Przejdź na stronę główną Interia.pl
Homer

Geneza i gatunek utworu

Prawdopodobnie Homer był wędrownym aojdą. Skąpe wiadomości o jego życiu spowodowały, że niektórzy badacze wątpili w jego istnienie, a przypisywane mu epopeje uważali za kompilacje pieśni wielu pokoleń opowiadaczy, spisane za Pizystrata z końcem VI w. p.n.e. w Atenach, bo z tych czasów pochodzą najstarsze kopie dzieł. Inni nie wątpili w istnienie poety o imieniu Homer, ale wyznaczali mu jedynie rolę tego, który zebrał i zanotował pieśni poprzedników. Według tych hipotez Iliada i Odyseja byłyby dziełami zbiorowymi, tyle że już nie ustnymi, a pisanymi. Omawiane dzieła są zbyt obszerne (Iliada 15000 wierszy, Odyseja 12000), by je wygłaszać w jeden wieczór, a z drugiej strony są zbyt zwarte, zamknięte, zbudowane jako całość, by dzielić je na części wygłaszane w różnym czasie. Właśnie taka kompozycja jest koronnym argumentem, wspierającym tezę o jednym twórcy obu epopei. Wybór tematu Iliady, skoncentrowanie akcji w kilkudziesięciu dniach, skupienie jej wokół węzłowych momentów świadczy o pomyśle jednego poety. Podobnie jest z Odyseją. Homer z pewnością korzystał z dorobku poprzedników. Zaczerpnął od nich temat i wykorzystał zasób poetyckich chwytów aojdów.

Iliada a historia

Homer zaczerpnął temat epopei z mitów trojańskich. Mit jest opowieścią organizującą wiedzę o świecie danej społeczności, ma związek z jej wierzeniami i religią. Dotyczy wyobrażeń o powstaniu i budowie świata, pochodzeniu człowieka, zjawiskach natury oraz wspomnień z przeszłości. Mity trojańskie mają charakter genealogiczny, gdyż jest w nich mowa o pochodzeniu i dziejach achajskich i trojańskich rodów. Dla starożytnych Greków opowieści te były historią, która obrosła legendami. Wypadki opisane przez Homera wydarzyły się w XII w. p.n.e. Bohaterami ich są Achajowie, greckie plemiona, które stworzyły na Peloponezie pomiędzy XVII a XI w. p.n.e. kulturę zwaną mykeńską. Ośrodkami jej były potężne zamki w Mykenach, Tirynsie, Pylos. Pozostałością tej kultury są grobowce, a w nich bogate złote ozdoby, maski pośmiertne, przedstawiające brodate i wąsate twarze, miecze z brązu, a także freski wyobrażające sceny bitewne i myśliwskie. Achajowie znali też pismo, tzw. pismo linearne B (odczytane w 1953 r.), utrwalone na glinianych tabliczkach. Teksty hetyckie i egipskie poświadczają istnienie państw achajskich także na wybrzeżu Azji Mniejszej, co jest dowodem ekspansji Greków, którzy opanowali również wyspy Morza Egejskiego, dotarli na Cypr i Sycylię. Wojna trojańska, opiewana przez Homera, jest właśnie jednym z przykładów tej polityki podbojów.

Na wzgórzu Hissarlik w Turcji, gdzie Henryk Schliemann odkrył Troję, osadnictwo miejskie istniało od dawna. Odkrycia archeologiczne poświadczają na wzgórzu Hissarlik istnienie miasta, które około 1200 r. p.n.e. zniszczył obcy najazd. Nie wiadomo na pewno, czy była to Troja opisana przez Homera, ale grecka tradycja, datująca wyprawę na lata 1194-1184 p.n.e., zdaje się to potwierdzać. Kampania ta była ostatnim wielkim wydarzeniem w historii Achajów. W wieku następnym ich zamki runęły pod naporem nadciągających z północy Dorów. Pamięć o kulturze mykeńskiej zaginęła w czasie następnych czterech wieków (XII-VIII p.n.e.), zwanych "ciemnymi". Utrwaliła się jedynie w wyobraźni Greków, przerodziła w mity, legendy, które przekazali następnym pokoleniom aojdowie, a w końcu na wieki utrwalił Homer.

Mity trojańskie

Powstanie Troi na wybrzeżu Azji Mniejszej łączy się z postacią Ilosa, od którego imienia pochodzi druga nazwa grodu - Ilion (stąd Iliada). Wnukiem Ilosa był Priam, najmłodszy syn Laomedona, który jako jedyny ocalał z masakry rodziny dokonanej przez Heraklesa. Herakles pozwolił Priamowi odbudować miasto i objąć tron. Priam z żoną Hekubą rządzili przez wiele lat. Bogowie obdarzyli ich licznym potomstwem. Ich najmłodszym synem był Parys. Przed jego urodzeniem matce przyśniło się, iż powiła pochodnię. Wróżbici uznali to za zły znak, prorokujący zagładę miasta. Postanowiono zgładzić niemowlę. Dziecko jednak ocalało, gdyż przygarnęli je pasterze, pasący stada na górze Ida.

Parys wyrósł na pięknego młodzieńca. Wtedy Zeus wyznaczył mu rolę arbitra w sporze między Herą, Ateną i Afrodytą. Spór rozgorzał na weselu Peleusa i Tetydy (rodziców Achillesa), na które zaproszono wszystkich bogów z wyjątkiem bogini niezgody - Eris. Ta z zemsty rzuciła pomiędzy biesiadujących złote jabłko z napisem "dla najpiękniejszej", o które pokłóciły się boginie. Rozjemcą miał być właśnie Parys. Każda z bogiń obiecała mu za pomyślny werdykt cenny dar: Hera - władzę, Atena - sławę i mądrość, Afrodyta - najpiękniejszą kobietę świata. Parys przyznał jabłko Afrodycie, a ta wskazała mu Helenę, żonę króla Sparty Menelaosa. Wyróżniony przez bogów Parys powrócił na dwór ojca, a ten przyjął go z radością. Rozpoznała go siostra Kasandra, obdarzona mocą wieszczenia przyszłości. Już jako królewicz trojański Parys udał się do Sparty i w czasie nieobecności Menelaosa porwał Helenę. Jego czyn oburzył Achajów. Stworzyli koalicję pod wodzą króla Myken Agamemnona, brata Menelaosa, i postanowili wyruszyć na Troję, by pomścić zniewagę. Wyprawa napotkała szereg przeszkód, między innymi dla przebłagania bogów

Agamemnon musiał złożyć w ofierze swą córkę Ifigenię. Trzeba było także odnaleźć

Achillesa, który był ukryty w komnatach kobiet przez matkę, Tetydę, znającą przepowiednię o śmierci syna w tej wojnie. Po przybiciu do Azji Mniejszej Agamemnon wysłał do Troi posłów, Menelaosa i Odyseusza, z żądaniem natychmiastowego wydania Heleny. Wobec odmowy Priama wojna była nieunikniona. Walki toczyły się przez dziesięć lat, a wynik wciąż był niepewny. Mimo iż oba wojska utraciły wielu wybitnych wodzów, polegli Hektor i Achilles, oporu trojańskiego nie udało się złamać. Dopiero podstęp Odyseusza wydał miasto na pastwę Greków. Achajowie pozornie wycofali się, ich okręty odpłynęły. Na brzegu pozostał tylko wielki, drewniany koń, a w nim ukryty oddział rycerzy. Trojanie, uradowani z zakończenia długiego oblężenia, wciągnęli konia do miasta, chcąc złożyć go w ofierze dziękczynnej bogom. Radość, śpiewy, tańce, ucztowanie uśpiły ich czujność, posnęli zmęczeni, a wtedy Grecy wyszli z kryjówki we wnętrzu konia, otworzyli bramy grodu i rozpoczęła się rzeź kompletnie zaskoczonych mieszkańców Troi, zakończona całkowitym spaleniem miasta.

Potrzebujesz pomocy?

Antyk i Biblia (Język polski)

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

Korzystanie z portalu oznacza akceptację Regulaminu.

Polityka Cookies. Prywatność. Copyright: INTERIA.PL 1999-2020 Wszystkie prawa zastrzeżone.