Wroniec - charakterystyka bohaterów

Bohaterowie indywidualni:

Adam – chłopiec w wieku przedszkolnym, który obserwuje okrucieństwo otaczającego go świata. Najpierw Wroniec porywa mu Ojca i rani Matkę, a następnie służby zabierają Babcię, Wujka Kazka i Siostrzyczkę. Adaś trafia pod opiekę sąsiada – Pana Jana, który wyjaśnia mu zasady, które rządzą rzeczywistością, w której żyją. Bohater patrzy na rzeczywistość oczami dziecka, dlatego nie rozumie polityki ani mechanizmów władzy, ale bardzo wyraźnie odczuwa strach, chaos i niesprawiedliwość. Na początku jest zwyczajnym dzieckiem, ale gdy Wroniec porywa jego tatę, Adaś zostaje zmuszony do konfrontacji z groźnym światem. W czasie wędrówki przez miasto chłopiec dojrzewa. Staje się coraz bardziej odważny i wytrwały. Nie rezygnuje z prób odnalezienia bliskich. Jego siłą nie jest fizyczna moc, lecz dziecięca ufność, przywiązanie do rodziny i wewnętrzny upór. Adaś uosabia człowieka pozornie słabego wobec systemu, który mimo lęku nie przestaje szukać dobra i bliskości.

Tata – pracuje w biurze, ale po godzinach w mieszkaniu zajmuje się pisaniem na maszynie. Jego teksty są co jakiś czas sprawdzane przez panów, którzy go odwiedzają i głośno rozmawiają. Tata angażuje się w sprawy, których Adaś jeszcze nie rozumie. To właśnie jego działalność sprawia, że staje się celem Wrońca. Jego porwanie ma znaczenie symboliczne: pokazuje, jak władza uderza w ludzi myślących, zaangażowanych i niewygodnych dla systemu. Tata staje się symbolem człowieka odebranego rodzinie przez przemoc państwa.

Mama – pracuje w biurze w mieście. Zostaje poważnie zraniona przez Wrońca w okolicy serca i trafia do szpitala. To ona współtworzy zwykły, rodzinny świat, który zostaje brutalnie zniszczony. Jej bezsilność nie wynika z braku miłości, lecz z przemocy, która spada na rodzinę nagle i bez ostrzeżenia. Mama symbolizuje cywilów – zwykłych ludzi, którzy zostają wciągnięci w mechanizm terroru.

Babcia – mieszka z rodziną Adasia i opiekuje się chłopcem i jego młodszą siostrą, gdy rodzice są w pracy. Zostaje zabrana przez służby po wizycie Wrońca. W trakcie ucieczki umiera, ale po zawarciu umowy między Adasiem i Wrońcem ponownie ożywa. Babcia nie jest w powieści postacią pierwszoplanową, ale pełni ważną funkcję symboliczną: reprezentuje ciągłość rodziny, tradycję i dawny, oswojony rytm życia.

Wujek Kazek – prawdopodobnie działacz opozycji, ukrywający się w mieszkaniu rodziny Adasia. Po porwaniu Ojca przez Wrońca, Wujek zostaje wraz z resztą rodziny zabrany przez służby. Wujek Kazek pojawia się w domu Adasia w czasie narastającego napięcia. Jest nerwowy, porywczy i bardziej gwałtowny niż pozostali domownicy.

Siostrzyczka – mała dziewczynka, siostra Adasia, która zostaje wraz z Babcią i Wujkiem zabrana z mieszkania przez służby.

Jan Stanisław Wieńczysław Beton – sąsiad Adasia, który zaopiekował się chłopcem po tym, jak Wroniec porwał jego ojca, a służby zabrały resztę rodziny. Jest jedną z ważniejszych postaci wspierających chłopca. To człowiek konkretny, twardy, osadzony w realności, a przy tym doświadczony przez historię. Jest przodownikiem pracy i budowlańcem. Ma ogromne dłonie i dużo siły. Podobnie jak rodzina Adasia, Beton jest w opozycji do Wrońca, który niegdyś zabrał mu syna – Krzysztofa. W świecie pełnym koszmaru reprezentuje oparcie, porządek i doświadczenie starszego pokolenia. Nie jest czuły ani sentymentalny, ale okazuje się lojalny i odpowiedzialny. Dzięki temu staje się dla Adasia kimś w rodzaju przewodnika po nowej, groźnej rzeczywistości.

Pan Najnajnajoporniejszy – jak pisze Dukaj: „mógł być tylko Elektrykiem”, co jest wyraźnym nawiązaniem do Lecha Wałęsy. Wskazuje na to także ilustracja tego fragmentu. Uosabia opór wobec systemu, niezłomność i solidarność z prześladowanymi. To bohater budzący skojarzenia z przywódcą oporu: jest rozpoznawalny i symbolicznie stoi po stronie ludzi walczących z systemem. Reprezentuje niezłomność i wiarę, że zła władza nie jest wieczna. Sama nazwa „najnajnajoporniejszy” podkreśla, że jest kimś najbardziej odpornym na nacisk Wrońca – kimś, kogo nie da się łatwo złamać.

Wroniec – tytułowa, centralna postać, uosobienie zła. Jest ogromną, czarną, budzącą grozę istotą, przypominającą ogromną wronę, która porywa Ojca Adasia i uruchamia cały ciąg wydarzeń. Nie jest zwykłym bohaterem fantastycznym, lecz symbolem opresyjnej władzy. Jego imię wyraźnie nawiązuje do WRON-u, czyli Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. Potwierdzenie tej tezy można odnaleźć w jednej z ilustracji, na których widnieje hasło: „Orła WRONa nie pokona”, które autentycznie funkcjonowało w okresie stanu wojennego. Wroniec uosabia system tego okresu: brutalny, bezduszny i wszechobecny. Idąc dalej tym tropem, można go utożsamić z Wojciechem Jaruzelskim, który w 1981 r. wprowadził w Polsce stan wojenny i utworzył właśnie wspomniany WRON. Wroniec działa jak destrukcyjna siła, która wdziera się do domu, niszczy rodzinę i odbiera ludziom poczucie bezpieczeństwa. Jest tajemniczy, nieludzki i trudny do pokonania. Nie musi stale być obecny fizycznie, ponieważ jego władza rozciąga się na całe miasto poprzez sługi i atmosferę strachu.

Ptasznik – jest postacią symboliczną, odczytywaną jako aluzja do Włodzimierza Lenina (wskazują na to m.in. ilustracje). Reprezentuje źródła komunistycznego systemu, z którego wyrasta późniejsza władza Wrońca. Wiąże się z motywem ptaków, dlatego jego obecność podkreśla, jak silnie świat powieści został opanowany przez „wroni” porządek.

Bohaterowie zbiorowi:

Milipanci – odpowiednicy PRL-owskich milicjantów, którzy legitymują przechodniów i okładają ich pałami. Milipanci to jedni z najważniejszych zbiorowych przeciwników w powieści. Są brutalni, posłuszni, groźni i odczłowieczeni. Reprezentują uliczną siłę systemu: pilnują porządku Wrońca, ścigają, osaczają i budzą lęk samym wyglądem. Ich nazwa jest dziecięco zniekształconym odpowiednikiem milicjantów, co dobrze pokazuje sposób, w jaki Adaś słyszy i przetwarza rzeczywistość. Symbolizują represyjny aparat państwowy i strach, jaki budziły służby porządkowe w czasie stanu wojennego.

MOMO –  formacja, z którą związani są Milipanci. Nazwa słusznie kojarzy się z ZOMO. W świecie Adasia MOMO jawi się jako zwarta, groźna, masowa siła ustawiona w szeregi. Symbolizuje zorganizowaną, państwową przemoc i gotowość do tłumienia sprzeciwu. W groteskowej nazwie słychać dziecięce przekręcenie, ale czai się pod nią bardzo realny lęk.

Szpicle – donosiciele. Mieli długie anteny, dzięki którym podsłuchiwali ludzi. Największa antena znajdowała się na Wieży Wrońca. Szpicel to postać czujna, rozglądająca się wokół, a jego spojrzenie działa jak zagrożenie. Symbolizuje atmosferę podejrzliwości i inwigilacji. W realiach stanu wojennego człowiek bał się nie tylko munduru na ulicy, ale też tego, kto słucha, obserwuje i donosi.

Podwójni Agenci – mogą sprawiać wrażenie sojuszników, ludzi oporu albo zwykłych obywateli, ale potajemnie współpracują z systemem Wrońca. Ich obecność wprowadza niepewność i brak zaufania – nigdy nie wiadomo, kto naprawdę jest po czyjej stronie. Można ich poznać po tym, że podwójnie wymawiają poszczególne słowa.

Puchacze-Słuchacze – także donosiciele, którzy podsłuchiwali mieszkańców miasta i następnie zasłyszane informacje przekazywali Wrońcowi. Można ich także wiązać z podsłuchiwaniem rozmów telefonicznych. To symbol inwigilacji – świata, w którym człowiek nie ma pewności, czy jego słowa nie są przechwytywane. One również uosabiają lęk przed byciem stale obserwowanym i słuchanym.

Bubeki – odpowiednicy PRL-owskich Ubeków (funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa). Byli szczególnie groźni dla obywateli. Mieli ptasi uśmiech i potrafili rozłożyć skrzydła. Nie mieli włosów, tylko wronie pióra, a zamiast palców – szpony. Bubek to jeden z najgroźniejszych popleczników Wrońca, bezwzględny sługa systemu. Nie jest samodzielnym centrum zła, lecz wykonawcą i narzędziem władzy. Bubek symbolizuje tajną policję, zastraszanie, przesłuchania i obecność systemu tam, gdzie człowiek czuje się najbardziej bezbronny.

Enesy – potwory, kreatury bez twarzy, poruszające się bezgłośnie, niepozostawiające po sobie śladów. Nie działały w świetle, tylko w ciemności. Stanowiły narzędzie, które Bubecy wykorzystywali do walki z przeciwnikami. Symbolizują tajne działania władzy, zastraszanie i przemoc dokonywaną „bez świadków”.

Panowie zakruczeni – są to urzędniczo-upiorne postacie związane z biurokracją Wrońca i obiegiem papierów, dokumentów oraz tajemnic. Spisują zdarzenia, obracają się wśród oficjalnych akt, klękają przed Wrońcem i wracają jeszcze bardziej „zwrońcowani”, czyli głębiej podporządkowani systemowi. Ich krucze cechy pokazują, że nie są już zwykłymi ludźmi – zostali przesiąknięci logiką władzy. Symbolizują urzędników i funkcjonariuszy podporządkowanych aparatowi państwa, którzy nie tylko wykonują polecenia, ale sami stają się częścią bezdusznej machiny.

Pozycjoniści i Oporni – stoją po przeciwnej stronie niż słudzy Wrońca. To zbiorowy obraz oporu wobec systemu. Na ich czele stoi Pan Najnajnajoporniejszy. Nie są wolni od groteski, ale właśnie w tym tkwi siła tej powieści: nawet bohaterowie „dobrej strony” są przetworzeni przez dziecięcą wyobraźnię. Symbolizują solidarność, niezgodę na przemoc i próbę zachowania godności. Głównym bohaterom w dotarciu do Wrońca pomagają właśnie Pozycjoniści.

Pangłowcy – odpowiednicy punkowców. Są kolorowi, dlatego stają się celem MOMO, którego zadaniem jest postawienie ich przed Maszyną-Szarzyną, aby stali się szarzy jak reszta. Reprezentują wolność, młodość, niezależność i wszystko to, czego władza nie lubi, bo nie daje się łatwo ujednolicić.