Mianem bezrobotnego określa się osobę, która nie jest zatrudniona i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, przy jednoczesnym braku przeciwwskazań do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy; jest to osoba, która wyraża chęć podjęcia pracy i aktywnie jej szuka lecz bezskutecznie, z powodu istniejących stawek płac. Stopa bezrobocia - to miara bezrobocia, obliczana przez stosunek liczby osób bezrobotnych do liczby osób stanowiących siłę roboczą; wyrażana jest w procentach.

Bezrobocie to przeciwieństwo pracy, aby zrozumieć jego istotę, należy dokonać analizy funkcji zatrudnienia. Wyróżnia się 3 podstawowe funkcje zatrudnienia:

  1. zatrudnienie jako czynnik tworzenia produktu społecznego
  2. zatrudnienie jako środek uzyskania dochodów z pracy
  3. zatrudnienie jako środek zaspokajania społecznej potrzeby pracy oraz społecznych i zawodowych aspiracji

Bezrobocie oznacza więc przesunięcie zasobów pracy ze sfery wytwarzania, czyli działalności zamierzonej i społecznie użytecznej, do sfery bierności zawodowej. Osoby bezrobotne nie wytwarzają więc żadnych produktów nie uczestnicząc w procesach pracy, uczestniczą natomiast w procesie podziału produktów wytworzonych przez inne osoby - pracujące. Taka sytuacja nie przynosi społecznej satysfakcji, wręcz przeciwnie: prowadzi do utraty poczucia wartości, statusu i godności osób bezrobotnych.

Zjawisko, w którym pojawiają się w gospodarce osoby bezskutecznie starające się znaleźć pracę, nazywamy właśnie bezrobociem. Bezrobocie mierzy się stopą bezrobocia, która wyraża procentowy udział liczby osób bez pracy do ogólnej liczby osób pracujących. Siła robocza, to liczba osób niezdolnych bądź nie wyrażających chęci podjęcia pracy; jest to pojęcie tożsame z pojęciem: ludność zawodowo czynna.