Nazywany jednym z najważniejszych pedagogów XX wieku, Celestyn Freinet należał do prekursorów Nowego Wychowania. Zaliczany jest to przedstawicieli pedagogiki naturalistycznej, choć można dojrzeć w jego działalności wpływy psychoanalizy i psychologii funkcjonalnej. Interesował się naukami przyrodniczymi, co wpłynęło na jego późniejsze poglądy. Urodzony 15 października 1896r. w biednej wiejskiej rodzinie w Gars już od dziecka musiał zmagać się z licznymi problemami. Był zmuszony przerwać szkołę nauczycielską. Brał udział w I Wojnie Światowej, podczas której podupadł na zdrowiu i nabawił się choroby płuc. Zdając sobie sprawę ze swojej choroby zdecydował, że jego życie będzie niedługie, lecz pożyteczne i przynoszące pomoc innym.

Podjął posadę nauczycielską w niewielkiej wiosce nieopodal Nicei, w której wkrótce swe korzenie zapuścił Ruch Pedagogiczny Nowoczesnej Szkoły. Bez przygotowania do pracy w charakterze nauczyciela postanowił obserwować wychowanków, poznać ich zamiłowania i zapatrywania. Prowadził dość luźne zajęcia, bardzo często w terenie. Dzieci obserwowały otaczającą je przyrodę i świat, z którym się stykały. Następnie- już w klasie- uczniowie rozmawiali o poczynionych spostrzeżeniach, wymieniali uwagi, pisali na tablicy sprawozdania z danej wycieczki. Uwagę Freinet'a przykuła duża chęć dzieci do czytania i przepisywania. To zainspirowało go do rozwinięcia własnego warsztatu pedagogicznego i wprowadzenia tzw. metody drukarni. Wychowankowie poprzez czcionki drukarskie i prasę, tworzyli ciekawe opowiadania, spisywali swoje pomysły, po czym przesyłano je do innej szkoły. Stamtąd w odzewie dostawali wydrukowane przez kolegów opowiastki. Dzięki tej metodzie dzieci chętniej czytały i pisały, poprawiły się także w nauce matematyki oraz przyrody. Podkreślał on bezcelowość stosowania podręczników- uważał je za zbyt sztywną i schematyczną formę kształcenia. Dziecko należy wychowywać w harmonii z przyroda. Wyodrębnił trzy naturalne stadia rozwoju: szukanie po omacku, urządzanie się w świecie oraz zamiana zabawy na pracę.

Zasługa Freinet'a było wprowadzenie wielu tzw. "technik szkolnych", w których przeznaczano dużą rolę ekspresji ucznia, swobodnym tekstom oraz doświadczeniu poszukującemu.

Zajęcia związane z ekspresją werbalną zaczynały się już w przedszkolu, gdzie dziecko zapoznawało się z nieznanymi dotąd rzeczami, zagadnieniami, osobliwościami oraz korelacjami zachodzącymi między nimi. Żywiołowe wypowiedzi przedszkolaków stanowiły pierwszy swobodny tekst zapisywany na tablicy.

Szkoła Freinet'a przeznaczała niemało czasu zajęciom plastycznym. Malarstwo, rzeźba i grafika miały być drogą no nawiązania bliskiego kontaktu z uczniem.

Twórcze myślenie i kształcenie ucznia zajmowały pierwsze miejsce w postulatach wysuwanych przez Freinet'a.

Mowa służy nie tylko uzewnętrznianiu przeżytych sytuacji, lecz również spełnia rolę środka komunikacji oraz narzędzia, dzięki któremu poznajemy rzeczywistość.

Pojęcie doświadczenia poszukującego oznacza zmaganie się poszukującego z wszelkimi problemami natury szkolnej, próbę rozwikłania postawionych nam zadań przy pomocy fiszek, referatów, opracowań, tworzonych dzięki wiadomościom pochodzącym z różnych źródeł.

Najważniejsze swoje poglądy zawarł w książce pod tytułem ,,L Ecde Moderne Franccisce". Według niego celem wychowania miał być jak najbardziej możliwy rozwój osobowości dziecka w grupie, co miało wytworzyć jego świadomość społeczną. Freine't zwrócił uwagę na socjalizacyjną funkcję wychowania- pragnął wykształcić obywateli odpowiedzialnych, dla których nie będzie obojętna przyszłość zarówno własna, jak i całego społeczeństwa. To właśnie w tym celu propagował współdziałanie nauczyciela i wychowanka, a także wychowanków między sobą w ramach pracy grupowej, by uczynić ją owocniejszą. Relacje w klasie szkolnej powinny być oparte na wzajemnym szacunku, oraz akceptacji, a zajęcia odbywać się na powietrzu, w kontaktach z naturą i innymi ludźmi. Dobra motywacja, poczucie bezpieczeństwa oraz dostęp do nowoczesnych urządzeń również powinny znaleźć swoje miejsce w nauce. Freinet stawiał na spontaniczność dzieci negując wartość autokratycznego wychowania.

Podsumowując i ujmując to w bardziej skondensowaną formę można stwierdzić, że najwyższą rolę w pedagogice Freinet'a przypisuje się:

- spontanicznej twórczości dzieci (sztuka i formy praktyczne),

- ekspresji uczniów, wyzwalającej aktywne postawy twórcze.

Freinet stanowczo krytykuje "tradycyjną szkołę", gdzie dziecko poddane rygorowi i schematom nie ma zbyt wiele do powiedzenia. Edukacja powinna być wolna od strachu i stresu powodowanego nauką.

Celem wychowania i nauczania jest stworzenie dzięki ekspresji i doświadczeniu poszukującemu, żywej aktywnej nauce, człowieka świadomego swoich możliwości i obowiązków, myślącego humanisty lub matematyka, artysty.

Wprowadzając swoja teorię w rzeczywistość Freinet umieścił w programie nauczania różne ciekawe lekcje budzące aktywność uczniów. Tradycyjne klasy szkolne przekształcił w tętniące życiem pracownie. Naturalność, autentyzm i bycie sobą stanowiło podstawę jego systemu. Przyznał znaczącą rolę obserwacji dzieci, w ich prawdziwych, nieskrępowanych działaniach. Zrezygnował ze skrajnego biologizmu na rzecz rozwijania zainteresowań i zdolności w połączeniu z korektą niewłaściwych działań.

Bibliografia:

  1. Wanda Frankiewicz Technika swobodnych tekstów jako metoda kształcenia myślenia twórczego, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1983.
  2. Alicja Kargulowa, Bogumiła Kollek Pedagogika Freineta na dziś…, Zakład Wydawnictw Ogólnopolskiej Fundacji Edukacji Komputerowej, Jelenia Góra 1992.
  3. Halina Semenowicz Freinet w Polsce: próby realizacji koncepcji pedagogicznej C. Freineta w szkole polskiej, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1980.