Informacje ogólne

Irak to położone w południowo - zachodniej części Azji państwo. Znajduje się na Bliskim Wschodzie na wybrzeżu Zatoki Perskiej, Zajmuje powierzchnię 437 072 km2 z czego 4332 162 km2 to obszar lądowy a powierzchnia wód terytorialnych liczy 4910 km2. W porównaniu do powierzchni Polski, powierzchnia Iraku jest półtora razy większa. Granica państwa ma 3631 km długości. Lina brzegowa ciągnie się na przestrzeni 58 km. Irak graniczy z :

  • Turcją od północy (331 km),
  • Iranem na północy, północnym - wschodzie i wschodzie (1458 km),
  • Arabią Saudyjską na południu (814 km),
  • Kuwejtem na południowym - wschodzie (242 km),
  • Jordanią zachodzie (50 km).

Stolicą Iraku jest Bagdad. Obowiązującą językiem urzędowym jest język arabski a walutą dinar iracki.

17 lipca jest świętem narodowym (proklamowanie republiki w 1958 roku), Państwo składa się z 18 muhofaz będących odpowiednikiem gubernatorstw. 3 muhofazy tworzą na północnym - wschodzie Kurdyjski Okręg Autonomiczny.

Historia

Już w czasie Iv - II tysiąclecia p.n.e. rozwinęła się na terenie współczesnego Iraku kultura Sumerów. Ich dziełem były wielkie miasta - Lagos, Kisz, Ur i Uruk. Ich rozkwit kultury został przerwany w 2330 r p.n.e. najazdem Semitów. Kolejne państwa na terenie współczesnego Iraku to państwo babilońskie, asyryjskie a następnie cesarstwo bizantyjskie. W latach 635 - 637 n.e. Bizancjum traci swoje wpływy na rzecz Arabów, którzy w 1055 roku ustępują pod naporem tureckich Seldźuków. Irak w latach 1255 - 58 został podbity i przyłączony do swojego imperium przez Mongołów. Od 1534 r. Irak znajdował się w obrębie państwa tureckiego. XVIII w. to zaznaczenie się wpływów Brytyjczyków. OD 1920 r. Irak został terytorium mandatowym królestwa brytyjskiego. W 1932 r. Irak został państwem niepodległym. W 1941 r. na skutek prohitlerowskiego zamachu stanu, Irak został zajęty przez armię brytyjską. W 1958 r. Irak proklamował swoją niezależność. Na skutek kilku zamachów stanu do władzy doszedł Saddam Husajn at - Takriti, który wprowadził system rządów opartych na dyktaturze totalitarnej i zwalczaniu opozycji. Trwająca od 1980 do 1989 wojna iracko - irańska, spowodowała śmierć około miliona osób oraz straty materialne szacowane w obu państwach na 400 mld dolarów. W 1990 r. Saddam Husajn usiłował na drodze wojny zająć obszar emiratu Kuwejtu, czemu sprzeciwiło się ONZ .Doszło do działań wojennych, w których połączone siły zbrojne Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i Arabii Saudyjskiej odniosły druzgocące zwycięstwo nad wojskami irackimi. 27 II Irak przyjął warunki ONZ i wycofał się z Kuwejtu, uznając jego niepodległość. Mimo tej porażki, reżim Husajna krwawo rozprawił się z Kurdami walczącymi o Autonomię. Saddam Husajn prowadził bezwzględną politykę prześladowania opozycji, mniejszości (Kurdów) oraz zamieszkujących południe kraju szyitów. W 1994 roku wprowadzono w Iraku system prawodawstwa wynikającego z prawa muzułmańskiego. Rolnicy, w myśl tego prawa, jeżeli nie sprzedadzą wypracowanych plonów państwu, mogą mieć obcięte ręce. W 1990 r. zostało nałożone na Irak embargo, skutkiem którego było niedożywienie ludności, niewystarczająca opieka lekarska i wysoka śmiertelność. Do 1994 roku zmarło wskutek embarga prawie 400 tysięcy osób.

Środowisko przyrodnicze

Pod względem budowy geologicznej i rzeźby, można podzielić obszar Iraku na 3 główne regiony geograficzne:

  • góry z pogórzami,
  • Mezopotamię,
  • pustynie i pół pustynie.

Tworzą one równoległe pasy ciągnące się z północnego - zachodu na południowy wschód. Ponad 35 % powierzchni kraju to rozległe niziny Mezopotamii (na północy to nizina Al. - Dżazira, na południu Nizina Mezopotamska). W północno - wschodniej części kraju wznoszą się młode góry fałdowe (Góry Kurdyjskie z najwyższym w Iraku szczytem Buz Dagh In Hazarost - 3612 m n.p.m.). Ponad 40 % obszaru kraju zajmują pustynie. W północno - zachodniej części to kamienista i żwirowa pustynia Syryjska, na południowym - zachodzie znajduje się piaszczysta pustynia Wielki Nefud. Klimat Iraku jest klimatem zwrotnikowym kontynentalnym suchym. Występują tu dwie pory roku. W okresie maj - październik pogoda kształtowana jest przez suchą i gorącą masę powietrza z rejonu Półwyspu Arabskiego. Zimy są krótkie, chłodne i wilgotne. Zimy w górach położonych na granicy z Iranem i Turcją są chłodne, z występującymi niekiedy dużymi opadami śniegu. Z niekiedy dużymi opadami śniegu. Średnia temperatura stycznia wynosi od -1oC w górach . Średnia temperatura stycznia w okolicach Zatoki Perskiej to prawie 12oC .

W lipcu średnie miesięczne temperatury wynoszą odpowiednio 24 i 35oC. Opady są zróżnicowane regionalnie. Średnie roczne sumy opadów to 100 mm. W części południowo- zachodniej. Na północy i wchodzie spada średnio 300 - 500 mm wody, w górach nawet do 1000 mm lokalnie. Dominują opady w półroczu zimowym. Lato jest prawie bezchmurne, często występują burze pyłowe. Sieć rzeczna w kraju jest nierównomiernie rozwinięta. Główną sieć rzeczną tworzą dorzecza Tygrysu i Eufratu. Na pozostałych obszarach dominują doliny wadi. Południową Mezopotamię pokrywają błota i rozlewiska (Hau al. - Hamar). W dolinach Eufratu i Tygrysu znajdują się liczne zbiorniki retencyjne, które zaopatrują sieć kanałów nawadniających. Roślinność Iraku to głównie roślinność półpustynna pustynna. W części zachodniej i południowej występują zarośla z opuncją. Mezopotamię pokrywają stepy turzycowe. Góry porośnięte są silnie zdegradowanymi, rzadkimi lasami z udziałem dębu, sosny alpejskiej i jałowca. Doliny rzek porastają łęgi (akacja, eukaliptus, wierzba). Oraz gaje palmy daktylowej. Pokrywa glebowa cechuje się dużym zróżnicowaniem regionalnym. Na nizinie Mezopotamskiej są to głównie piaszczyste i gliniaste mady. Al - Dżazira pokrywają szaroziemy z gipsowymi pokrywami. W górach występują gleby kasztanowe oraz rędziny. Pozostały obszar pokrywają nie wykształcone gleby pustynne.

Ludność i osadnictwo

Osadnictwo tego obszaru ma długą i bogatą historię. Pierwsze osady znajdowały się tu już 5000 lat p.n.e.. Mezopotamia uznawana jest za kolebkę cywilizacji światowej. WIraku mieszka obecnie 21,7 mln mieszkańców co stanowi o ponad 77,8 % więcej mieszkańców w stosunku do 1977 r. kiedy to mieszkało 12,2 mln ludzi. 77 % ludności stanowią Arabowie. Kurdowie stanowią nieco ponad 19 % ogółu mieszkańców. Inni mieszkańcy Iraku to Turcy, Asyryjczycy, Persowie oraz pracownicy cudzoziemscy. Najważniejszą religią jest islam, jego wyznawcy stanowią 95 % całej ludności.

W obrębie jej ponad 54 % jest wyznawcami szyityzmu, sunnici stanowią 42 %. Chrześcijanie stanowią 4 % populacji. Innymi grupami religijnymi są jasydzi i mandejczycy. Społeczeństwo Iraku charakteryzuje się bardzo wysokim przyrostem naturalnym, wynoszącym około 38,6 ‰. Mężczyźni stanowią 50,6 % społeczeństwa, kobiety zaś 49,4 %.

Ludność Iraku jest bardzo młoda. Ponad 50 % społeczeństwa znajduje się w wieku poniżej 14 lat, co, jak było wyżej zaznaczone, jest efektem wysokiego przyrostu naturalnego.

Struktura wiekowa ludności:

- 0 -14 lat - 44%ludności,

- 15- 64 - 53%,

- powyżej 65 - 3%.

Struktura wieku oddaje wpływ wysokiego wskaźnika przyrostu naturalnego. Irakijczycy żyją stosunkowo krótko. Przeciętna długość trwania życia mężczyzn to 61 lat, kobiet 66. Wskaźnik urodzeń kształtuje się na poziomie 38,42 na 1000 osób.

Ponad 40 % społeczeństwa powyżej 15 roku życia nie umie czytać i pisać. Zjawisko analfabetyzmu jest stosunkowo powszechne. Dla kobiet jest to 55%,dla mężczyzn 29,3. Ludność Iraku stanowi ponad 22,62 milionów mieszkańców. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 52,9 osób na km2. W miastach mieszka ponad 75 % populacji. Ponad 18 miast ma liczbę mieszkańców przekraczającą 100 tys. Główne miasta Iraku to :Bagdad, Al. -Basra, Kirkuk, Mosul., Karbala i An Nadżaf.

Gospodarka kraju

Podstawową dziedziną gospodarki Iraku stanowi wydobycie ropy naftowej oraz jej eksport, Środki otrzymywane ze sprzedaży ropy ą przeznaczane w celach rozwoju sektora państwowego w rolnictwie, przemyśle i infrastrukturze. Wojna iracko - irańska oraz agresja na Kuwejt także nałożone przez ONZ embargo handlowe wywołały kryzys gospodarczy. W roku 1989 przemysł wytworzył 33% PKB. Rolnictwo wytworzyło 16% PKB, pozostałą część- handel. Dochód narodowy wynosił w Iraku w 1999 r. 2700 $ na 1 mieszkańca. Średnia stopa inflacji kształtuje się na poziomie 10,3 %.

Przemysł

Za podstawę rozwoju gospodarczego Iraku stoją złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego. Z końcem lat 80 - tych wydobycie ropy naftowej stawiało Irak w czołówce producentów ropy z państw Bliskiego Wschodu. Irak wydobywa obecnie ponad 100 mln ton tego surowca na rok. Największe zasoby (5 mld ton) znajdują się w okolicach Kirkutu oraz Ar - Rumajla i Az - Zubar.

Dzięki sprzedaży ropy Irak systematycznie się modernizował, polepszając swoją infrastrukturę tworząc nowe gałęzie przemysłu. Wielkie kwoty pochłonęły jednak wojny z Iranem i Kuwejtem. Embargo nałożone na Irak przez ONZ spowodowało zmniejszenie wydobycia tego surowca. Oprócz ropy naftowej i gazu ziemnego, Irak posiada bogate zasoby siarki (Miszrak), fosforytów(Akoszat, 1 mln ton zasobów) oraz metale kolorowe. Wydobywany jest także asfalt w pobliżu doliny Eufratu. W Iraku wydobywa się także złoto, srebro, platynę, miedź, cynk i ołów. Irak posiada rozbudowaną siec transportową oraz wiele fabryk reprezentujących głównie przemysł przetwórstwa spożywczego, AGD, produkcji maszyn rolniczych, przemysłu tekstylnego, bawełnianego, odzieżowego, tkanin syntetycznych, meblarskiego, tytoniowego, elektrotechnicznego i chemicznego. Największymi ośrodkami hutniczymi są Bagdad i Mosul. Energia elektryczna pochodzi głównie z elektrowni naftowych oraz niewielkich elektrowni wodnych (m.in. Duku, Al - Hadisa) jądrowych. Przemysł rafineryjny koncentruje się w Bagdadzie, Kirkuku, Mosulu i Al - Basrze. Przemysł nawozów sztucznych reprezentują zakłady w Al - Basrze. Mający długie tradycje przemysł włókienniczy znajduje się w Irbil, Mosulu i Bagdadzie. Głównymi produktami przemysłowymi są chemikalia, produkty petrochemiczne, odzież, materiały budowlane żywność.

Rolnictwo

Ziemie w Iraku uprawia się n jego 22% powierzchni. Utrudnieniem dla rolnictwa są ciężkie warunki klimatyczne oraz duże zasolenie gleby. Duże obszary Iraku wymagają stałego nawadniania. Produkcja roślinna niemal całkowicie Mezopotamii oraz częściowo w Kurdystanie opiera się na sztucznym nawadnianiu gleb. Uprawiane są głównie: trzcina cukrowa, bawełna, zboża (jęczmień, pszenica, ryż, proso). W okolicach miast uprawia się warzywa. Obok Egiptu Irak należy do liczących się producentów daktyli, które uprawiane są głównie w oazach i dolinach wielkich rzek (Szatt al - Arab).Uprawiane są także owoce cytrusowe, figi, oliwki i granaty. Spośród innych roślin uprawia się także bawełnę, konopie i pomidory. W Iraku występuje koczownicza hodowla kóz, owiec i wielbłądów a także zagrodowa hodowla bydła. W ostatnich latach wskutek nałożonych sankcji, zmalał import żywności, co wpłynęło na stan pogłowia zwierząt hodowlanych. W okresie 1995 - 95 liczba pogłowia owiec spadła z 5,1 mln do 5 mln sztuk, a kóz i bydła odpowiednio z 600 o 350 tysięcy sztuk i 1050 do 1000 tys. sztuk

Znikomą rolę odgrywa sektor leśny, ponieważ w dużej mierze lasy zostały wycięte i zajmują obecnie tylko3 % powierzchni kraju. Z drewna pozyskiwana jest głównie tarcica i drewno opałowe. Rybołówstwo ma znaczenie lokalne.

Transport i łączność

Najważniejszą rolę odgrywa transport rurociągowy, samochodowy motorniczy. Ropa naftowa przesyłana jest za pomocą rurociągu z Kirkutu do portu Dörtyol położonego w Turcji i do Bagdadu z Az -Zubajr i Ar - Rumajla do portów nad Zatoką Perską i do Baijas w Syrii. Długość dróg kołowych to ponad 45 tysięcy kilometrów. Szosa z Mosulu do Al. - Basry stanowi główną arterią komunikacyjną. Dzięki połączeniom drogowym Irak ma kontakt z Syrią, Turcją, Iranem, Jordanią i Kuwejtem. Główną linią kolejową jest połączenie kolejowe między Bagdadem i Al.- Basrą. Główne porty morskie Iraku to Al. - Fau i Al - Basra (naftowe) i Um - Kasr (kontenerowe).Flota handlowa Iraku ma nośność 1,6 mln. DWT.W Bagdadzie znajduje się duży port lotniczy. Po wojnie wielkość przewozów liniami lotniczymi spadła aż o 10 razy.

Handel zagraniczny

Bilans handlu zagranicznego jest uzależniony od cen ropy naftowej Wartość eksportu oceniana jest na 10,4 mld $, importu natomiast na 6,6 mld $. Eksportowane są: ropa naftowa, daktyle, siarka i cement. Importowane SA głównie kompletne obiekty przemysłowe, chemikalia, pojazdy, broń oraz żywność. Do głównych partnerów handlowych należą USA, Turcja, Japonia, Brazylia i kraje EWG. Wartość importu w 1999 roku wynosiła 8,9 mld $, eksportu natomiast 12 mld $. Zadłużenie zagraniczne Iraku wynosiło w 1999 r. 130 mld $.

Historia polsko - irackich stosunków handlowych sięga 1958 r. Irak sprowadzał z Polski maszyny, tabor kolejowy, pojazdy mechaniczne, wyroby metalowe, chemiczne, fabryki oraz sprzęt elektro - energetyczny. Fabryki na terenie Iraku wznoszone były przez polskie ekipy. Polska sprowadzała z Iraku głównie owoce, bawełnę oraz wyroby rzemiosła.

Turystyka

Dzięki nagromadzeniu dużej liczby zabytków, Irak jest krajem niezwykle atrakcyjnym pod względem turystycznym. Zabytki są pozostałością po licznych niegdyś cywilizacjach: asyryjskiej, babilońskiej i sumeryjskiej. Do najlepiej zachowanych zabytków należą ruiny miast Urk oraz Ur, niegdyś miejsce domniemanego urodzenia Abrahama. Z czasów asyryjskich pochodzą zabytki Niniwy, Szuru i Nimrudu. Największe skupisko zabytków stanowi Babilon. Zabytki związane z kulturą islamską znajdują się w Al - Kufie, Basrze, Bagdadzie, Karbali i Mosulu. Stale wzrasta liczba turystów zagranicznych (482 tys. - 1975 rok, 1,2 mln - 1980).

W przyjazdach dominują głównie turyści z Niemiec, Francji, Anglii i Japonii oraz pielgrzymujący muzułmanie. Liczba odwiedzających Irak turystów jest jednak mała i wynosi około 390 tysięcy (dla roku 1997).