Rozdział 1 Znaczenie logistyki oraz rola transportu w logistyce 1.1 Ewolucja i pojęcie logistyki

            Biorąc pod uwagę etymologię słowa logistyka, analizuje się jej źródła w językach: greckim, łacinie i francuskim. Z grec. logisticos oznacza ona dosłownie ‘obliczenia, kalkulacje, rachunki’. Z kolei łac. logisticus oznacza dosłownie ‘rozumny, racjonalny, posiadający zdolność logicznego myślenia’. W języku francuskim natomiast logistique to ‘praca sztabów, sztuka dowodzenia’[1].

            Analizując genezę i ewolucję logistyki w literaturze i praktyce przedsiębiorstw, należy wspomnieć przede wszystkim pierwszą definicję pojęcia, która została dokonana w dziele cesarza bizantyjskiego Lentosa VII (886-911) pt. „Sumaryczne wyłożenie sztuki wojennej”. Uznał on, że logistyka, zaraz po strategii i taktyce, jest trzecią sztuką wojenną. Zgodnie z założeniami cesarza, logistyka miała obejmować wypłacanie żołdu, odpowiednie uzbrojenie i uszeregowanie wojska, wreszcie jego wyposażenie w działa i sprzęt wojenny. Konieczne było także obliczenie czasu i obszaru, warunkujące dalsze regulowanie ruchów i podziału sił zbrojnych[2].

            W 1837 r. A.H. Jomini napisał książkę pt. „Zarys sztuki wojennej”, w której to skupił się na analizie logistyki w aspekcie działań wojennych. Natomiast w 1917 r. G.C. Thorpe’s wydał „Pure Logistics The Science Of War Preparations”, w  której to logistyka została zdefiniowana jako ruch i operowanie produktami z miejsc wytworzenia do miejsc konsumpcji. W 1962 r. Towarzystwo Logistyczne (Coucil of Logistics Management – CLM) zdefiniowało logistykę jako proces planowania, sterowania oraz kontrolowania kosztów przepływu i magazynowania. To jednocześnie aspekt informacji od momentu wydobycia surowca do momentu konsumpcji produktu, zgodnie z oczekiwaniem klienta. W 1974 r. przygotowano I Europejski Kongres Przepływu Materiałów, podczas którego upowszechniono pojęcie „logistyki”[3].

            Na ewolucję logistyki E. Gołembska patrzy od okresu powojennego. Wówczas według niej naturalnym było przejście od rynku producenta do rynku konsumenta. Na skutek spustoszeń wojennych niewiele zróżnicowany rynek producenta był zorientowany wokół zupełnie podstawowych dóbr i usług. Można było jednak obserwować stopniowe rozszerzanie się tego rynku, biorąc pod uwagę zróżnicowane potrzeby klientów. Zwiększał się tym samym popyt konsumencki, nie tylko w aspekcie struktury, ale i jakości produktów. W związku z niską żywotnością towarów i usług, wpływającą na skrócenie cykli produkcyjnych i jednocześnie rosnący popyt towarów wysokowartościowych, wykształcił się rynek klienta. Miał on diametralny wpływ na szeroko pojętą logistykę[4].

            Logistyka w latach 50 była skupiona na działaniach fragmentarycznych, w kolejnym dziesięcioleciu skupiała się na fazie fizycznej dystrybucji, zaś w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych nastąpiła integracja działań w łańcuchach logistycznych. E. Gołembska podkreśla w swojej książce duży nacisk na zmiany, jakie zaszły w analizowanym aspekcie w ostatnim okresie. Ich duża skala wynika przede wszystkim z tego, że przeszliśmy rewolucję informatyczną, gdzie wprowadzenie nowoczesnych technologii istotnie ukształtowało zmiany w branży. W dalszym stopniu zachodziła integracja zarządzania logistycznego w przedsiębiorstwach krajowych i międzynarodowych, tak przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji, jak i po prostu przy wykorzystaniu komputerów. Zmieniło to strukturę operacji logistycznych, gdzie ograniczano systematycznie pracę ludzką, wykorzystując różne systemy i programy komputerowe[5].

            Na logistykę istotnie wpłynął proces globalizacji. Biorąc pod uwagę horyzont czasowy, ponownie należy wrócić do XX wieku, tuż do jego początku, kiedy nastała era wolnego handlu i zwiększyła się swoboda przepływu towarów i co najmniej dwukrotnie wzrosły powiązania i zależności gospodarcze pomiędzy państwami. W pierwszej fali globalizacji w dużym stopniu integrowały się pomiędzy sobą potęgi światowe. Duży wpływ na proces globalizacji miała dobra sytuacja powojenna w Stanach Zjednoczonych, jak i w Europie. W sposób skokowy wzrósł wówczas poziom aktywności zagranicznej podmiotów gospodarczych i zwiększyły się globalne przepływy handlowe i kapitałowe. Z kolei druga fala globalizacji wiąże się z wytwarzaniem prawdziwych, globalnych zależności i powiązań między gospodarkami konkretnych państwa. Z obu fal i jednocześnie ze wzrostu międzynarodowej aktywności gospodarczej wynika globalizacja logistyki. W latach powojennych ten wzrost globalizacji był rozwijany poprzez wykorzystanie doświadczeń militarnych, odmienny popyt zachowań konsumentów, konieczność zmniejszenia kosztów produkcji i obrotów oraz wreszcie rozwój technologii komputerowych[6].

            Kolejnymi istotnymi zmianami ewolucji logistyki było zwrócenie uwagi na zmiany wzorców popytu, skokowo rosnącą liczbę asortymentów produktów i jednocześnie rozwój technologii komputerowej. W praktyce oznaczało to zmianę nowych centrów popytu, gdzie liczba asortymentów produktów wzrosła w krótkim czasie z kilku do 12 tys., gdzie tylko na samym rynku żywnościowym wzrosła z 3 tys. do 6 tys. Za liczbą asortymentów wzrósł oczywiście poziom zapasów i konieczne było szersze uwzględnianie rozwiązań logistycznych w aspekcie restrukturyzacji kosztów wytwarzania i przewożenia produktów[7].

            Kolejny etap globalizacji logistyki przypada na lata 1971-1990, kiedy nastąpił gwałtowny rozwój analizowanej dziedziny. W tym okresie odnotowano wyraźne zaostrzenie się walki konkurencyjnej między producentami. W latach 70 rosła inflacja i szybko spadła wydajność przedsiębiorstw. Jednocześnie przedsiębiorstwa zaczęły zwiększać i przyspieszać procesy integrowania zarządzania półproduktów z fizyczną dystrybucją gotowych produktów. Konieczne było rozwinięcie metod i technik zarządzania logistycznego, w praktyce coraz częściej wykorzystujących technologie informatyczne. W tym okresie powstały właśnie pierwsze logistyczne metody planowania materiałowego zaopatrzenia produkcji oraz planowania wielkości dystrybucji. W dużym stopniu planowano racjonalny poziom zapasów we wszystkich firmach, ogniwach łańcucha logistycznego: począwszy od etapu pozyskania surowców, przez producenta, dystrybutora, aż do finalnego odbiorcy[8].

            Współczesny rozwój logistyki ma miejsce od 1990 r. i ciągle postępuje oraz w głównej mierze determinowany jest rozwojem narzędzi informatycznych. Głównymi obszarami zmian jest łańcuch logistyczny i sieci logistyczne jako całość. Procesy logistyczne przedsiębiorstw muszą być zgodne z zasadami funkcjonowania łańcucha logistycznego bądź sieci logistycznych jako całości, mając na uwadze ich międzynarodowy charakter[9].

  1. Sołtysik definiuje logistykę jako dziedzinę wiedzy o procesach w gospodarce i sztuce skutecznego zarządzania w zakresie omawianych procesów[10]. T. Wojciechowski jest autorem szerokiej, kompletnej definicji analizowanego zjawiska. Według autora logistyka to „logicznie skonstruowany dla mikro- lub mezoskali i wyposażony w niezbędne kanały przepływu informacji użytkowy system fizycznego przemieszczania (transferu dóbr), zapewniający ich dopływ do pośrednich i końcowych ogniw „łańcuch dostaw” w potrzebnych ilościach i ściśle ustalonych terminach, pozwalających na minimalizację zapasów we wszystkich ogniwach tego procesu i możliwie najtańszy w eksploatacji”[11]. Zdaniem autora jest to system organizacyjny przepływu dóbr, który dopasowuje się do modelu uwzględniającego konkretne warunki i potrzeby, a następnie stosuje się i weryfikuje w praktyce[12].

            Szeroką definicję zaproponowali także L. Garbarski, I. Rutkowski i W. Wrzosek, zdaniem których logistyka jest zintegrowanym systemem kształtowania i kontroli procesów fizycznego przepływu towarów oraz ich informacyjnych uwarunkowań, które zmierzają do osiągnięcia możliwie najbardziej korzystnych relacji występujących pomiędzy poziomem świadczonych usług (poziom obsługi odbiorców) a poziomem i strukturą wynikających z tego kosztów. System ten charakteryzuje się dowolną liczbą faz i ogniw[13].

            Zdaniem P. Blaika logistyka jest w ujęciu przestrzenno-strukturalnym zintegrowaną strukturą przepływów towarów oraz sprzężonych z nimi przepływów informacji. Ta struktura pozwala na realizację w sposób celowy różnorodnych czynności o charakterze ekonomicznym, technicznym i administracyjnym. Wśród czynności związanych z towarami (mowa tutaj o materiałach, surowcach, półfabrykatach, wyrobach finalnych) wyróżnia się proces transportu, magazynowania, kompletowania, pakowania, sortowania, czynności obsługi. Strefa informacyjna przepływów jest wypełniona w głównej mierze czynnościami związanymi z przyjmowaniem, przygotowywaniem i przekazywaniem zamówień oraz administracyjnym opracowaniem, przygotowaniem i uruchomieniem przepływu towarów[14].

  1. Gołembska definiuje natomiast logistykę jako metodę zarządzania łańcuchem dostaw w firmie i pomiędzy przedsiębiorstwami, obejmującą w swoim zakresie proces planowania, wdrażania i kontrolowania przepływu produktów oraz przepływu informacji i finansów. Mianem łańcucha dostaw autorka określa z kolei techniczno-technologiczne połączenie ogniw oraz połączenie procesów zarządzania, które realizuje się w tych ogniwach[15].

            Podsumowując przedstawione wyżej definicje logistyki, można wyróżnić trzy nurty jej definiowania w literaturze[16]:

  1. logistyka będąca zintegrowanym systemem przepływu dóbr materialnych (mowa tutaj o surowcach, półproduktach i gotowych wyrobach), a także sprzężonych z nim przepływem informacji w celu optymalizacji tworzenia i transformacji dóbr fizycznych;
  2. logistyka będąca koncepcją, filozofią zarządzania realnymi procesami przepływu dóbr fizycznych i informacji, bazującą na zintegrowanym, systemowym ujęciu tych procesów;
  3. logistyka będąca interdyscyplinarną dziedziną wiedzy technicznej, ekonomicznej i informatycznej, uwzględniająca uwarunkowania, prawidłowości i zjawiska przepływu dóbr fizycznych i informacji w gospodarce oraz w poszczególnych jej ogniwach.
  4. Wawrzyniak zauważa, że konieczne jest pojmowanie logistyki jako systemu działania obejmującego całe przedsiębiorstwo, gdyż kompleksowe ujęcie systemowe wiąże się z przepływem materiałów od źródła, tj. od momentu zaopatrzenia do momentu konsumpcji. Konieczne jest więc uwzględnianie wzajemnych powiązań i oddziaływanie między konkretnymi elementami przedsiębiorstwa. Logistyka warunkuje konieczność patrzenia na przedsiębiorstwo jako całość, z całościowym zarządzaniem jego systemem, a nie tylko częścią[17].
  5. Mroczko przedstawia syntetycznie podstawowe pojęcia koncepcji logistycznej (tab. 1).

Tabela 1 Podstawowe pojęcia koncepcji logistycznej

Pojęcie

Treść pojęcia

Misja logistyki

Związana jest z poszukiwaniem, badaniem i formułowaniem ekonomicznych reguł, które mają naukowo uzasadnione i efektywne podstawy. To także prawidłowości, które rządzą procesami fizycznego przepływu dóbr materialnych i usług, a także informacji, jakie im towarzyszą w działalności gospodarczej

Strategia logistyczna

W niej uwzględnia się logistyczne spojrzenie na strategiczny plan rozwoju podmiotu w aspekcie procesu zaopatrywania, produkcji, a także dystrybucji produktów i usług. W strategicznych decyzjach logistycznych uwzględnia się przyjęte całościowo zamierzenia rozwoju produkcji, polityki zapasów, procesu zamówień, wyboru rodzaju transportu, a także lokalizacji baz magazynowych.

Istota logistyki

Optymalizowanie i dbałość o kompletny przepływ dóbr fizycznych, tj. materiałów, półproduktów, produktów oraz usług i informacji, jakie towarzyszą tym przepływom.

Cel logistyki

Maksymalizacja efektywności działalności gospodarczej w ramach obniżenia kosztów przepływu fizycznych i towarzyszących strumieni informacyjnych, która jest możliwa w ramach integrowania i optymalizowania omawianych przepływów, wpływająca jednocześnie na podniesienie poziomu obsługi klienta.

Przedmiot logistyki

Obejmuje przepływy dóbr materialnych (mowa tutaj o surowcach, materiałach, półproduktach i produktach finalnych) oraz usług i strumieni informacyjno-decyzyjnych, które towarzyszą tym przepływom.

Podmioty w logistyce

Mowa tutaj o dostawcach, odbiorcach, pośrednikach, klientach, zewnętrznych organizacjach logistycznych oraz służbach logistycznych i menedżerach logistyki w przedsiębiorstwie.

Podstawowe składniki procesów logistycznych

Kluczowym aspektem jest tutaj przepływ dóbr rzeczowych, utrzymanie niezbędnego poziomu zapasów, przepływy informacyjne (także w ujęciu środków finansowych) i decyzje logistyczne. Ponadto wśród składników można wymienić utrzymanie oczekiwanego poziomu obsługi klienta, koszty procesów logistycznych i utrzymanie udziału w rynku czy infrastrukturę procesów logistycznych.

Podstawowe zadania logistyki

Ma ona na celu wspieranie zarządzania procesami przepływu i magazynowania produktów. Przedsiębiorstwa muszą uwzględniać w swojej strategii elementy związanie z budowaniem łańcuchów logistycznych, podporządkowywać czynności obejmujące procesy logistyczne wymaganiom obsługi odbiorców (klientów). Wśród zadań należy także wymienić dążenie do wzrostu efektywności przepływu dóbr, co ma przekładać się na obniżenie poziomu kosztów przepływu, a finalnie – kosztów procesów logistycznych.

Źródło: F. Mroczko, Logistyka…, op. cit., s. 33.

           

Przedstawione przez F. Mroczko elementy koncepcji logistycznej wyczerpują kwestie definicyjne badanego procesu. Podsumowując rozważania zawarte w niniejszym podrozdziale należy zaznaczyć, że w literaturze nie ma jednej definicji badanej koncepcji. Natomiast ich różnorodność i szerokość aspektów pozwala na stwierdzenie, że logistyka jest szeroko pojętym zespołem procesów, związanym z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa na różnych obszarach. Kolejnym ważnym aspektem w niniejszej pracy będą funkcje i obszary logistyki, które zostaną przedstawione w następnym podpunkcie.

 

 

1.2 Funkcje i obszary logistyki

            Wśród funkcji i celów logistyki współcześnie wymienia się przede wszystkim redukcję kosztów logistycznych, obejmującą racjonalizację procesu transportowego, magazynowania, opakowania, manipulacji, a także poprawę jakości obsługi klienta. Współczesny kształt logistyki dąży do minimalizacji kosztów, uwzględniając stworzenie warunków niezakłóconych przepływów dóbr fizycznych i informacji, które im towarzyszą. Wśród podstawowych składników współczesnej logistyki można wobec tego wymienić[18]:

  • przepływ dóbr rzeczowych;
  • utrzymywanie optymalnego poziomu zapasów;
  • przepływy informacyjne (związane także ze środkami finansowymi) i decyzje logistyczne);
  • utrzymanie oczekiwanego poziomu obsługi klienta;
  • koszty procesów logistycznych i dbałość o swój udział w rynku;
  • utrzymanie właściwej infrastruktury procesów logistycznych.

Z kolei główne zadania logistyki zostały przedstawione na poniższym schemacie.

Rysunek 1 Zadania logistyki

ZADANIA

LOGISTYKI

Usprawnianie zarządzania procesami przepływu i magazynowania produktów

Podporządkowanie procesów logistycznych wymaganiom obsługi klientów

Obniżenie kosztów poprzez zwiększenie efektywności przepływów

Obniżenie kosztów poprzez zwiększenie efektywności przepływów

Źródło: F. Mroczko, Logistyka…, op. cit., s. 36.

           

Wymienione wyżej zadania logistyki muszą być rozpatrywane łącznie, gdyż w logistyce stanowią całość. Ich realizowanie pozwala na osiągnięcie głównego celu logistyki, tj. maksymalizację efektywności działalności gospodarczej w ramach redukcji kosztów przepływów fizycznych i towarzyszących strumieni informacyjnych. Jest to możliwe dzięki integracji i optymalizacji tych przepływów, co powinno pozwolić na podniesienie poziomu obsługi klienta. W logistyce mówi się o przestrzeganiu 6 zasad, nazywanych 6W[19]:

  1. właściwy produkt (right commodity);
  2. właściwa ilość (right quantity);
  3. właściwy czas dostawy (right time of delivery);
  4. właściwa jakość (ritght quality);
  5. właściwe miejsce dostaw (right place of delivery);
  6. właściwa cena dostawy (right cost of delivery).

Wśród zasadniczych obszarów logistyki należy wymienić logistykę zaopatrzenia, produkcji, dystrybucji. Logistyką dystrybucji określa się procesy związane z zaopatrzeniem, obejmujące koordynację przepływu towarów i informacji, które mają na celu zapewnienie przedsiębiorstwu materiałów używanych do produkcji bądź sfery handlu. Sam proces zaopatrzenia jest w swoim zasięgu szerszy niż przedsiębiorstwo – często wykracza także poza granice kraju. Przedsiębiorstwa produkcyjne najczęściej wykorzystują głównie dwie zasady zewnętrznego zaopatrzenia materiałowego, czasem dodatkową. Sam proces zaopatrzenia pozwala na łączenie uczestników łańcucha dostaw i pozwala na zapewnienie pożądanej jakości tworzonej przez dostawców w danym łańcuchu. Jakość materiałów i usług, które rozpoczynają proces produkcyjny, wpływa na jakość wyrobów gotowych, a więc bezpośrednio przekłada się na poziom zadowolenia klientów i dochód firmy. Zaopatrzenie można określić jako proces zakupu towarów i usług dla przedsiębiorstwa. W szerszym ujęciu to proces pozyskiwania dóbr i usług dla podmiotu gospodarczego. Na logistykę zaopatrzenia składa się cykl czynności, działań, które są niezbędne do wykonania w celu nabycia dóbr i usług spełniających określone wymagania. Zadaniem zaopatrzenia będzie gwarancja, że materiały, które są niezbędne do zachowania ciągłości produkcji będą dostarczone w momencie, kiedy będą właśnie potrzebne. W celu zapewnienia sprawności tego procesu niezbędne jest wykorzystywanie narzędzi informatycznych – pozwalających na planowanie i sterowanie dostawami między przedsiębiorstwami – a także zaawansowania integracja informatyczna pomiędzy dostawcami i odbiorcą. Zazwyczaj jest to elektroniczna wymiana danych (EDI)[20].

Z kolei głównym zadaniem logistyki produkcji jest możliwość swobodnego przepływu informacji i materiałów w całym procesie produkcyjnym. Najważniejsze działania podejmowane w ramach tego obszaru logistyki związane są z organizowaniem, kontrolowaniem i planowaniem przepływów surowców, części, elementów kooperacyjnych czy materiałów w trakcie trwania procesu produkcyjnego. Niezbędna jest tutaj analiza składów zaopatrzenia, poprzez magazyny stanowiskowe i wydziałowe, kończąc proces na analizie magazynów wyrobów gotowych i zbytu. Wśród najważniejszych celów zapasów magazynowych, będących ważnymi elementami logistyki produkcji, należy wymienić następujące[21]:

  • ochrona w sytuacji niepewności dostaw dla firm przemysłowych i handlowych, które mogłyby wpłynąć na zakłócenie toku produkcji bądź sprzedaży; niepewność ta może być związana z rozmiarem dostawy, czasem jej otrzymania oraz jakością;
  • pozwalają na zapewnienie ciągłości dostaw w przypadku produkcji sezonowej i zużycia całorocznego; jako przykład tutaj może posłużyć branża związana z przetwórstwem produktów rolnych;
  • pozwalają zaspokoić szczytowe zapotrzebowanie w przypadku produkcji całorocznej i krótkoterminowego wzrostu zużycia;
  • pozwalają na kupno partii surowca wynikającego z dominacji sprzedającego nad odbiorcą, w sytuacji, gdy minimum sprzedaży przekracza potrzeby odbiorcy;
  • pozwalają na udział w grze rynkowej, wykorzystując koniunkturę i dekoniunkturę cenową w różnych aspektach;
  • pozwalają na wąską specjalizację produkcji, jeśli w magazynach zmieniają się asortymenty wysoko produkcyjne pierwotnie na bogaty asortyment handlowy – wówczas do magazynu spływają produkcje z wielu zakładów, dzięki czemu zapasy są zróżnicowane w zakresie różnych asortymentów.

Ostatnim głównym obszarem logistyki jest logistyka dystrybucji. Jest to ostatni etap łańcucha logistycznego, sprowadzający się do udostępnienia produktu spełniającego oczekiwania i potrzeby nabywców w odpowiednim czasie i miejscu. Sam proces ten od momentu transportu towarów od wytwórców do ostatecznych klientów wykonywany jest przez kanały dystrybucji. Mianem tych kanałów określa się nie tylko ogniwa pośredniczące, ale jednocześnie firmy, które uczestniczą w przepływie towarów lub usług od producenta do finalnego odbiorcy. Polityka dystrybucji obejmuje takie elementy jak sposób sprzedaży, służby handlowe i obsługę dostawczą, które są ze sobą ściśle powiązane. Sam proces sprzedaży może się między sobą różnić, w zależności od tego, czy łączą one w sposób bezpośredni czy też pośredni osobę sprzedawcy z osobą finalnego odbiorcy. Ważne jest jeszcze uwzględnienie instytucji, które są włączone w tym drugim przypadku, jako pośrednicy. Firmy, wybierając kanały dystrybucji, uwzględniają zadania marketingowe wykonywane przez nie same oraz te, które będą delegowane innym podmiotom. Logistyka dystrybucji ma także istotne znaczenie ze względu na zasady współczesnej logistyki, obejmującej dążenie do minimalizacji i przyspieszenia wszystkich procesów na każdym etapie dystrybucji przy założonej jakości obsługi klienta. Wśród kluczowych problemów zgłaszanych przez ten obszar logistyki można bez wątpienia wymienić czasochłonność, będącą efektem przestrzennego oddalenia rynku producenta od rynku konsumenta. Wymienia się tutaj kluczowe zasady[22]:

  • rosnąca czasochłonność wpływa na inne aspekty;
  • rosną koszty realizacji dostawy;
  • spada jakość standardów obsługi klienta.

Podsumowując powyższe rozważania należy zaznaczyć, że logistyka jest procesem szerokim i w swoi zakresie obejmuje działania związane na każdym etapie produkcji w przedsiębiorstwie. Jest to proces wieloaspektowy, obejmujący szereg różnych czynności, które w praktyce często są wykonywane przy wykorzystaniu procesu transportowego. Istota tego procesu zostanie przeanalizowana w kolejnym podrozdziale niniejszej pracy.

 

1.3 Pojęcie procesu transportowego

Transport obejmuje czynności, które się ze sobą wiążą i dotyczą przemieszczania osób bądź dóbr, przy wykorzystaniu odpowiednich środków. W ramach procesu transportu można wyróżnić zarówno przemieszczanie z miejsca na miejsce, jak i czynności, które na ten proces mogą się składać, chociażby czynności ładunkowe[23].

Transport może przebiegać w różny sposób, stąd też zakłada się, że przyjmuje on różne formy. Pojęciem procesu transportowego określa się, tak jak każdy inny proces gospodarczy (biznesowy) zbiór działań (operacji), które mają ze sobą określony związek (mowa tutaj o układzie sekwencyjnym, równoległym bądź sekwencyjno-równoległym) i zmierzają do dostarczenia klientowi określonej wartości dodanej. Wartości te w różnych procesach gospodarczych mogą przyjmować odmienne, wielowymiarowe charaktery. W procesie transportowym najważniejszą kwestią jest zaspokojenie przez proces gospodarczy (biznesowy) subiektywnych potrzeb klienta, w ramach umiejętnego i racjonalnego przetwarzania elementów wejściowych o niższej wartości dodanej w elementy wyjściowe, które charakteryzują się wyższą wartością dodaną[24].

Analizując znaczenie transportu w logistyce należy zaznaczyć, że sprowadza się on do zespołu czynności, które polegają na przemieszczaniu się m.in. dóbr materialnych w czasie i przestrzeni przy użyciu odpowiednich środków technicznych. Stąd też można uznać, że jest to jeden z kluczowych składników infrastruktury technicznej logistyki, w której transport posiada odrębność techniczną, ekonomiczną i organizacyjną[25].

  1. Rucińska wyróżnia trzy funkcje transportu w gospodarowaniu, a mianowicie[26]:
  2. funkcję konsumpcyjną, sprowadzającą się do zaspokojenia potrzeb przewozowych – jest ona realizowana w ramach świadczonych usług transportowych;
  3. funkcję produkcyjną, pozwalającą na zaspokojenie potrzeb produkcyjnych – poprzez świadczone usługi transportowe, tj. przy wykorzystaniu warunków do funkcjonowania firmy, stymulowania jej oraz wpływania na działanie rynku i wymianę;
  4. funkcję integracyjną, gdzie mówi się o integracji i społeczeństwa poprzez świadczone usługi transportowe.

Proces transportowy to także ważne ogniwo w łańcuchu logistycznym dostaw, które łączy klientów przedsiębiorstw, dostawców surowców i podmioty kanałów dystrybucji. jest łańcuchem złożonych czynności, tj. wykonawczych, organizacyjnych i handlowych. Zasadniczym jego celem jest przemieszczenie ładunku bądź ludzi z jednego lub kilku punktów nadania do jednego lub kilku punktów odbioru, wykorzystując do tego celu odpowiedni środek transportu[27].

Sam proces transportowy posiada swój złożony schemat, który nie jest związany wyłącznie z fizycznym procesem przemieszczenia produktu. Jego kształt przedstawiono na poniższym rysunku.

 

 

 

 

 

Rysunek 2 Schemat procesu transportowego

SPEDYCJA

 

- przygotowanie ładunku do transportu

- magazynowanie przejściowe

- organizacja transportu

- czynności zdawczo odbiorcze

 

PRZEWÓZ

SPEDYCJA

 

- czynności zdawczo odbiorcze

- magazynowanie przejściowe

 

PRZEŁADUNEK

PROCES PRZEWOZOWY

 

NAŁADUNEK

WYŁADUNEK

PRZEWÓZ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Źródło: M. Jacyna, Wybrane zagadnienia modelowania systemów transportowych, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008, s. 60.

 

Celem wyżej przedstawionego procesu transportowego jest zaspokojenie potrzeb transportowych wynikających z przestrzennego rozmieszczenia: bogactw naturalnych i surowców (mowa o kopalniach), miejsc wytwarzania produktów materialnych i usług (zakłady produkcyjne i usługowe), główne skupiska ludności (aglomeracje miejskie, osiedla mieszkaniowe), miejsca gromadzenia (magazyny czy centra dystrybucji) i wreszcie sprzedaż (sklepy detaliczne, sieci marketów) produktów gotowych. Wartość dodana procesu transportowego sprowadza się do pokonywania z ładunkiem przestrzeni, a więc eliminacji/redukcji przestrzennej niezgodności lokalizacyjnej różnorodnych elementów, które są niezbędne do dowolnej działalności człowieka. W związku z tym procesem transportowym można nazwać jednocześnie transport pracowników do zakładów pracy, transportowanie surowców na linie produkcyjne czy wreszcie przewożenie produktów gotowych do miejsc, gdzie będą ostatecznie przetworzone, wykorzystane[28].

Mówiąc o procesie transportowym, konieczne jest uwzględnienie jego elementów wejściowych i wyjściowych. Wśród tych pierwszych można wymienić przede wszystkim ludzi, tj. kierowców, pracowników administracji, personel pomocniczy, użytkowników taboru i infrastruktury transportowo-logistycznej i innych elementów, które zapewniają sprawną organizację procesu transportowego (mowa tutaj o zasadach, metodach czy regulaminach). Kolejnymi elementami wejściowymi są także koszty pracy ludzkiej, użytkowania taboru (obejmujące także paliwo), korzystanie z infrastruktury transportowo-logistycznej i koszty ogólno-administracyjne. Natomiast wśród elementów wyjściowych procesów transportowych należy wymienić usługi transportowe, które generują określone przychodu. Miarą efektywności (sprawności) procesów transportowych jest porównanie nakładów, kosztów wejściowych z przychodami wyjściowymi analizowanego procesu transportowego. Można o takim procesie mówić jako sprawnym tylko wówczas, jeśli miara efektywności przekracza 100%, gwarantując procesowi racjonalność ekonomiczno-finansową. Tylko w takiej sytuacji proces transportowy ma możliwość wygenerowania określonej wartości dodanej[29].

Podsumowując rozdział 1 można zauważyć, jak istotnym elementem funkcjonowania każdego przedsiębiorstwa, zarówno o charakterze produkcyjnym, jak i transportowym, jest proces logistyki. Jest on szeroki i obejmuje zadania na każdym etapie funkcjonowania przedsiębiorstwa. W swoich obszarach skupia się zarówno na zaopatrzeniu, produkcji, jak i dystrybucji gotowego wyrobu. Sama organizacja działań logistycznych nie byłaby bardzo często możliwa bez organizacji procesu transportowego. Jest on bardzo ważnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstw, ale może także stanowić samodzielną usługę takiego przedsiębiorstwa, co zostanie poddane analizie w rozdziale drugim i trzecim.

 

 

 

 

[1] S.E. Dworecki, Zarządzanie logistyczne, Wyższa Szkoła Humanistyczna, Pułtusk 1999, s. 55-56.

[2] E. Gołemsbka, Logistyka w gospodarce światowej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 10.

[3] Ibidem, s. 10.

[4] Ibidem, s. 9.

[5] Ibidem, s. 10-11.

[6] Ibidem, s. 11-12.

[7] Ibidem, s. 13.

[8] Ibidem, s. 13-14.

[9] Ibidem, s. 14.

[10] M. Sołtysik, Istota i cechy zarządzania logistycznego [w:] Gospodarka materiałowa i logistyka, Nr 7-8, 2005, s. 145.

[11] T. Wojciechowski, Marketing i logistyka na rynku środków produkcji, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1995, s. 202-203.

[12] Ibidem.

[13] L. Garbarski, I. Rutkowski, W. Wrzosek, Marketing, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 1994, s. 283.

[14] P. Blaik, Logistyka. Koncepcja zintegrowanego zarządzania, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2010, s. 108-109.

[15] E. Gołemsbka, Logistyka w gospodarce…, op. cit., s. 10.

[16] F. Mroczko, Logistyka, Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości w Wałbrzychu, Wałbrzych 2016, s. 20.

[17] K. Wawrzyniak, Wprowadzenie. Istota, rodzaje i funkcje logistyki [w:] R. Kozłowski (red.), Podstawowe zagadnienia współczesnej logistyki, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2013, s. 15.

[18] F. Mroczko, Logistyka…, op. cit., s. 35.

[19] Ibidem, s. 36.

[20] J. Dyczkowska, Logistyka zaopatrzenia i produkcji – wpływ na logistykę dystrybucji [w:] Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej, Transport, Z. 84, 2012, s. 20-21.

[21] Ibidem, s. 21-22.

[22] Ibidem, s. 22-23.

[23] I. Dembińska-Cyran, Podstawy zarządzania transportem w przykładach, Instytut Logistyki i Magazynowania, Poznań 2003, s. 29-31.

[24] M. Jacyna, Wybrane zagadnienia modelowania systemów transportowych, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008, s. 57.

[25] Ibidem, s. 58.

[26] D. Rucińska, Zarządzanie marketingowe na rynku usług transportowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2004, s. 37-42.

[27] L. Wojtynek et.al., Planowanie, organizowanie i koordynowanie transportu ponadgabarytowego w przedsiębiorstwie [w:] R. Knosala, Innowacje w zarządzaniu i inżynierii produkcji, Oficyna Wydawnicza Polskiego Towarzystwa Zarządzania Produkcją, s. 108.

[28] M. Jacyna, Wybrane zagadnienia modelowania systemów transportowych, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2008, s. 61.

[29] S. Markusik, Infrastruktura logistyczna w transporcie, T. 1, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2009, s. 21-22.