Iliada - biografia autora

O Homerze wiadomo niewiele, dlatego trudno napisać klasyczną biografię tego twórcy. Do tej pory nie udało się jednoznacznie ustalić, kiedy się urodził, kiedy zmarł ani jak dokładnie przebiegało jego życie. Jego działalność literacką sytuuje się zazwyczaj w VIII wieku przed naszą erą, jednak brakuje na to bezpośrednich źródeł historycznych. Jest to postać funkcjonująca na pograniczu fikcji i faktografii. Niektórzy badacze widzą w Homerze mistycznego śpiewaka, którego istnienie owiane jest tajemnicą.

Był on niewątpliwie sławnym poetą epickim starożytnej Grecji. Tradycja przypisuje mu autorstwo „Iliaday” i „Odysei” i to przede wszystkim jako twórca tych dwóch dzieł został zapamiętany w kulturze europejskiej. Uważa się jego twórczość za jeden z fundamentów kultury europejskiej, zwłaszcza zachodniej. Oba eposy stanowią bowiem w dużej mierze źródło wiedzy o świecie starożytnym – jego wyobrażeniach, systemie wartości, wierzeniach oraz formach literackich popularnych w tamtym okresie. Jednocześnie „Iliada” i „Odyseja”, ich bohaterowie, wydarzenia oraz sceny od wieków inspirują kolejnych twórców literatury, sztuki i filozofii.

Homer uznawany jest za jednego z pierwszych poetów starożytnej Grecji, a przynajmniej jednego z najwcześniejszych twórców, których imię zachowała tradycja. Warto pamiętać, że w VIII wieku przed naszą erą poeta był również śpiewakiem, ponieważ śpiew i recytacja stanowiły podstawowy sposób przekazywania utworów artystycznych. To jedna z przyczyn, dla których znaczna część literatury z tamtego okresu nie zachowała się do naszych czasów. Jeśli utwór nie został w odpowiednim momencie spisany lub jego zapis zaginął, przepadł bezpowrotnie.

O ile dzieła Homera – „Iliada” i „Odyseja” – zostały przebadane pod niemal każdym możliwym względem i uznaje się je za bezcenne źródło informacji o mitologii, społeczeństwie greckim oraz realiach historycznych i kulturowych, o tyle o samym autorze nadal wiadomo bardzo niewiele. Nawet okres, w którym żył, ustalany jest pośrednio – na podstawie analizy językowej i treści dzieł mu przypisywanych. Ponieważ niemal wszystkie zachowane przekazy o Homerze pochodzą z późniejszych epok, ich wiarygodność jest ograniczona.

Przyjmuje się jednak, że Homer pochodził z regionu jońskiego, czyli z obszaru Azji Mniejszej, na co wskazują cechy językowe jego utworów. Tradycja przedstawia go także jako ślepego poetę, który w VIII wieku przed naszą erą podróżował po Azji Mniejszej (m.in. po terenach dzisiejszej Turcji) i recytował swoje utwory z pamięci. Uznaje się również, że jego publiczność była bardzo zróżnicowana społecznie – od biednych mieszkańców gromadzących się na placach po arystokratów słuchających poety podczas uczt w pałacach. Nie ulega wątpliwości, że twórczość Homera funkcjonowała przede wszystkim w obiegu ustnym.

Istnieją jednak także koncepcje badawcze, według których Homer mógł nigdy nie istnieć jako jedna, konkretna osoba. Być może imię to było pseudonimem lub określeniem zbiorowym, odnoszącym się do kilku poetów tworzących w podobnym czasie i stylu. Ta niepewność dotycząca autorstwa „Iliady” i „Odysei” znana jest jako tzw. kwestia homerycka, która do dziś pozostaje przedmiotem sporów naukowych i prawdopodobnie nigdy nie zostanie ostatecznie rozstrzygnięta.

Niektórzy badacze twierdzą, że struktura i język obu eposów wskazują na wielu autorów lub wieloetapowy proces powstawania tekstów. Mają o tym świadczyć różnorodne techniki narracyjne oraz obecność kilku dialektów języka greckiego. Inni z kolei uważają, że ta różnorodność wynika z faktu, iż jeden poeta zebrał liczne przekazy ustne i nadał im spójną formę artystyczną. Badacze są natomiast zgodni co do tego, że zarówno „Iliada”, jak i „Odyseja” w swojej spisanej postaci stanowią kompilację wcześniejszych tradycji ustnych.

Homerowi przypisuje się także inne utwory, choć ich autorstwo jest znacznie mniej pewne. Tradycyjnie uznaje się go za autora komicznego eposu „Batrachomachia” („Wojna Żabiomysia”), a także części hymnów homeryckich. Wspomina się również o dziełach znanych dziś jedynie we fragmentach, takich jak „Margites”, przypisywanych mu na podstawie późniejszych przekazów.