Przejdź na stronę główną Interia.pl
Stanisław Wyspiański

Geneza utworu i gatunek

GENEZA: Wyspiański napisał Wesele zainspirowany autentycznymi uroczystościami weselnymi, które odbyły się 20 listopada 1900 roku w podkrakowskich Bronowicach, w domu Włodzimierza Tetmajera, młodopolskiego malarza, od dziesięciu lat mieszkającego na wsi i ożenionego z chłopką, Anną Mikołajczyk. Wtedy to miał miejsce ślub, a później wesele poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną, siostrą Anny. Na ich wesele przybyła cała ówczesna elita intelektualna i literacko-artystyczna Krakowa.

GATUNEK: Dramat, jaki uprawiał Stanisław Wyspiański, to dramat oryginalny, określany często przez niego samego jako “teatr ogromny”. Takim utworem jest na przykład Wesele, spełniające podstawowe założenia gatunku, ponieważ Wyspiański w tym dramacie:

  1. Podejmuje tematykę narodową, stąd też często obok nazwy “teatr ogromny” spotyka się pojęcie “teatru narodowego”. Tematyka narodowa zbliża Wesele do tradycji polskiego dramatu romantycznego, w którym podejmowano ważne problemy dotyczące narodu i państwa w przełomowych momentach dziejowych (wojny, powstania, zabory).
  2. Wszechstronnie korzysta z tradycji teatru europejskiego, od czasów antycznych do najnowszych osiągnięć modernizmu:
    • związek z dramatem antycznym dostrzegalny jest chociażby poprzez respektowanie w Weselu zasady trzech jedności (miejsca, czasu i akcji);
    • z dramatu romantycznego “teatr ogromny” przejmuje między innymi problematykę narodową oraz nadnaturalną motywację niektórych zdarzeń;
    • dramat szekspirowski przypominają wprowadzone na scenę postaci nierealne, zjawy, upiory i ich wpływ na rozwój akcji, a także zerwanie z klasyczną zasadą jedności estetyk, co zaowocowało w Weselu przeplataniem się patosu z komizmem;
    • wpływ dramatu symbolicznego Maurycego Maeterlincka widać w akcie drugim i częściowo w trzecim Wesela, w tak zwanych scenach symbolicznych;
    • ważna rola muzyki kojarzy “teatr ogromny” z teatrem muzycznym Wagnera.
  3. Dokonuje syntezy sztuk, łącząc słowo poetyckie z plastyką i muzyką:
    • słowo poetyckie to oczywiście tekst główny (dialogi) i poboczny (didaskalia);
    • plastyka, której waga wynika między innymi z licznych nawiązań do znanych obrazów Jana Matejki (między innymi Wernyhory, Racławic, Podniesienia dzwonu Zygmunta czy Stańczyka w czasie balu) i Jacka Malczewskiego (Rycerz u studni). Cały akt II zbudowany jest na zasadzie zestawienia obrazów;
    • muzyka, to muzyka weselna, przewijająca się przez cały utwór, a także gra Chochoła na skrzypcach i jego śpiew w finałowej scenie utworu.
  4. Indywidualizuje język bohaterów, co polega na tym, że przedstawiciele poszczególnych grup społecznych mówią językiem charakterystycznym dla swojej warstwy - chłopi w Weselu mówią gwarą (Jasiek: “Kajsi mi sie zbyła copka”), a inteligencja językiem literackim.
  5. Dokonuje synkretyzmu poetyk, polegającego na wzajemnym przeplataniu się kilku technik pisarskich.
    • o wpływie impresjonizmu świadczą didaskalia (tekst poboczny, w tym przypadku opis dekoracji) - autor podkreśla w nich, jak ważną rolę odgrywają w sztuce kolory, światło i dźwięk (muzyka): “Noc listopadowa; w chacie, w świetlicy Izba wybielona siwo, prawie błękitna, jednym szarawym tonem półbłękitu obejmująca i sprzęty, i ludzi, którzy się przez nią przesuną. Przez drzwi otwarte z boku, ku sieni, słychać huczne weselisko, buczące basy, piskanie skrzypiec, niesforny klarnet, hukania chłopów i bab (...). Na drugiej bocznej ścianie izby: okienko przysłonione białą muślinową firaneczką; nad oknem wieniec dożynkowy z kłosów; - za oknem ciemno, mrok...”;
    • korzystania z poetyki realistycznej dowodzi głównie akt I, w którym Wyspiański wprowadził na scenę kilka postaci mających swe pierwowzory wśród jego znajomych i przyjaciół (Gospodarz - Włodzimierz Tetmajer, Pan Młody - Lucjan Rydel czy Poeta - Kazimierz Przerwa-Tetmajer);
    • obecność symbolizmu w Weselu to przede wszystkim akt II, w którym na scenie pojawiają się goście z zaświatów: Stańczyk, Rycerz, Hetman, Szela czy Wernyhora.

Potrzebujesz pomocy?

Młoda Polska (Język polski)

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2019 Wszystkie prawa zastrzeżone.