Organizmy żywe wchodzą ze sobą w różne powiązania. Oddziaływania te (interakcje) są zależnościami pomiędzy osobnikami tego samego gatunku albo między różnymi gatunkami.

Rodzaje oddziaływań między organizmami.

Oddziaływania w obrębie jednego gatunku to na przykład wspólne życie w stadach, w rodzinnych klanach czy zbieranie się zwierząt w większe grupy po to, żeby razem wędrować do miejsc zimowania (odloty ptaków). Zwierzęta jednego gatunku nie tylko ze sobą współżyją "pomagając sobie wzajemnie", np.: w obronie przed drapieżnikami. Osobniki często ze sobą konkurują o pozycję w stadzie, o teren życia albo o pokarm.

Oddziaływania międzygatunkowe można podzielić na kilka typów. Ogólnie dzieli się je na antagonistyczne oraz nieantagonistyczne. Do antagonistycznych należą konkurencja, pasożytnictwo, drapieżnictwoamensalizm. Oddziaływania nieantagonistyczne to mutualizm, komensalizm, protokooperacjaneutralizm.

A) Oddziaływania nieantagonistyczne

Oddziaływania nieantagonistyczne to takie interakcje, w których żaden z osobników nie ponosi strat. Najczęściej obie albo przynajmniej jedna ze stron oddziaływania czerpie z niego korzyści.

  1. Mutualizm - ( symbioza obligatoryjna) jest to ścisłe współżycie dwóch gatunków. Gatunki przynoszą sobie nawzajem korzyści. Są tak ściśle powiązane, że nie mogą żyć bez swojej wzajemnej pomocy.

Przykłady mutualizmu:

- porosty - trwała symbioza glonów z grzybami. Glon daje grzybom pokarm , a grzyby dają glonom wodę i sole mineralne.

- bakterie brodawkowe i rośliny motylkowe (np. groszek) - bakterie wiążą azot a rośliny dają im w zamian składniki odżywcze.

  • mikoryza - ektotroficzna: wokół komórek korzeni roślin albo endotroficzna: wewnątrz komórek korzeni roślin - współżycie roślin drzewiastych i grzybów (np. dąb i borowik).
  • bakterie z przeżuwaczami - bakterie trawią celulozę w układzie trawiennym zwierząt,
  • trzmiel i koniczyna - trzmiel zapyla rośliny a koniczyna daje nektar,
  • człowiek i bakteria: pałeczka okrężnicy- pałeczka w jelicie grubym trawi witaminy B, C, K, a człowiek zapewnia jej pożywienie w postaci resztek pokarmowych.

2. Protokooperacja - współżycie 2 organizmów, niekonieczne ale dające korzyści obu stronom. Może być tylko okresowe.

- ukwiał i rak pustelnik- ukwiał zapewnia ochronę a rak zapewnia ukwiałowi transport i pokarm.

- duże ssaki i bąkojady - bąkojady czyszczą skórę ssaków z pasożytów, ssaki zapewniają im więc pokarm.

- mrówki i mszyce - mrówki jedzą słodki sok wydalany przez mszyce, które zyskują od mrówek ochronę przed drapieżnikami.

3. Komensalizm - daje korzyści tylko jednej populacji, gdy druga jednak nic na tym nie traci, nie szkodzi jej to.

- zjadanie resztek pokarmów pozostawionych przez drapieżniki przez hienę albo sępa,

  • zjadanie złuszczonego naskórka zwierząt przez roztocza.

4. Neutralizm - to typ obojętnego współżycia jednej populacji wobec drugiej, kiedy organizmy żyją w tym samym ekosystemie ale nie wchodzą w bezpośrednie relacje (np. sikorka i kaczka).

B) Oddziaływania antagonistyczne - interakcje, w których co najmniej jedna ze stron traci na rzecz drugiej.

Do oddziaływań antagonistycznych należą:

1. Konkurencja - organizmy rywalizują ze sobą o zasoby środowiska np. o światło czy pokarm. Konkurują organizmy, które żyją w tej samej niszy ekologicznej.

- jastrząb i sokół - polują na te same zwierzęta,

- drzewa w lesie - konkurują o światło,

2. Pasożytnictwo - jedna populacja żyje kosztem drugiej, czerpiąc z niej przez długi czas pokarm.

Wyróżnia się :

a. Pasożyty zewnętrzne - komar, pchła, świerzbowiec, huba, kanianka, rdza źdźbłowa,

b. Pasożyty wewnętrzne - włosień, owsik, tasiemiec, kornik, glista ludzka, motylica wątrobowa.

Organizmy, na których pasożytują pasożyty nazywa się żywicielami. Są żywiciele pośredni, w których żyją larwy pasożyta oraz żywiciele ostateczni, w których żyją dorosłe formy pasożytów i gdzie następuje proces rozmnażania.

Pasożyty mają budowę przystosowaną do pobierania pokarmów od żywiciela. Tasiemiec ma liczne przyssawki czy haczyki, jest odporny na enzymy trawienne gospodarza, potrafi oddychać beztlenowo a substancje pokarmowe wchłania całą powierzchnią ciała. Komary czy pchły mają specjalne aparaty gębowe kłująco-ssące, dzięki którym mogą pić krew żywicieli.

3. Drapieżnictwo - osobniki jednego gatunku chwytają, zabijają i zjadają przedstawicieli drugiego gatunku. Drapieżnictwo jest charakterystyczne dla zwierząt ale istnieje niewielka grupa roślin owadożernych (rosiczka, muchółówka, dzbanecznik itd.), które zwabiają, obezwładniają i trawią owady.

Tak drapieżniki jak i ofiary mają liczne przystosowania. Drapieżniki mają ostre kły, pazury, dzioby, dobrze rozwinięte zmysły i budowę pozwalającą na szybkie poruszanie się. Ofiary bronią się przybierając ochronne ubarwienia, przybierając groźne pozycje, szybko uciekając. Szanse przeżycia zwiększa im również wyostrzenie zmysłów.

4. Amensalizm - gdy populacja jednego gatunku hamuje rozwój drugiej populacji, pomimo że nie ma z tego żadnych korzyści.