzenny Szczecina stanowił w tym czasie klasyczny wzór urbanistyki geometrycznej, dla której przyjmowano jako podstawę gwiaździste place z trójkątnymi parcelami budowlanymi, na których wznoszono neoklasycystyczne i secesyjne kamienice oraz funkcjonalne budynki użyteczności publicznej. Kolejny, ważny etap w rozwoju przestrzennym miasta rozpoczął się na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to następowało włączanie do Szczecina zurbanizowanych już, samodzielnych dotąd podmiejskich osiedli i miasteczek. Rozwój ten wiązał się ze znaczącą rozbudową infrastruktury komunalnej. W dniu 26 kwietnia 1945 roku Szczecin został zdobyty przez 65 armię sowiecką, a polska administracja przejęła miasto 5 lipca 1945 roku. Na konferencji w Poczdamie Wielka Trójka postanowiła o przyznaniu Szczecina Polsce. Podczas II wojny światowej zabudowa miasta została zniszczona w 60-70 %, port wraz z przyległościami w 70-80 %, a obiekty przemysłowe uległy zniszczeniu niemal w 90 %. Najbardziej ucierpiały tereny nad Odrą oraz zabudowa w centrum miasta, w tym dawna Starówka. Skala zniszczeń wojennych sprawiła, ze Szczecin znalazł się wśród 20 najbardziej zrujnowanych miast ówczesnych Niemiec.

Pobrzeże Koszalińskie z zachodu graniczy z Wybrzeżem Trzebiatowskim i Równiną Gryficką, a od wschodu z Kępą Swarzewską i Kępą Pucką. Zajmuje powierzchnię prawie 7 tys. km2 i dzieli się na sześć mezoregionów: pradolinę Łeby i Redy, Równinę Białogardzką, Równinę Sławieńską, Wybrzeże Słowińskie, Wysoczyznę Damnicką oraz Wysoczyznę Żarnowiecką.

Pradoliną Łeby i Redy płynie rzeka Reda. Pradolina ukształtowana została około 10 000 lat temu przez wody topniejącego lodowca. Przyujściowy odcinek tej pradoliny - Meander Kaszubski - leżący tuż nad płytką Zatoka Pucką jest stosunkowo płaski, wyniesiony zaledwie na kilka metrów ponad poziom morza, a sąsiadują z nim wznoszące się na ponad 50 m n.p.m. Kępa Pucka od północy oraz Kępa Oksywska od południa. Pradolina Łeby i Redy ukształtowała się w czasie zaniku zlodowacenia bałtyckiego i jest najlepiej uwydatnioną formą tego typu w północnej Polsce. Posiada 90 km długości i od 1,2 do 5,5 km szerokości. Część wschodnia o przebiegu równoleżnikowym odwadniana jest przez Redę, równoleżnikowa część środkowa i południkowa część zachodnia - przez Łebę. Najniższe części dna są zatorfione. Koryto rzeki Redy na tym odcinku zostało sztucznie zmienione i miejscami obwałowane, ale samo ujście i jego najbliższe otoczenie mają charakter naturalny. Obecne ujście Redy znajduje się około kilometra na południe od dawnego ujścia. Otoczenie poprzedniego ujścia, o półkoliście ukształtowanej linii brzegowej, nosi tradycyjną nazwę Beka.

Równina Białogardzka jest falisto-równinną powierzchnią o wysokości od 40 do 50 m n.p.m. Przez środek płynie Parsęta. Obszar ma charakter rolniczy, a na Równinie leżą m.in. miasta Białogard i Kołobrzeg.

Równina Sławieńska jest przedłużeniem Równiny Białogardzkiej oddzielonym przez morenowy wał Wzgórz Koszalińskich. Powierzchnia Równiny jest mało urozmaicona, a miejscami nawet zupełnie płaska. Zbudowana jest z gliny morenowej, piasków pochodzenia lodowcowego i rzecznego oraz iłów i mułków. W północnej części równiny ciągnie się pasmo moren czołowych pochodzących z ostatniej fazy zlodowacenia Polski. Jest to obszar typowo rolniczy z trochę większym terenem leśnym na obszarze Puszczy Słupskiej.

Wybrzeże Słowińskie leży w pasie pobrzeży południowobałtyckich. Stanowi północną część Pobrzeża Koszalińskiego, ciągnie się od ujścia Parsęty po Kępę Swarzewską. Odznacza się urozmaiconym ukształtowaniem powierzchni powstałym przede wszystkim pod wpływem zlodowacenia bałtyckiego i działalności morza. Elementy rzeźby glacjalnej są stosunkowo słabo zarysowane, a reprezentują je m.in. moreny czołowe. Typowym elementem krajobrazu nadmorskiego są rozległe piaszczyste plaże, wydmy, których wysokość dochodzi do 54 m., a także płytkie jeziora przybrzeżne (Jezioro Jamno, Jezior Gardno, Jezioro Łebsko), które są dawnymi zatokami morskimi odciętymi od Bałtyku przez mierzeje. Wybrzeże Słowińskie przecinają w poprzek liczne, krótkie, zasobne w wodę rzeki, spływające do Bałtyku lub jezior przybrzeżnych ze wzgórz morenowych Pojezierza Drawskiego i Pojezierza Kaszubskiego (Parsęta, Wieprz, Słupia, Łupawa, Łeba). Największymi jeziorami są Łebsko i Gardno. Typowymi glebami na tym terenie są gleby brunatne i płowe oraz występujące na terenach podmokłych gleby bagienne

Wysoczyzna Damnicka od zachodu oddzielona jest doliną rzeki Słupia od Równiny Sławieńskiej, a od wschodu doliną rzeki Łeba od Wysoczyzny Żarnowieckiej. Od północy ograniczona ją Wybrzeże Słowińskie, na południu przechodzi w Wysoczyznę Polanowską.

Wysoczyzna Żarnowiecka to region od wschodu graniczący z Pobrzeżem Koszalińskim, a położony pomiędzy Wybrzeżem Słowińskim na północy oraz Pradoliną Redy i Łeby na południu. Powierzchnia sięga 900 km2. Obszar stanowi wysoczyznę zbudowaną z utworów morenowych, położoną na wysokości przekraczającej miejscami 100 m n.p.m. Składa się z kilku kęp morenowych, oddzielonych od siebie rynnami polodowcowymi, częściowo zajętymi przez jeziora (największe Jezioro Żarnowieckie ma powierzchnię 14,32 km2). Występuje tutaj mozaika lasów i pól uprawnych. Nad Jeziorem Żarnowieckim znajduje się największa w Polsce elektrownia szczytowo-pompowa.

Koszalin to najważniejsze miasto Pobrzeża Koszalińskiego. Do XIII w. była tutaj wieś kaszubska. Tereny te dzieliły do pocz. XIII w. losy polityczne księstwa zachodniopomorskiego i Polski piastowskiej. W 1214 roku książę Bogusław II nadał Koszalin zakonowi premonstratensów w Białobuku. W 1248 roku ta część ówczesnej ziemi kołobrzeskiej, łącznie z Koszalinem, stała się własnością biskupów kamieńskich. Jeden z nich, Herman von Gleichen nadał Koszalinowi w 1266 roku miejskie prawo lubeckie. Znani z imienia zasadźcy tego miasta, Marquard i Hartman, otrzymali z tej okazji bardzo szerokie przywileje. Biskup otrzymywał czynsze oraz dochody z grzywien sądowych. W 1278 roku osadzony tutaj został klasztor cysterek z Turyngii. W XIII w. Koszalin wchodził w skład kasztelami kołobrzeskiej. Na przełomie XIII/XIV w. miasto zostało otoczone murami obronnymi z trzema bramami (Wysoka, Młyńska, Wodna). W 1308 roku zbudowano ratusz, a w 1330 kościół mariacki. W 1308 roku posiadłości miasta powiększyły się o grodek Gorzebądź nad Unieścią, nabyty od Piotra Świecy, znacznego feudała pomorskiego. W 1331 roku z biskupiego nadania doszła jeszcze wieś Jamno. W obronnej osadzie Unieście (pomiędzy jeziorem Jamnem a Bałtykiem) założono port morski, który stał się źródłem nowych dochodów miasta. W XIV i XV w. Koszalin należał do Hanzy, skutecznie jednak był blokowany przez silniejszy Kołobrzeg i Darłowo. Na rozwój miasta, chociaż nie odegrało ono znaczniejszej roli w historii Pomorza, wpływ miało bez wątpienia jego korzystne położenie na ważnym szlaku handlowym ze Szczecina do Gdańska, krzyżującym się tutaj ze szlakiem solnym z Wielkopolski do Kołobrzegu. W XVI w. zwyciężyła w Koszalinie reformacja i równocześnie z tym samym zakończyło się panowanie biskupów kamieńskich, zlikwidowano zakon cysterek, a w jego miejsce wzniesiono w latach 1568-1582 renesansowy zamek dla książąt pomorskich. Reformacja była równocześnie ciosem dla słowiańskości miasta i okolic. Do XVI w. Kaszubi dominowali jeszcze w mieście, nie mówiąc o wsi. Germanizacja była tu prowadzona świadomie i brutalnie. O jej skali świadczyć może fakt wydania słynnego zarządzenia rady miejskiej z 1516 roku, zakazującego kupowania towarów u kupców słowiańskich oraz przyjmowania Słowian do cechów rzemieślniczych. Po pokoju westfalskim (1648) Koszalin znalazł się w państwie brandenburskim. Poważnym hamulcem w rozwoju miasta były pożary i epidemie, rabunki i kwaterunki różnych wojsk. Wystarczy podać przykłady. W 1504 roku pożar strawił połowę miasta, w roku 1535 szalejąca zaraza pochłonęła 1500 istnień ludzkich, w 1585 roku kolejne 1400 mieszkańców, w okresie wojny 30-letniej (1618-1648) trzykrotne pobyty wojsk (dwa cesarskich w 1627 i 1637, jedno szwedzkich 1631) doprowadziły miasto do katastrofy, pogłębionej wybuchem dżumy w 1627 roku (1000 zgonów). W 1653 roku ponowna epidemia zagarnęła 800 ofiar. W II połowie XVII w. Koszalin liczył zaledwie 80 pełnoprawnych obywateli (ok. 300 mieszkańców). W 1718 roku nowy kataklizm pożaru strawił prawie całe miasto (ocalały tylko kościół mariacki i kilkanaście domów). Po ciężkim pożarze, Fryderyk Wilhelm I odbudował wzorowo miasto, za co mu postawiono w 1823roku pomnik. Niedaleko miasta, na Górze Chełmskiej (137m) jest miejsce uznawane dawniej przez Kaszubów za cudowne. Niemcy w 1820roku postawili tam krzyż na pamiątkę wyswobodzenia Prus od Napoleona, czym zamierzali obrzydzić świętość miejsca Kaszubom. Pomimo tych katastrof, życie gospodarcze miasta, wprawdzie wolno, ale odradzało się. Stosunki handlowe miasto utrzymywało z Danią, Szwecją, Polską, Lubeką, Strzałowem. Przedmiotem handlu były ryby, miód, sól, żelazo, buty drewniane, zegary piaskowe (klepsydry), ruda darniowa, kamionka. W XVII w. na skutek zapiaszczenia jeziora Jamno upadł port w Unieściu. W XVIII w. Koszalin stał się siedzibą rejencji i znacznym garnizonem wojskowym, co pociągnęło za sobą rozwój odpowiednich usług i rzemiosł z tym związanych. Powstały i rozwijały produkcje: krochmalnia, garbarnia, mydlarnia, olejarnia, papiernia, manufaktury włókiennicze, wytwórnia cykorii i tytoniu. W XIX w. wzniesiono zakłady metalowe (fabryka maszyn rolniczych i gwoździ, odlewnia żelaza), cegielnie, tartaki, browar, fabryka konserw rybnych. Do rozwoju miasta przyczyniła się budowa linii kolejowych, łączących Koszalin z Gdańskiem i Szczecinem (1859-1869), z Kołobrzegiem (1899) oraz linii wąskotorowej z miejscowościami położonymi na południe od miasta. Istniało też w mieście kilka szkół podstawowych i średnich, seminarium nauczycielskie, muzeum historyczne. 4 marca 1945 roku, po ciężkich walkach, Koszalin został zdobyty przez wojska radzieckie. Zniszczeniu uległo 750 budynków i prawie cały przemysł, co stanowiło 40 % zabudowy miasta. Po ucieczce stąd w 1945roku i przesiedleniu Niemców za Odrę miasto właściwie zamarło. Po wojnie miasto (od 1950 roku siedziba władz wojewódzkich) zostało gruntownie odbudowane i w dwójnasób rozbudowane.

Pobrzeże Gdańskie charakteryzuje się występowaniem wyodrębnionych płatów wysoczyznowych o wysokości kilkudziesięciu metrów, rozdzielonych formami dolinowymi (tzw. "kępy"), a ponadto mierzei i rozległej delty Wisły. Ze względu na położenie klimat regionu ma cechy nieco bardziej kontynentalne, zimą jest tam chłodniej niż w przypadku pozostałych makroregionów Pobrzeża Południowobałtyckiego. Pobrzeże Gdańskie obejmuje ok. 4,5 tys. km 2 i dzieli się na siedem mezoregionów: Mierzeję Helską, Mierzeję Wiślaną, Pobrzeże Kaszubskie, Równinę Warmińską, Wybrzeże Staropruskie, Wysoczyznę Elbląską i Żuławy Wiślane.

Mierzeja Helska to półwysep leżący nad Morzem Bałtyckim. Jest piaszczystym wałem w kształcie kosy, ciągnącym się od Kępy Swarzewskiej w kierunku południowo - wschodnim. Od otwartego morza oddziela ją Zatoka Pucka. Ma długość 34 km, a szerokość wacha się od ok. 100 m do 3 km. Mierzeja Helska powstała w wyniku działania procesów litoralnych i procesów eolicznych. Pokryte roślinnością wydmy osiągają wysokość od kilku metrów w rejonie Chałup do 23,2 m między Juratą a Helem. Mierzeja jest stale niszczona przez fale sztormowe, wobec czego wymaga ochrony i zabezpieczeń technicznych. Należy również do Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, który charakteryzuje się krajobrazem pokrytym wydmami. Formą ochrony objęty jest na terenie Parku zespół wydm (białych i szarych) w sąsiedztwie Helu. Najbardziej suche i najwyższe części siedlisk wydmowych porasta bór z szarym porostem leśnym. Miejsca nieco wilgotniejsze zajmuje bór bażynowy z udziałem krzewinek: bażyny czarnej, borówki czernicy, wrzosu oraz paprotki zwyczajnej.

Mierzeja Wiślana jest piaszczystym półwyspem utworzonym w ciągu ostatnich 5 tysięcy lat z piasku naniesionego prądami morskimi i Wisłą. Ten piaszczysty wał, na południowo-wschodnim brzegu Zatoki Gdańskiej, rozciąga się od Gdańska na wschód do Bałtijska w Federacji Rosyjskiej i oddziela Zalew Wiślany od otwartych wód Zatoki. Mierzeja podzielona jest między terytorium Polski i Rosji (część wschodnia). Długość to ok. 60 km, szerokość wacha się od 600 m do 2 km. Za mierzeję uważa się dość duży fragment wybrzeża, który od reszty lądu jest oddzielony (począwszy od miejscowości Kąty Rybackie) wodami Zalewu Wiślanego w swojej środkowej i wschodniej części, natomiast w części zachodniej jest oddzielony od Żuław systemem kanałów. W tym rozumieniu Mierzeja sięga na zachód aż do Wyspy Sobieszewskiej i w tej wielkości Mierzeja rozumiana jest jako kraina geograficzna i region turystyczny. Wydmy tworzące mierzeję są porośnięte lasem mieszanym (sztuczne zalesianie). Na Mierzei Wiślanej znajdują się 3 rezerwaty przyrody: Kąty Rybackie, Buki Mierzei Wiślanej i Ptasi Raj. Miejscowości położone w polskiej części Mierzei były niegdyś wioskami rybackimi, a obecnie są znanymi miejscowościami wypoczynkowymi.

Pobrzeże Kaszubskie leży pomiędzy Przylądkiem Rozewie na północy, a Żuławami Wiślanymi na południowym wschodzie. Pobrzeże cechuje się krajobrazem młodoglacjalnym. Wyróżniają się wysoczyzny morenowe, czyli kępy (m.in. Oksywska, Swarzewska, Pucka i Redłowska) opadające ku morzu stromymi, klifowymi stokami. Kępy porozdzielane są płaskimi, częściowo zabagnionymi pradolinami.

Równina Warmińska obejmuje swoim zasięgiem przede wszystkim dolinę Pasłęcką. Na obszarze Równiny znajdują się dwa obszary chronionego krajobrazu. Na północnym - wschodzie jest nim obszar chronionego krajobraz o nazwie "Równina Ornecka" a w południowo - zachodniej części istnieje obszar chroniony "Rzeki Pasłęki". W otoczeniu Pasłęki został utworzony również rezerwat przyrody. Obszary leśne znajdują się w południowo-wschodniej części rejonu i rozciągają pasem w kierunku północno-zachodnim.

Wybrzeże Staropruskie to region naturalny na granicy Polski i Rosji stanowiący najbardziej na wschód wysunięty fragment Pobrzeża Gdańskiego. Ciągnie się wzdłuż Zalewu Wiślanego pomiędzy Wzniesieniami Elbląskimi na południowym zachodu a ujściem Pregoły na północnym wschodzie. Powierzchnia w granicach Polski wynosi 273 km2.

Wysoczyzna Elbląska jest falistą wysoczyzną morenową, która jest pozostałością po lodowcu skandynawskim. Powierzchnia Wysoczyzny przekracza 350 km2 i wznosi się do wysokości prawie 200 m. n.p.m. Miejscami opada stromymi krawędziami ku Żuławom, Równinie Warmińskiej i Zalewowi Wiślanemu. Na znacznej przestrzeni pokryta jest lasami oraz pożłobiona głębokimi wąwozami erozyjnymi przez spływające we wszystkich kierunkach potoki.

Żuławy Wiślane to środkowa, a zarazem największa część Pobrzeża Gdańskiego, stanowiąca wewnętrzną deltę Wisły, zamkniętą od strony Zatoki Gdańskiej Mierzeją Wiślaną. Powierzchnia całkowita to aż 2460 km2.

Obszar ma kształt trójkąta i stanowi całkowicie płaską równinę, zbudowaną z aluwiów Wisły i częściowo rzeki Raduni. Maksymalne wysokości dochodzą zaledwie do 11 m n.p.m. Znaczna część obszaru została sztucznie osuszona i leży w depresji, której najniższy punkt (koło Elbląga) znajduje się 1,8 m p.p.m. Region przecinają liczne odnogi Wisły, stanowiące, poza głównym ramieniem zamknięte śluzami kanały. Żyzne gleby pochodzenia fluwialnego i złożony system melioracyjny są podstawą dobrze rozwiniętego rolnictwa.

Gdańsk to największe miasto Pobrzeża Gdańskiego. Jego początki sięgają IX wieku. Rozwijał się jako ośrodek o charakterze rolniczym, rybackim i rzemieślniczym. Ślady istnienia osadnictwa na tym terenie sięgają młodszej epoki kamiennej (2500-1700 p.n.e) a znaleziska archeologiczne zaświadczają istnieniu kultury łużyckiej, kultury ludności prasłowiańskiej i okresu rzymskiego. Tu brał swój początek "bursztynowy szlak". Ok. 975 roku nad rzeką Motławą z inicjatywy Mieszka I, wybudowano gród z portem. Nazwę miasta uwieczniono zapisem w rzymskim "Żywocie Św. Wojciecha" jako Gyddanyzc. Prawa miejskie Gdańsk otrzymał w 1236 roku z rąk księcia pomorskiego Świętopełka II. W 1308 roku Krzyżacy podstępnie opanowali gród. Krzyżacy wybudowali tu nowy zamek, Kanał Raduni oraz zorganizowali ośrodek miejski z rajcami i burmistrzem. Miasto szybko bogaciło się na handlu, głównie zbożem i drewnem. W tym okresie porównanie ruchu w portach hanzeatyckich wypada na korzyść Gdańska, któremu dorównywała już tylko Lubeka. Pod uciskiem krzyżackim w 1440 roku miasto przystępuje do Związku Pruskiego. Wojna 13-letnia, która doprowadziła do odzyskania przez Polskę Pomorza Gdańskiego, Warmii, Żuław i Ziemi Chełmińskiej, prowadzona była przez Polskę w dużym stopniu za gdańskie pieniądze i przy pomocy gdańskich wojsk i floty. W 1454 roku miasto powraca do Polski aktem wydanym przez Kazimierza Jagiellończyka inkorporacji Prus do Polski. Poważny wkład w prowadzenie wojny doprowadził do uzyskania przez miasto poważnych korzyści. Król Polski Kazimierz Jagiellończyk w 1457 roku nadaje przywileje, które stanowiły podstawę prawną autonomii Gdańska nieporównywalnej do tej, jaką miały inne polskie miasta. Przywileje umożliwiają wspaniały rozkwit przez następne 300 lat. Połączono samodzielne człony miejskie w jeden obszar z prawem bicia własnej monety, kontroli żeglugi w porcie i wolnego przewozu towarów z Polski i Litwy. W XVI w. potęga miasta stanowiła poważny problem dla królów Rzeczypospolitej. Konflikt z Zygmuntem Augustem próbującym bardziej podporządkować Gdańsk oraz utworzyć tu bazę floty wojennej, przekształcił się w 1577 roku za panowania Stefana Batorego w otwartą wojnę z królem i Rzeczypospolitą. Z konfliktów tych miasto wyszło, mimo pozornych ustępstw, wzmocnione i jeszcze bardziej samodzielne. Złoty okres Gdańska przypada na XVII wiek. Ściągali tu kupcy, marynarze, ludzie nauki i sztuki z całej Europy. Wzniesiono wówczas najwspanialsze budowle. Wybudowano ponad 300 spichrzów oraz piękne kamieniczki. Spośród nadbałtyckich miast jedynie Kopenhaga mogła wówczas równać się z Gdańskiem. Fortyfikacje, którymi otoczyło się miasto należały do najpotężniejszych w Europie (w znacznym stopniu są zachowane do dzisiaj). Królowie Szwecji: Gustaw Adolf, Karol X Gustaw i Karol XII, prowadzący wojny z Polską w XVII i XVIII w. nie zdecydowali się na ich zdobycie. Jednak XVIII wieku w wyniku wojen szwedzkich nastąpił zastój gospodarczy. Miasto utraciło zaplecze zbożowe jakim była słabnąca Polska. W 1734 roku poparcie Gdańska w obronie praw do tronu polskiego króla Stanisława Leszczyńskiego zakończyło się oblężeniem przez wojska rosyjsko-saskie i kapitulacją miasta oraz zapłaceniem ogromnej kontrybucji. W wyniku pierwszego rozbioru Polski z 1772 roku, miasto zostaje odcięte od terytorium Królestwa Polskiego przez Prusy. Po drugim rozbiorze Polski w 1793 roku Gdańsk trafił pod panowanie pruskie. W 1807 roku Gdańsk w wyniku wojen napoleońskich, po raz pierwszy staje się Wolnym Miastem. W latach 1850 - 1870 uruchomiono pierwsze połączenia kolejowe, gazownię, wodociąg miejski, konny tramwaj, wybudowano Muzeum Miejskie. W 1904 otwarto Politechnikę Gdańską. W 1920 w wyniku postanowień Traktatu Wersalskiego oficjalnie powołano do istnienia Wolne Miasto Gdańsk. Było to ziszczenie wielowiekowych dążeń mieszkańców, niestety konflikt polityczny w jaki miasto popadło z państwem polskim doprowadził do wyłączenia z eksportu polskiego, który został skierowany przez specjalnie w tym celu wybudowany port gdyński. 1 września 1939 roku atakiem Niemców na Westerplatte i Pocztę Polską rozpoczęła się II wojna światowa. W okresie wojny miasto było dwukrotnie bombardowane przez lotnictwo alianckie. Największe jednak zniszczenia miały miejsce w marcu 1945 roku podczas tzw. "wyzwolenia" miasta przez wojska radzieckie i polskie. Po grabieży dokonanej przez armie "wyzwoleńcze" oraz po jesiennych sztormach w 1945 roku, historyczne centrum miasta praktycznie przestało istnieć. Większość z pozostałych jeszcze nielicznych, rodowitych gdańszczan wysiedlono do Niemiec a osiedlano repatriantów ze Wschodu oraz ludność z Pomorza i centralnej Polski. Nastąpiła prawie całkowita wymiana ludności. Odbudowa miasta z jego historycznym centrum (przy priorytecie władz komunistycznych odbudowy Stolicy) przebiegała dość sprawnie. Rozbudowa stoczni przyczyniała się do szybkiego wzrostu liczba ludności. W 1960 roku miasto liczyło już ok. 290 tysięcy mieszkańców. W latach siedemdziesiątych wybudowano Rafinerię, Port Północny, Siarkopol oraz utworzono Uniwersytet Gdański. Gdańsk ponownie stał się największym portem na Bałtyku.