Wszystkie organizmy żywe maja jedną wspólna cechę, a mianowicie zdolność do poruszania się.

Ruchy roślin możemy podzielić:

-w zależności od mechanizmu działania ruchu

-w zależności od związku z kierunkiem działania bodźca zewnętrznego

-oraz ruchy wyzwalane przez mechanizmy wewnętrzne.

Wśród ruchów wyróżniamy:

-ruchy będące reakcją na bodźce zewnętrzne

-ruchy autonomiczne

-ruchy mechaniczne

Tropizmy

Tropizmy są to ruchy roślin, których kierunek zależy od kierunku działania bodźca. Są to najczęściej ruchy wzrostowe, uwidaczniające się wyginaniem organów. Wygięcie organów powodowane jest nierównomiernym wydłużaniem komórek po dwóch stronach pędów lub korzenia, co jest wynikiem nierównomiernego rozmieszczenia hormonów wzrostu, między innymi auksyn, cytokinin. Możemy wyróżnić tropizmy dodatnie oraz ujemne. Tropizmy dzielimy na osiem rodzajów ze względu na rodzaj bodźca, jakim są wywoływane. Możemy więc wyróżnić: fototropizm, gdzie głównym stymulatorem ruchu jest światło, grawitropizm- w tym przypadku główna rolę odgrywa siła grawitacji, czyli siła przyciągania ziemskiego, zmiany temperatury powodują pojawienie się termotropizmu, chemotropizm uzależniony jest od występowania substancji chemicznych, gradient wilgotności powoduje hydrotropizm, pobudzenia mechaniczne są odpowiedzialne za tigmotropizm, występowanie potencjału magnetycznego powoduje elektrotropizm, zaś zranienie rośliny traumotropizm.

Fototropizm

Jest to trofizm czyli ruch rośliny, który jest powodowany głównie przez światło. Można tu wyróżnić heliotropizm, którego głównym stymulatorem jest światło, ale światło słoneczne. Umożliwia najkorzystniejsze ustawienie organów względem źródła światła. Te części rośliny, w których zachodzi proces fotosyntezy kierują się w stronę światła, aby jak największa ilość tego światła do nich docierała. Zaś te organy, które nie potrzebują światła kierują się w inna stronę, całkiem przeciwna. Fototropizm uzależniony jest w dużej mierze od receptorów światłoczułych. Takie odruchy roślin uzależnione są również od auksyn. Auksyny zaliczane są do hormonów roślinnych. Reakcja rośliny na światło zależy od długości fali danego światłe, od jego barwy. Zdarza się, że reakcje wywołane przez światło mogą być dla nas niewidoczne. Taki przykład reakcji stanowią poruszające się organelle komórkowe jakimi są chloroplasty. Ustawiają się w takim miejscu komórki, gdzie najintensywniej pada światło czerwone.

Fototropizm dodatni wykazują łodygi i wszystkie zielone części roślin. Blaszki liściowe większości roślin ustawiają się prostopadle do kierunku padania światła. Odmiana jest heliotropizm, czyli obracanie się liści i kwiatów w ciągu dnia w ślad za słońcem. To zjawisko możemy obserwować np. u słonecznika. Sałata kompasowa obraca się podczas najsilniejszego słońca dokładnie w kierunku padania światła. Jest to ochrona przez zbyt silnym nasłonecznieniem.

Ruch w kierunku przeciwnym do kierunku padania promieni słonecznych, czyli fototropizm ujemny wykazują korzenie czepne i powietrzne oraz niektóre wąsy czepne.

Geotropizm

Grawitropizm - jest to ruch, czyli trofizm, którego głównym stymulatorem jest działająca na roślinę grawitacja ziemska. Organy nadziemne rośliny, czyli łodyga oraz pnie- ich wzrost jest pod wpływem siły ciężkości są kierowane w górę. Podziemne części roślin, czyli korzeni są kierowane w dół. Zjawisko ortogeotropiczne polega na ustawieniu głównej osi rośliny równolegle do działania siły grawitacji ziemskiej. Korzenie roślin wzrastają w tym samym kierunku co jest ustawiony wektor tej siły. Pęd rośliny zaś zwrócony jest przeciwnie do wektora siły przyciągania ziemskiego. Zjawisko plagiogeotropiczne wiąże się z bocznym ustawieniem korzeni bocznych oraz bocznych pędów do kierunku wektora siły grawitacyjnej. Diageotropizm jest to rodzaj grawitropizmu. Taki ruch jest charakterystyczny głównie dla niektórych korzeni i pędów, np. dla kłączy. W tym przypadku te części wykazują wzrost horyzontalny. W tym typie ruchu roślin bierze udział kwas abscyzynowy oraz auksyny. Ruch rośliny wynika głównie z różnicy wzrostu komórek danego organu, które znajdują się w różnej odległości od działania bodźca. Różna jest ilość auksyn w tych komórkach a także ilość inhibitora wzrostu. Amyloplasty znajdują się głównie w czapce korzenia. Jest to wiec miejsce, w którym odbierany jest działający bodźce. Amyloplasty są to struktury, które wewnątrz zawierają skrobię statolitarną. Amyloplasty wykonują określone ruchy w komórce, które są wywołane działaniem siły grawitacji. W pewnej pozycji uciskają one na retikulum śródplazmatyczne. W wyniku tak zaistniałej sytuacji wzrasta produkcja jonów wapniowych w cytoplazmie komórki. Stężenie jonów wapniowych wykazuje duży wpływ na transportowanie hormonów roślinnych jakimi są auksyny po komórce i tkance roślinnej.

Z geotropizmem związana jest również geotorsja występująca np. w kwiatach i liściach zapewniająca ich ustawienie zawsze ta sama strona do góry.

Inne rodzaje tropizmów:

Chemotropizm jest to ruch wzrostowy spowodowany gradientem stężenia substancji chemicznej w środowisku. Można wyróżnić:

-chemotropizm dodatni- ku określonym związkom chemicznym

-chemotropizm ujemny- od związków chemicznych

Chemotropizm umożliwia najkorzystniejszego rozmieszczenia organów w glebie. W wielu przypadkach rosnący korzeń reaguje nie wprost na siłę ciężkości, lecz np. na zmiany stężenia tlenu- aerotropizm, czyli jest to forma chemotropizmu. Ten typ ruchu roślin odgrywa także bardzo istotna rolę przy łączeniu komórek płciowych. Bardzo silny chemotropizm dodatni wykazuje łagiewka pyłkowa, która wrasta do zalążni i zalążków wydzielających specyficzne dla danego gatunku substancje chemiczne.

Tigmotropizm ( inaczej nazywany jest haptotropizmem )- w tym przypadku istotne jest działanie bodźca dotykowego. Następuje wygięcie w kierunku działanie bodźca. Bardzo wrażliwe na dotyk są wąsy czepne roślin pnących, umożliwia to znalezienie miejsca podparcia dla rosnących organów. Wyróżniamy haptotropizm dodatni i ujemny.

Termotropizm jest to ruch rośliny, która była narażona na zmianę temperatury. Ta część rośliny, która była związana ze zbyt wysoka temperaturą wykazuje szybki wzrost.

Traumatropizm jest to ruch rośliny spowodowany jakimś uszkodzeniem, między innymi zranieniem. Temu typowi ruchu roślin towarzyszy wydzielanie hormonów roślinnych zwłaszcza auksyn i cytokinin. Auksyny znajdują się w części wierzchołkowej rośliny i, w wyniku zranienia przenikają do komórek leżących niżej i wywołują ich wydłużenie, cytokiny zaś powodują przyspieszenie podziałów. Traumatropizm może być dodatni-pędy lub ujemny - korzenie

Elektrotropizm- głównym stymulatorem tego typu ruchów roślin jest pole magnetyczne. To ono powoduje powstanie elektrotropizmu czyli wyginania się części roślin. Z elektrotropizmem związane są również takie ruchy jak:

-plagiotropizm

-diageotropizm

Ustawienie się pod pewnym katem kątem blaszek liściowych niektórych roślin nazywane jest plagiotropizm, zaś poziome, równoległe do powierzchni ziemi ustawienie kłączy, rozłóg to diageotropizm.

Autotrofizm-są to ruchy wywołane deformacją, np. występują u roślin powalonych przez deszcz. Następuję prostowanie się pędów i liści po ustaniu siły zniekształcającej.

Hydrotropizm- spowodowany gradientem wilgotności, odgrywa bardzo ważną role w pobieraniu pokarmu jak i pobieraniu wody. Hydrotropizm dodatni można zauważyć w przypadku korzeni, chwytników przedrośli paproci czy też łagiewki pyłkowej.

Nastie

Ruchy organów roślin pod wpływem określonego, ale niekierunkowego bodźca. Kierunek wygięcia nie zależy od tego, z jakiego miejsca działa, bodziec, czyli nie jest zgodny z działającym kierunkiem, lecz zależy od budowy organu. Innymi słowy nastie wynikają z konstrukcji biologicznej danej rośliny. Każda część rośliny wzrasta w innym tempie. W wyniku nasti następuje również zmiana turgoru w komórkach roślinnych. Wyróżnia się następujące rodzaje nasti:

- ruchy nastyczne związane ściśle ze zmianą turgoru w komórkach roślin. Mogą one pojawić się kilka razy. Przykład stanowi otwieranie się i zamykanie aparatów szparkowych pod wpływem turgoru.

- ruchy nastyczne związane ze zróżnicowanym stężeniem auksyn. Taki typ ruchów pojawia się głównie w młodych organach roślinnych. Jest to ruch trwały. Wśród tych nasi można wyróżnić:

-> epinastie, czyli nastia odpowiedzialna za otwieranie się kwiatów roślin

->hyponastie, czyli nastia odpowiedzialna za zamykanie się kwiatów u roślin

Fotonastia jest reakcja na zmiany oświetlenia i ciemności. Przykład: otwieranie się i zamykanie kwiatów goryczek czy też lepnicy oraz zamykanie i otwieranie się aparatów szparkowych u maciejki ( nastia ujemna-otwiera się, gdy jest ciemno).

Termonastia jest ruch spowodowany zmianą temperatury. Przykład stanowią ruchy otwierania i zamykania się kwiatów między innymi dotyczy to krokusa, u którego termonastia spowodowana jest zmianą temperatury na poziomie 0,2 stopnia C. Termonastie możemy również zaobserwować u tulipana, jednak w tym przypadku spowodowana jest zmiana temperatury na poziomie około 2 stopni.

Chemonastie są to ruchy spowodowane działaniem substancji chemicznej. Przykład takiej substancji może stanowić azot. Rośliny owadożerne wykazują reakcje na obecność azotu zawartego w ciałach owadów, które stanowią ich pokarm.

Sejsmonastia (haptonastie)-jest to ruch nastyczny ( czyli nastia) ruch turgorowy ( ruch roślin) organów roślin Bodźce mechaniczny działa głównie na liście. Bodźcem tym może być prąd, kwas czy tez ogień. Ruchy sejsmonastyczne charakteryzują się tym, że ogonki liściowe pierwszego rzędu opuszczają się w dół, zaś ogonki liściowe drugiego rzędu normalnie szeroko rozstawione zbliżają się do siebie , co powoduje, że siedzące na nich listki liści pierzastych składają się parami do góry. Cały liść reaguje w kilka sekund od zadziałania bodźca. Po zakończeniu reakcji następuje powrót liścia do położenia wyjściowego trwający 15-30 minut. Przyczyna ruchu organu są zmiany turgorowe komórek motorycznych poduszeczki liściowej. Ruchy sejsmonastyczne występują także u roślin mięsożernych, które w aktywny sposób chwytają ofiary. Mechanizm funkcjonowania ich pułapek polega na szybkich zmianach turgoru pewnych partii komórek. U roślin owadożernych, np. muchówek, liście zamykają się pod wpływem dotknięcia, co umożliwia chwytanie owadów. Sejsmonastia są również ruchy elementów kwiatowych ułatwiających proces zapylania roślin. W przypadku podrażnienie nitki pręcikowej berberysu następuje szybka zmiana turgoru komórek u podstawy wywołująca uderzenie pręcika w słupek.

Taksje

Taksja - te ruchy pojawiają się u takich organizmów jak: bakterie, sinice, glony czy tez śluzowce. Taksje są ruchami odpowiedzialnymi za przemieszczenie rośliny. Stymulatorem tych ruchów są bodźce kierunkowe, fizyczne. Można wyróżnić taksje w stronę bodźca wówczas jest to taksja dodatnia, lub tez ruch w przeciwna stronę czyli taksja ujemna. Są to ruchy całego organizmu. Wykazują je glony, śluzowce, bakterie, sinice. Taksje prowadzącą do przyjęcia i utrzymania właściwej pozycji ciała (kierunku ruchu). Możemy wyróżnić: ruch organizmu pod wpływem stresogennego czynnika - wówczas mamy do czynienia z fobotaksją (np. u bakterii), zaś, jeśli nie jest to czynnik stresogenny to jest to topotaksja (np. sinice).

Podział taksji ze względu na rodzaj bodźca:

-fototaksja

-chemotaksja

-aerotaksja

Fototaksja- jest to reakcja na światło. Jeśli następuje reakcja ruchowa całego organizmu do światła, wtedy jest to fototaksja dodatnia, a odwrotnie - fototaksja ujemna. Fototaksje są to ruchy, które występują głównie u fototrofów. Fotoreceptorami w tym przypadku są karotenoidy- pomarańczowe barwniki roślinne występujące w chloroplastach i chromoforach. Karotenoidy są to barwniki pomocne w procesie fotosyntezy. Maja zdolność absorbowania promieni świetlnych w zakresie świtała niebieskiego i fioletowego.

Chemotaksja- jest to taksja ruchowa. Dotyczy ona całego organizmu. Stymulatorem jej jest kierunkowy bodźce chemiczny.

Wyróżniamy:

-chemotaksja dodatnia - w stronę rosnącego gradientu stężeń substancji chemicznej

-chemotaksja ujemna - w stronę malejącego gradientu stężeń substancji chemicznej

Za pomocą chemotaksji organizmy odnajdują pożywienie, a także poprzez substancje zwane feromonami odnajdują partnerów. Dzięki chemotaksji znajdowane są również gamety.

Wrażliwości chemotaktyczne różnią się w zależności od organizmu i rodzaju substancji. Organizmy reagują na spadek stężenia bodźca (tonicznie) lub na zmianę stężenia (fonicznie). Percepcja bodźca jest określona reakcją chemiczną. Do bodźców chemicznych możemy zaliczyć takie substancje chemiczne jak: azotany, fosforany, białka czy metale.

Aerotaksja- w tym przypadku bodźcem jest tlen.

Można również wyróżnić:

-Anemotaksja - jest to rodzaj taksji na którą wpływ ma wiatr

-Tigmotaksja (uzależniona jest od dotyku)

Chemotaksje są to ruchy charakterystyczne dla heterotrofów. Zaliczyć tu można zarówno saprofity jak i pasożyty. Dzięki chemotaksją odnajdują się nawzajem komórki rozrodcze. Komórki te wykazują reakcje w p0rzypadku takich związków chemicznych jak np.: kwas cytrynowy oraz jabłkowy, białka oraz cukry. Związkami chemotaktycznymi dla organizmów odżywiających się samożywnie są głównie azotany, dwutlenek węgla oraz grupa fosforanów. Bakterie zaś reagują na różne jony metali, także na tlen, białka oraz cukry.

Ruchy autonomiczne

Ruchy te są wyzwalane przez mechanizmy wewnętrzne, czyli stanowią reakcje na działanie bodźców wewnętrznych. Ruchy te związane są z istnieniem zegara biologicznego. Cykl tych ruchów trwa zawsze około doby. Wśród tych ruchów możemy wyróżnić:

- ruchy nutacyjne

- ruchy senne

- ruchy kołujące

Ruchy nutacyjne (nutacje autonomiczne, wzrostowe)- jest to zmiana tempa wzrostu poszczególnych stron młodych pędów lub kwiatostanów. Przykład mogą stanowić ruchy wahadłowe kwiatostanu cebuli.

Ruchy kołujące powstają na skutek przyśpieszania wzrostu w coraz to innym miejscu. Najczęściej można je zaobserwować u wąsów czepnych w miarę ich wzrostu ( wierzchołek wąsa czepnego krąży po kole lub elipsie, a gdy natrafi na podporę oplata ją i rośnie wokół niej, np. groch). Zależnie od gatunku roślina potrzebuje około 40 minut do kilku godzin na wykonanie pełnego obrotu. Większość wijących się roślin jest lewoskrętna, a tylko nieliczne są prawoskrętne, np. chmiel. Rdest powojowy ma unikatowa zdolność owijanie się zarówno w lewo jak i prawo. Owijanie się roślin wokół podpór daje im możliwość uzyskania optymalnych warunków świetlnych.

Ruchy senne tzw. nyktynastie są to ruchy liści opuszczające się wieczorem, a podnoszące się wraz z nastaniem dnia, np. u fasoli, mimozy, robinii akacjowej, czy też szczawiku zajęczego. Mechanizm tych ruchów związany jest ze zmianami turgoru w komórkach poduszeczek umieszczonych przy podstawie lub na wierzchołku ogonków liści złożonych. W wielu tego typu ruchach wyraźnie zauważalny jest czynnik endogeniczny związany z metabolizmem. Najczęstszy jest endogenny ruch okołodobowy, zaś światło i temperatura są czynnikami kontrolującymi oscylacje.

Ruchy mechaniczne są to ruchy roślin związane z działaniem bodźców zewnętrznych lub wewnętrznych. Do tej grupy zaliczamy trzy rodzaje ruchów:

-ruchy kohezyjne powodują powstawanie nierównomiernych zgrubień, jak również zapadanie się komórek. Są spowodowane utratą wody przez komórki, co powoduje kurczenie ( np. ruchy komórek pierścienia na zarodniach niektórych paproci, prowadzące do otwarcia zarodni, ruch plater (sprężyc) wątrobowców).

-ruchy higroskopijne są to ruchy obumarłych komórek lub ich części. Powodowane są nierównomiernym pęcznieniem lub wysychaniem ścian. Przykład stanowią owoce suche pękające ( strąki motylkowatych, torebki pierwiosnka, łuszczyna), otwieranie się zarodników grzybów, mszaków czy tez paprotników. Ruchy higroskopijne pełnia główną funkcje w otwieraniu się owoców niektórych roślin. Do tych roślin można zaliczyć pierwiosnka, sosnę czy tez mydlnice.. Ruchy higroskopijne są odwracalne, jeśli tkanka nie zostanie podczas ruchu rozerwana.

-ruchy eksplozyjne są to ruchy mechaniczne, nagłe. Głównym zadaniem tych ruchów jest rozsiewanie nasion. Stanowią również przykład ruchów nieodwracalnych. Są spowodowane zbyt wysokim stanem jędrności ścian komórkowych u roślin, czyli zbyt wysokim stanem uwodnienia komórek. W wyniku, czego dochodzi do pęknięcia niektórych części roślin między innymi sporangiów, pylników czy też owoców. Przykładem rośliny, u której możemy zaobserwować takie ruchy jest gatunek rośliny jednorocznej, pospolitej w Polsce- Niecierpek pospolity (Impatiens noli-tangere). Inny przykład może stanowić wysypywanie zarodników z worka u workowców. Można wyróżnić dwa rodzaje rozsiewania diaspor:

-na zasadzie wytrysku, np. tryskacz

-na zasadzie rozrzutu, np. niecierpek.