Spis treści:

Kim był Solomon Asch?

Solomon Asch (1907–1996) był polsko-amerykańskim psychologiem. Reprezentował nurt psychologii postaci (Gestalt). Przeprowadził dziesiątki eksperymentów dotyczących konformizmu, mechanizmów powstawania opinii, a także procesu zapamiętywania informacji. Zrealizowany w latach 50. eksperyment nazwany jego nazwiskiem (tzw. eksperyment Ascha) przeszedł do historii psychologii i do dziś pozostaje jednym z najczęściej omawianych eksperymentów społecznych.

Przeczytaj również: Eksperyment Calhouna. Czy tak wyglądałaby także utopia ludzi?

Wpływ Solomona Ascha na rozwój psychologii

Prace Solomona Ascha w znacznym stopniu przyczyniły się do rozwoju psychologii społecznej. Na Uniwersytecie Harvarda jednym z jego uczniów był Stanley Milgram, który zainspirowany Aschem przeprowadził drugi po swoim mistrzu najważniejszy eksperyment społeczny (eksperyment Milgrama).

Przeczytaj również: Przerażające eksperymenty wojskowe. O nich usłyszał świat

Przebieg eksperymentu Ascha

W eksperymencie Ascha brała udział grupa studentów. Każdy z uczestników wchodził do wydzielonego pokoju razem z czterema innymi osobami. Tak naprawdę byli to pomocnicy eksperymentatora, których jedynym celem było zmylenie badanego uczestnika.

Następnie eksperymentator pokazywał badanym narysowany odcinek (odcinek X) wraz z trzema innymi odcinkami dla porównania (A, B i C). Zadanie uczestnika eksperymentu polegało na ocenie, który z odcinków A, B, C jest najbardziej zbliżony pod względem długości do odcinka X. Co istotne, odpowiedzi należało udzielać od razu po zadaniu pytania, na głos i w obecności innych osób.

Asch_experiment.svg
Odcinki prezentujące eksperyment Ascha /fot. autor: Fred the Oyster, licencja: CC BY-SA 4.0


Zadanie wydawało się banalne, ponieważ różnice w długości odcinków A, B, C były tak duże, że z łatwością można było stwierdzić, który z nich jest najbardziej podobny do odcinka X (załóżmy, że był to odcinek B). Uczestnik eksperymentu nie wiedział jednak, że wszystkie osoby w pokoju, w którym odbywało się doświadczenie, były ustawione w nieprzypadkowej kolejności – tak, aby „prawdziwy” uczestnik odpowiadał dopiero po nich.

Osoba, która odpowiadała na pytanie jako pierwsza (pomocnik eksperymentatora), celowo udzielała nieprawidłowej odpowiedzi (załóżmy, odcinek A), co uczestnikowi eksperymentu wydawało się absurdalne. Jednak kolejna osoba udzielająca odpowiedzi na zadane pytanie (drugi pomocnik eksperymentatora) także twierdziła, że do odcinka X najbardziej zbliżony jest odcinek A. Podobnie mówiła trzecia osoba. Uczestnik eksperymentu, który udzielał odpowiedzi jako ostatni, odpowiadał tak samo, jak jego towarzysze, czyli, że odcinek A (a nie odcinek B, jak uważał na początku eksperymentu) jest najbardziej zbliżony długością do odcinka X.

Wyniki eksperymentu Ascha

Solomon Asch sam był zaskoczony wynikiem eksperymentu. Przed jego przeprowadzeniem psycholog zakładał, że pewna część uczestników „ugnie się” pod wpływem oceny innych i zmieni zdanie względem tego, co było oczywiste (długość odcinka). Nie sądził jednak, że konformizm będzie występował na tak szeroką skalę.


Około 3/4 badanych raz odpowiedziało tak samo jak większość, choć była to dla nich odpowiedź ewidentnie niepoprawna. Uwzględniając wszystkie odpowiedzi we wszystkich seriach, okazało się, że aż 35% z nich było niepoprawnych, zasugerowanych przez pomocników eksperymentatora.

Przeczytaj również: 16 niesamowitych wynalazków XXI wieku. Fascynują i jednocześnie niepokoją

Eksperyment Ascha – wnioski

Eksperyment Ascha udowodnił skłonność członków społeczeństwa do konformizmu w dwóch sytuacjach:

a) przy ocenie danego zdarzenia (przetwarzaniu informacji);
b) przy chęci przypodobania się innym.

Dlaczego uczestnicy eksperymentu nie udzielali prawidłowych odpowiedzi? Wnioski z eksperymentu Ascha są następujące. Po pierwsze, ludzie są w stanie zmienić swoje zdanie pod wpływem opinii innych. Słysząc błędne odpowiedzi, uczestnicy badania mogli sami dojść do przekonania, że się mylą („skoro wszyscy wokół mnie są czegoś pewni, to pewnie nie mam racji”).

Po drugie, ludzie są w stanie zgadzać się z innymi tylko po to, by nie stracić ich sympatii. Uczestnicy badania mogli do końca być przekonani, że mają rację, ale nie chcieli tracić sympatii pozostałych osób przez niezgadzanie się z nimi.

Szczególnie interesujące w eksperymencie Ascha jest to, że ludzie ulegają naciskom nawet wtedy, kiedy nie grożą im poważne sankcje za nonkonformizm, ani atrakcyjne nagrody za konformizm.

Eksperyment Ascha w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego ludzie w grupie są skłonni do zachowań, do których sami by się nie posunęli. Mogą to być zachowania pozytywne (np. zryw pomocy dla potrzebujących), jak i naganne, okrutne (np. znęcanie się nad rówieśnikami w szkole).


Rozwiąż nasze quizy:

QUIZ ortograficzny. Czy wiesz, jak zapisać te rzadko używane wyrazy?

Bardzo trudny QUIZ z wiedzy ogólnej. Nieliczni zdobywają 100 proc.

QUIZ: Byłeś uczniem w PRL? Z łatwością odpowiesz na te pytania, choć przy 9. może być różnie