Modrzejewska i życie cyganerii 

Helena Modrzejewska urodziła się jako nieślubna córka kupieckiej wdowy — Józefy Bendowej. Choć nazwisko jej ojca było nieznane, to twierdzono, że mogła być córką księcia Eustachego Sanguszko. Miłość do teatru była obecna już w jej rodzinnym domu — bracia Heleny, Feliks i Józef, również zostali aktorami. W debiucie i rozwoju kariery pomógł jej starszy od niej o kilkanaście lat korepetytor i przyjaciel domu — Gustaw Zimajer, który był aktorem i dyrektorem teatrów w Galicji. To on zauważył jej talent, gdy była jeszcze nastolatką. Mimo iż był żonaty, aktorka związała się z nim na kilka lat i urodziła mu dwójkę dzieci. Z jego wędrowną trupą teatralną jeździła po galicyjskich miastach, gdzie występowała na prowincjonalnych scenach pod przyjętym przez siebie nazwiskiem – Modrzejewska. 

Pierwsze sukcesy Modrzejewskiej w Krakowie  

Granie w prowincjonalnych teatrach nie było dla niej jednak czymś wystarczającym — marzyła, by osiągnąć więcej, jednak dopiero po śmierci córki, rozstała się z żonatym partnerem i wyjechała do Krakowa. Tam zaczęła odnosić prawdziwe sukcesy w teatrze Stanisława Koźmiana. Grywając w romantycznych sztukach Schillera i Słowackiego zbierała jedynie pozytywne recenzje — grała Procję w Kupcu Weneckim, Ofelię w Hamlecie i tytułową rolę w Adriannie Lecouvreur. W tym czasie poznała również swojego męża — arystokratę Karola Chłapowskiego. 

Modrzejewska w Warszawie – salony i życie artystyczne 

Gdy w Krakowie osiągnęła już szczyt tego, co mogła osiągnąć, wyjechała do Warszawy, gdzie stała się prawdziwą gwiazdą teatru, grając przede wszystkim role szekspirowskie, które okazały się jej prawdziwym żywiołem. Widownia niemal szalała na punkcie Modrzejewskiej — jej portrety wisiały w galeriach, a zdjęcia w witrynach sklepów. W Warszawie prowadziła salon, w którym bywali artyści i pisarze tacy jak Stanisław Witkiewicz, Adam Chmielowski, Aleksander Gierymski czy Henryk Sienkiewicz. Dwóch ostatnich nawet się w niej podkochiwało, ponieważ tak bardzo zauroczyła ich swoją urodą, osobowością i niezwykłą grą aktorską.  

Modrzejewska w USA 

W 1876 roku wraz z mężem i garstką przyjaciół Modrzejewska wyjechała do USA. Tam nauczyła się angielskiego i szybko zadebiutowała na deskach California Theatre. Przyjęła wówczas pseudonim Helena Modjeska, a jej kariera zaczęła nabierać pędu — grała Ofelię, Lady Makbet i Małogorzatę Gauthier. Szybko stała się uwielbianą przez wszystkich aktorką i zaczęła grywać na największych scenach Stanów Zjednoczonych. Niejednokrotnie odwiedzała Polskę, by tam również dawać występy. Karierę zakończyła w 1907 roku, a dwa lata później zmarła w Kalifornii. Jej szczątki zostały jednak później przetransportowane do Polski i pochowane na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.  

Niezwykła technika aktorska Modrzejewskiej 

Modejrzewska bardzo dbała o swój rozwój i była niesamowicie ambitna — ćwiczyła swoje ciało, głos i wciąż ulepszała warsztat aktorski. Potrafiła w niespotykany sposób stopniować swoje emocje na scenie — nie nadużywać ich w pierwszych scenach i później powoli popuszczać ich moc, by na koniec dać ich prawdziwy popis w kulminacyjnej scenie. Dlatego to właśnie z szekspirowskich ról zasłynęła najbardziej. Świetnie potrafiła jednak odgrywać również role komediowe i współczesne. Swoją urodą i grą niemal hipnotyzowała publiczność, sprawiając, że widzowie nie mogli opuścić widowni jeszcze długo po jej zejściu ze sceny.  

Obraz z Heleną Modrzejewską  

Dzięki swoim sukcesom teatralnym, ale i urodzie oraz wyczuciu stylu Helena Modrzejewska stała się u szczytu swojej kariery ikoną mody, a także tematem obrazów, fotografii, a nawet reklam. Amerykanki inspirowały się jej niezwykłymi kreacjami, a jej twarz i nazwisko były używane w reklamach wielu luksusowych produktów.

PortretHelenyModrzejewskiej.TadeuszAjdukiewicz.1880.ws
Obraz z Heleną Modrzejewską można zobaczyć w Sukiennicach. /fot. Wikipedia (public domain)

Gdy odwiedziła Kraków w 1879 roku i pojawiła się w Sukiennicach na jubileuszu pracy literackiej Kraszewskiego, ogromne wrażenie zrobiła jej biało-złota suknia, która była wtedy ostatnim krzykiem mody. Podczas tej właśnie imprezy powołano do życia Muzeum Narodowe w Krakowie z galerią sztuki w Sukiennicach. W następnych latach miejsce to wzbogacało się o różne dary od artystów, m.in. również o portret Modrzejewskiej, właśnie w tej niezwykłej sukni, namalowany przez Tadeusza Ajdukiewicza. To niesamowite dzieło można podziwiać tam do dziś.  

Joanna Cwynar