Alkoholizm

Alkoholizm (inaczej zwany również chorobą alkoholową, nałogiem alkoholowym, toksykomanią alkoholową ) jest to stałe bądź okresowe przyjmowanie alkoholu po to, aby doświadczyć oczekiwanego i pożądanego działania (potocznie mówiąc aby poprawić sobie samopoczucie) albo po to, aby uniknąć złego samopoczucia , które pojawia się wówczas gdy alkohol nie zostanie przyjęty. Omawiany mechanizm stanowi tzw. uzależnienie psychiczne. W przypadku choroby alkoholowej występuje również uzależnienie fizyczne - aby osiągnąć pożądany efekt środek musi być przyjmowany w coraz większych dawkach.

Alkoholizm niekoniecznie oznacza codzienne przyjmowanie środka. Bywa tak, że osoby uzależnione od alkoholu przyjmują go codziennie aby utrzymać zadawalający poziom funkcjonowania, ale bywa również tak, że alkohol przyjmowany jest w dużych ilościach okresowo (np. regularne picie w weekendy czy też występujące tzw. ciągi picia przeplatane okresami trzeźwości).

W literaturze przedmiotu podaje się, że problem ten w znacznie większym stopniu dotyczy mężczyzn niż kobiet (na jedną hospitalizowaną kobietę przypada ośmiu, dziewięciu mężczyzn). Jednak oszacowanie skali zjawiska wśród kobiet jest o tyle trudne, iż pijące kobiety spotykają się z większą stygmatyzacją społeczną niż mężczyźni czego skutkiem może być rzadsze zgłaszanie się przez nie do poradni odwykowych.

Szacuje się że w Polsce w ostatnich latach spożycie alkoholu wyniosło 9,5 - 10 litrów w przeliczeniu na głowę jednego mieszkańca. W przypadku mężczyzn największe spożycie przypada na wiek 20- 30 lat, w przypadku kobiet na wiek 30 - 40 lat. W ostatnich latach zmianie uległa struktura spożycia alkoholi. Wzrosło spożywanie alkoholi niskoprocentowych - wina stanowią około 20% spożywanego alkoholu, piwa ok. 30 %. Nadal jednak dominują tzw. alkohole twarde - 50 % spożycia.

Już stan zwykłego upojenia alkoholowego może powodować istotne zmiany zachowania. Następuje zaburzenie koordynacji ruchowej, zaburzenie procesów związanych z uwagą. Pojawia się chwiejność emocjonalna. Mogą wystąpić również zachowania agresywne. Cechy osobowości mogą przejawiać się w sposób bardziej intensywny albo też mogą pojawić się cechy jak gdyby nowe (np. osoba zamknięta w sobie zaczyna się zachowywać w sposób ekstrawertywny).

W przypadku osób, które są już uzależnione fizycznie po 12 - 24 godzinach po odstawieniu alkoholu może wystąpić tzw. zespół abstynencyjny. Charakterystyczne dla niego są zaburzenia żołądkowe, niepokój, nadpobudliwość, drżenie rąk i języka, bezsenność. Mogą pojawić się również iluzje, a w rzadkich przypadkach także doznania omamowe. W późniejszym czasie mogą wystąpić napady padaczkowe.

U osób z kilkuletnim , intensywnym "stażem picia" po dwóch trzech dobach od odstawienia alkoholu może pojawić się majaczenie alkoholowe (potocznie znane jako delirium). Występują tutaj objawy charakterystyczne dla zespołu abstynencyjnego oraz dodatkowo zaburzenia świadomości (głównie zaburzona jest orientacja w czasie). Dla majaczenia charakterystyczne jest duże nasilenie niepokoju któremu towarzyszą iluzje oraz omamy.

Zjawisko alkoholizmu wiąże się z wieloma negatywnymi konsekwencjami nie tylko dla samej jednostki ale także dla społeczeństwa. Znaczna część czynów przestępczych popełniana jest pod wpływem alkoholu. Szacuje się, że około 50% czynów przeciwko zdrowiu i życiu popełnianych jest pod wpływem alkoholu. Również znaczna część wypadków drogowych związana jest z prowadzeniem pojazdów po użyciu alkoholu.

Często konsekwencją nadużywania alkoholu jest bezrobocie czy bezdomność a także przemoc domowa, rozkład rodziny , zaburzenia emocjonalne i psychosomatyczne u członków rodziny alkoholika.

Istotnym problemem jest również alkoholizm ciężarnych kobiet. Alkohol zwiększa ryzyko poronienia oraz ryzyko występowania wad wrodzonych. Konsekwencją nadużywania alkoholu w okresie ciąży może być alkoholowy zespół płodowy charakteryzujący się niską masą urodzeniową, zaburzeniami zachowania i upośledzeniem umysłowym.

Narkomania

Pod pojęciem narkomani rozumie się przewlekłe nadużywanie leków psychoaktywnych które w szybki sposób prowadzą do uzależnienia. Podobnie jak w przypadku alkoholizmu charakterystyczna dla narkomani jest potrzeba (odczuwana jako nie do odparcia ) przyjmowania środka psychoaktywnego- czyli uzależnienie psychiczne oraz uzależnienie fizyczne - ciągłe zwiększanie dawki przyjmowanego środka w celu osiągnięcia satysfakcjonującego stanu. Psychiczne uzależnienie będzie się przejawiać w chęci przeżywania pod wpływem narkotyków różnego rodzaju zwykłych, codziennych sytuacji. Uzależnienie psychiczne może powstać właściwie pod wpływem każdego narkotyku. Ale to czy dojdzie do jego powstania jest wypadkową oddziaływania takich czynników jak właściwości narkotyku, cechy osobowości i sytuacji w jakiej się znajduje osoba przyjmująca narkotyk. Uzależnienie fizyczne z kolei dotyczy tylko niektórych narkotyków. Podstawą powstania uzależnienia fizycznego jest zjawisko neuroadaptacji - "przyzwyczajenia" się organizmu do substancji psychoaktywnej. Również w przypadku uzależnienia od narkotyków, po odstawieniu substancji będzie występował zespół abstynencyjny.

Sposób przyjmowania narkotyków jest bardzo zróżnicowany - mogą one być przyjmowane doustnie, wciągane przez nos, wstrzykiwane oraz palone.

Przyjmowanie narkotyków prowadzi zarówno do degradacji mózgu - uszkadzane są komórki centralnego układu nerwowego jak i do innych konsekwencji takich jak zmiany w nerkach czy płucach. Dodatkowo na skutek utraty łaknienia (konsekwencją przyjmowania większości narkotyków) następuje osłabienie organizmu - obniżeniu ulegają jego zdolności obronne. Wśród osób przyjmujących środki dożylnie stwierdza się wyższą zachorowalność na żółtaczkę czy stany zapalne. Około 60 - 70 % nosicieli wirusa HIV to osoby uzależnione od opiatów.

Narkomania w dość szybki sposób prowadzi do degradacji społecznej i osobowościowej. W wyniku długotrwałego przyjmowania narkotyków zaburzeniu ulega krytycyzm, obniżona zostaje tzw. uczuciowość wyższa, pojawia się osłabienie woli i kłamliwość. Narkomania prowadzi często do czynów przestępczych i prostytucji (co wydaje się dosyć oczywiste biorąc pod uwagę, że miesięczne koszty przyjmowania narkotyków szacuje się na sumę 2000 - 4000 zł).

Leczenie narkomanii jest niezwykle trudne. Sposród tych którzy zgłaszają się do ośrodków rehabilitacyjnych tylko 20 % kończy pełen program co nie oznacza, że wszyscy z nich na stałe zerwą z narkotykami.

Niepokojące jest to, że coraz więcej młodocianych osób przyznaje się do sporadycznych bądź też regularnych kontaktów z narkotykami - coraz bardziej modne staje się eksperymentowanie. Najpopularniejszymi narkotykami są marihuana i haszysz, w dalszej kolejności środki uspokajające i nasenne, amfetamina oraz LSD.

Rozwojowi zjawiska narkomani sprzyja chęć ucieczki od rzeczywistości, brak wiary we własne siły i poczucie braku perspektyw, osamotnienie.

Nikotynizm

Nadmierne i ciągłe palenie tytoniu uznano w latach 80. XX wieku za formę uzależnienia, nikotynę zaliczono do środków psychoaktywnych. W przeciwieństwie do innych środków nie powoduje ona jednak zmian zachowania czy też zaburzenia funkcjonowania. Jednakże w przypadku odstawienia środka jakim jest nikotyna (podobnie jak w przypadku alkoholu czy narkotyków) pojawia się zespół abstynencyjny - drażliwość, brak koncentracji, niepokój, przyrost masy ciała. Objawy zespołu utrzymują się przez wiele tygodni. Przez wiele miesięcy po odstawieniu nikotyny pojawiają się myśli o powrocie do nałogu.

Dla rozpoczęcia palenia tytoniu istotne znaczenie ma tzw. odwzorowywanie zachowań- większe prawdopodobieństwo palenia występuje wśród osób których rodzice czy też grupa rówieśnicza palą .

Palenie tytoniu jest ogromnym problemem społecznym w skali całego świata. Negatywne konsekwencje palenia tytoniu dotyczą w głównej mierze, żeby nie powiedzieć wyłącznie konsekwencji zdrowotnych. Straty zdrowotne wynikające z palenia przewyższają straty wynikające z zażywania wszystkich innych środków psychoaktywnych. Ma to związek z ekonomią skali - ilością osób palących w całej populacji. Przyjmuje się, że w Polsce pali 10. 000.000 osób. Szokujący jest fakt, że na chorobę wywołaną paleniem tytoniu co 10 sekund umiera człowiek.

Związek między występowaniem różnego rodzaju chorób a paleniem tytoniu jest już w obecnych czasach przyjmowany za kwestię oczywistą. Niebezpieczne jest zarówno palenie bierne jak i palenie czynne. Takie choroby jak infekcja układu oddechowego, rak płuc czy zawał serca mogą być konsekwencją palenia (czynnego i biernego). Palenie może również powodować poronienia, przedwczesne porody czy też zgony wśród niemowląt.

Dym tytoniowy zwiera wiele szkodliwych substancji - substancje uszkadzające DNA (tzw. działanie mutagenne), substancje uszkadzające płód (działanie taratogenne) oraz substancje przyczyniające się do rozwoju nowotworów (działanie kancerogenne). W dymie tytoniowym występuje około 60 substancji rakotwórczych czy współrakotwórczych.

Najważniejsze składniki dymu tytoniowego to:

- nikotyna- substancja odpowiedzialna za powstanie uzależnienia. Co ciekawe, dożylne podanie dawki nikotyny zawartej w jednym papierosie może zabić człowieka.

-substancje smołowate - podrażniają one płuca, konsekwencją ich oddziaływania mogą być stany zapalne czy też nowotwory.

-tlenek węgla, który łatwo wchodzi w związek z hemoglobiną w wyniku czego powstaje karboksyhemoglobina. Konsekwencją tego jest spadek stężenia hemoglobiny który dochodzi do 15% - dodać należy, ze karboksyhemoglobina nie przenosi tlenu. W konsekwencji omawianego zjawiska zmniejsza się tolerancja wysiłku oraz wzrasta agregacja płytek krwi co może mieć związek z rozwojem miażdżycy.

Dodatkowo w dymie tytoniowym zawarte są substancje drażniące które upośledzają ruchy rzęsek w drogach oddechowych w wyniku czego zaburzone zostaje oczyszczanie płuc i oskrzeli co w dalszej konsekwencji może prowadzić do licznych infekcji.

Obecnie istnieje wiele terapii mających na celu zerwanie z nałogiem - począwszy od terapii awersyjnych, poprzez plastry czy pastylki z nikotyną aż do psychoterapii. Jednakże kluczowe znaczenie w walce z tym nałogiem (podobnie jak z innymi ) ma własna motywacja uzależnionego.