Prawo jest zbiorem, zasad, norm postępowania. Poza normami prawnymi możemy wyróżnić także inne normy, np. zwyczajowe, religijne, moralne.

Normy nazywamy prawnymi, jeśli wynikają z przepisów prawa, np. kodeksów, ustaw albo innych aktów normatywnych. W ten sposób możemy dostrzec różnicę między normą prawną a normą postępowania, która nie musi być uregulowana za pomocą przepisów prawa.

Normy prawne składają się z następujących elementów:

a) z hipotezy, która zawiera adresata normy prawnej oraz okoliczności, w których się ta norma aktualizuje

b) z dyspozycji, która określa sposób postępowania adresata w danej sytuacji

c) z sankcji, która mówi o konsekwencjach prawnych na wypadek zachowania się niezgodnie się z dyspozycją.

Do źródeł prawa obowiązujących powszechnie w Polsce należą: Konstytucja, ratyfikowane umowy międzynarodowe, ustawy, rozporządzenia oraz akty prawa miejscowego na obszarze działania organów, które je wydały.

Normy prawne mogą mieć charakter indywidualny lub generalny. Normy indywidualne adresowane są do oznaczonej osoby, natomiast normy generalne do pewnej grupy osób.

Normy prawne możemy podzielić ponadto na normy konkretne i abstrakcyjne. Normy konkretne odnoszą się do zachowań jednorazowych, natomiast normy abstrakcyjne do zachowań powtarzalnych.

Konstytucja określa pozycję jednostki w państwie, a także reguluje kwestie związane z ustrojem państwa, ustrojem politycznym, ustrojem gospodarczym, ustrojem prawnym czy ustrojem społecznym. Preambuła jest wzniosłym, uroczystym tekstem wstępnym do Konstytucji.

Konstytucja jest aktem prawnym najwyższym w hierarchii źródeł prawa, a to znaczy, że każdy inny akt prawny musi być z nią zgodny.

Umowy międzynarodowe są aktami prawnymi, które powstają na mocy porozumienia pomiędzy państwami. Umowy te stanowią prawo, dla stron, które je zawarły.

Proces ustawodawczy (legislacyjny)

Proces legislacyjny zaczyna się od stworzenia projektu ustawy na podstawie określonego pomysłu. Projekt taki mogą wnieść do laski marszałkowskiej osoby, którym prawo przyznaje inicjatywę ustawodawczą. Zalicza się do nich grupę piętnastu posłów, prezydenta, cały Senat, Radę Ministrów. Ponadto grupie 100 tys. osób przysługuje także tzw. inicjatywa obywatelska. Kiedy projekt zostanie wniesiony do Sejmu, jest on trzykrotnie czytany zanim dojdzie do ostatecznego głosowania nad tym projektem. Głosowanie jest drogą do wyrażania woli przez organ kolegialny, podjęcia decyzji przez ten organ. Do uchwalenia ustaw co do zasady wystarcza zwykła większość, czyli wymagane jest aby za projektem ustawy głosowało więcej posłów niż przeciwko temu projektowi. Potrzebne jest przy tym, aby na sali była obecna przynajmniej połowa ustawowej liczby posłów.

Gdy ustawa zostanie uchwalona, marszałek sejmu przesyła Senatu. Senat może w ciągu ustawę przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo uchwalić odrzucenie jej w całości. Jeżeli Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy nie podejmie stosownej uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez Sejm. Jeśli natomiast Senat odrzuci ustawę, ustawa wraca do Sejmu, który głosuje nad nią ponownie. Do odrzucenia uchwały Senatu potrzebna jest bezwzględna większość głosów, czyli 50% + 1 uprawnionych, w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli ustawa zostanie przegłosowana, trafia do prezydenta. Prezydent to kolejnym organ w procesie legislacyjnym. Prezydent może podpisać ustawę i tym samym wyrazić zgodę na jej wejście lub też nie. Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Gdy prezydent ma wątpliwości prawne co do danej ustawy, może przed podpisaniem ustawy wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent nie może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją.

Jeżeli Prezydent nie wystąpił z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją, może zawetować ustawę. Występuje wtedy z umotywowanym wnioskiem do Sejmu o ponowne jej rozpatrzenie. Wtedy Sejm musi uchwalić ustawę na nową większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Jeśli się tak stanie, prezydent w ciągu 7 dni podpisuje ustawę i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W razie ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm prezydentowi nie przysługuje prawo wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego.

Ogłoszona ustawa wchodzi w życie po określonym czasie, który jest podany w przepisach danej ustawy. Okres pomiędzy opublikowaniem ustawy a jej wejściem w życie określa się jako vacatio legis.

Quorum to określenie minimalnej liczby uprawnionych do głosowania, bez udziału których nie jest możliwe podjęcie danej decyzji.

Przez aklamację rozumiemy jednomyślność.

Polski ustrój opiera się na trójpodziale władz. Władzę ustawodawczą stanowią Sejm i Senat, które stanowią prawo. Władzę wykonawczą reprezentują prezydent i rada ministrów. Ich zadaniem jest wykonywanie ustaw, wprowadzanie ich w życie. Władzę sądowniczą stanowią niezawisłe sądy i trybunały, które stosują prawo i rozstrzygają spory.

System prawa możemy podzielić na gałęzie prawa, czyli na określone dziedziny prawa. Głównymi gałęziami prawa są: prawo konstytucyjne, prawo cywilne, prawo administracyjne oraz prawo karne.

Prawo konstytucyjne zawiera regulacje odnośnie ustroju państwa, jak również zasady dotyczące wyłaniania władz.

Wybory do Sejmu w Polsce są powszechne, bezpośrednie, równe, proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.

Możemy wyróżnić różne cenzusy, które mogą mieć znaczenie podczas wyborów np. cenzus płci, majątkowy religijny, rasowy czy pochodzeniowy. W Polsce żaden z tych cenzusów nie obowiązuje.

Rząd mniejszościowy to rząd, który nie ma poparcia większości posłów w sejmie.

Ustrój sądów

W Polsce strukturę sądownictwa stanowią sądy powszechne, sądy szczególne oraz Sąd Najwyższy. Wśród sądów powszechnych wyróżniamy sądy rejonowe, sądy okręgowe i sądy apelacyjne. Do sądów szczególnych (specjalnych) zaliczamy sądy administracyjne (Naczelny Sąd Administracyjny, wojewódzkie sądy administracyjne) oraz sądy wojskowe (sądy garnizonowe, sądy okręgów wojskowych).

Prawo karne reguluje przede wszystkich typy czynów zabronionych, a także określa kary za ich popełnienie. Prawo karne jest uregulowane przede wszystkim w kodeksie karnym. Kodeks karny możemy podzielić na część ogólną, szczególną i wojskową, która dotyczy żołnierzy.

Część ogólna kodeksu karnego określa zasady rządzące prawem karnym, zasady odpowiedzialności karnej, formy popełnienia przestępstwa, kary i środki karne. Część ogólna odnosi się także do wyłączenia odpowiedzialności karnej, powrotu sprawcy do przestępstwa czy też do poddania sprawcy próbie. Część szczególna zawiera natomiast opisy poszczególnych typów czynów zabronionych wraz z odpowiadającymi im sankcjami. Część szczególna kodeksu karnego reguluje mianowicie:

  1. Przestępstwa przeciwko pokojowi, ludzkości oraz przestępstwa wojenne
  2. Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej
  3. Przestępstwa przeciwko obronności
  4. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu
  5. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu
  6. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji
  7. Przestępstwa przeciwko środowisku
  8. Przestępstwa przeciwko wolności
  9. Przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania
  10. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności
  11. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece
  12. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej
  13. Przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową
  14. Przestępstwa przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego
  15. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości
  16. Przestępstwa przeciwko wyborom i referendum
  17. Przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu
  18. Przestępstwa przeciwko ochronie informacji
  19. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów
  20. Przestępstwa przeciwko mieniu
  21. Przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu
  22. Przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi

Prawo karne formalne, czyli procesowe zawarte jest natomiast w kodeksie postępowania karnego.

Jedną z cech przestępstwa jest wina, przez którą rozumiemy emocjonalny stosunek przestępcy do swojego zachowania.

Przestępstwo może być umyślne lub nieumyślne. Przestępstwo jest umyślne wówczas, gdy sprawca chciał je popełnić (zamiar bezpośredni) lub też przewidywał możliwość jego popełnienia i godził się na to (zamiar ewentualny, wynikowy).

Nieumyślność może natomiast przybrać formę lekkomyślności lub niedbalstwa. Lekkomyślność występuje wtedy, gdy sprawca przewiduje, że jego działanie mogłoby wywrzeć bezprawny skutek, ale uważa, że taki skutek nie nastąpi. Niedbalstwo ma natomiast miejsce wtedy, gdy sprawca w ogóle nie przewiduje bezprawnego skutku swojego działania.

Prawo cywilne jest gałęzią prawa regulującą stosunki prawne pomiędzy osobami fizycznymi, prawnymi oraz jednostkami organizacyjnymi które nie posiadają osobowości prawnej. Źródło prawa cywilnego stanowi kodeks cywilny, w którego skład wchodzą następujące księgi:

  1. Księga pierwsza - część ogólna, w której uregulowane są m.in. zagadnienia dotyczące podmiotów stosunków prawnych i czynności prawnych;
  2. Księga druga - własność i inne prawa rzeczowe - oprócz własności uregulowane są tu ograniczone prawa rzeczowe, takie jak służebności, użytkowanie, hipoteka czy zastaw;
  3. Księga trzecia - zobowiązania - księga ta reguluje poszczególne rodzaje umów, które mogą być zawierane pomiędzy podmiotami prawnymi, a mianowicie umowę sprzedaży, zamiany, dostawy, kontraktacji, umowę o dzieło, umowę o roboty budowlane, najem, dzierżawę, umowę leasingu, użyczenie, pożyczkę, umowę rachunku bankowego, zlecenie, prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, umowę agencyjną, komisu, przewozu, spedycji, ubezpieczenia, składu, przechowanie, odpowiedzialność utrzymujących hotele i podobne zakłady. Są tu także regulacje dotyczące spółki cywilnej, poręczenia, darowizny, renty i dożywocia, ugody, przyrzeczenia publicznego, a także przekazu i papierów wartościowych.
  4. Księga czwarta - spadki - są tu regulacje dotyczące nabycia praw spadkowych po zmarłym, zasady dziedziczenia majątku przez spadkobierców.

Prawo administracyjne zajmuje się głównie stosunkami prawnymi pomiędzy państwem a obywatelem.

Podział administracyjny Polski opiera się na zasadzie decentralizacji władzy, której owocem jest istnienie samorządu terytorialnego. Samorząd ten jest trójszczeblowy - na poziomie gminy, powiatu i województwa. Oprócz tego na terenie województw istnieje terenowa administracja rządowa, na której czele stoi w każdym województwie wojewoda.

Na poziomie gminy organami samorządu terytorialnego są rada gminy (organ stanowiący) oraz wójt (burmistrz, prezydent) sprawujący władzę wykonawczą.

Na poziomie powiatu organami samorządu terytorialnego jest rada powiatu (organ stanowiący) oraz zarząd powiatu ze starostą (organy wykonawcze).

Na poziomie województwa odpowiednimi organami są sejmik wojewódzki (organ stanowiący) oraz zarząd województwa z marszałkiem (organy wykonawcze).

Wśród organów administracyjnych możemy wyróżnić organy naczelne, które są organami najwyższymi w hierarchii. Takim organem jest np. prezes rady ministrów.

Ponadto organy administracyjne dzielimy na organy centralne i terenowe. Organy centralne to takie, które zakresem swojego działania obejmują obszar całego kraju, np. prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Z kolei organy terenowe wykonują swoje kompetencje jedynie na określonej części terytorium państwa, np. wojewodowie, kuratorzy oświaty.

Faktem prawnym jest każde zdarzenie, które powoduje powstanie, ustanie lub zmianę treści stosunku prawnego, a więc każde zdarzenie, które wywołuje skutki prawne. Fakty prawne możemy podzielić na zdarzenia prawne oraz na działania (zaniechania). Zdarzenia prawne to takie fakty prawne, które nie zależą od woli człowieka w przeciwieństwie do działań człowieka, które zależą od jego woli. Działania człowieka możemy z kolei podzielić na czyny oraz akty prawne. Czyny to działania, które nie zmierzają do wywołania skutków prawnych, ale je z mocy prawa wywołują, np. popełnienie wykroczenia drogowego. Akty prawne są z kolei skierowane na wywołanie skutków prawnych. Możemy je podzielić na akty tworzenia prawa, stosowania prawa oraz czynności prawne.

Akty stosowania prawa dzielimy na akty konstytutywne i deklaratoryjne. Akty konstytutywne tworzą nowy stan prawny, natomiast akty deklaratoryjne jedynie potwierdzają istniejący stan prawny.

Czynnością prawną jest każde oświadczenie woli przynajmniej jednej strony, które jest nakierowane na wywołanie skutków prawnych. Czynności prawne dzielimy na jednostronne i dwustronne, czyli umowy.