Co rozumiemy przez wielostronne nauczanie:

- w odniesieniu do teorii;

- wskazówki wychowawczo dydaktyczne związane z teorią wielostronnego nauczania.

Katedra Dydaktyki Uniwersytetu Warszawskiego jest tym miejscem gdzie miała swoje początki teoria ujęta w naszym temacie. Pierwszy jej schemat przedstawił Wincenty Okoń w swojej pracy pod tytułem "Wielostronne uczenie się a problem aktywności uczniów". chodzi o wersję rozszerzoną to przedstawiają ją dwie książki: ,,Podstawy wykształcenia ogólnego" (1967),,, Nauczanie problemowe we współczesnej szkole"(1975). Okoń opublikował serię artykułów, zwracając uwagę na wady dotychczasowych metod wprowadzonych w szkole, które miały na celu jednostronne uczenie nie biorąc pod uwagę jeśli chodzi o problem rozwinięcie osobowościowe uczniów. Wielostronne kształtowanie nasz autor interpretuje tak: " złożony proces rozwoju człowieka, dokonujący się pod wpływem kształcenia, i to nie tylko szkolnego nauczania i uczenia się. Mówiąc o rozwoju człowieka, mamy na myśli zarówno rozwój poszczególnych jednostek poddanych edukacji, jak i rozwój całego - młodego i starszego - pokolenia, w swoisty sposób wpływający na rozwój i postęp w życiu społeczeństwa".

Analizował on badania, które dotyczyły ośrodkowego układu nerwowego, doszedł do wniosku, iż obecne szkolnictwo zbytnio przyczynia się do nadmiernego rozwoju, jeśli chodzi o lewą półkulę mózgu u uczniów, jest ona odpowiedzialna za myślenie, mowę, interpretację treści informacyjnych, natomiast półkula prawa zostaje zaniedbana a jest ona odpowiedzialna za proces intuicji oraz syntezę docierających do nas bodźców. Te obie półkule muszą ze sobą współpracować, nie można również w różny sposób pedagogiczny na nie oddziałują. Harmonijny układ między tymi półkulami to warunek odpowiedniego procesu rozwojowego u młodzieży. Ośrodki znajdujące się w tych półkulach muszą być jednak wielostronnie pobudzane do pracy. Zarówno Cz. Kupiesiewicz jak i Okoń są zdania, iż obowiązkiem szkoły jest proces całkowitego kształtowania osobowości młodzieży i dzieci. Młody człowiek ma się rozwijać emocjonalnie, należy odpowiednio ukierunkować ten rozwój j, nie tylko chodzi o rozwój instrumentalny.. Przekazując pewną dozę wiedzy należy brać pod uwagę to, co uczeń już na pewnym etapie wie. To nauczanie ma udoskonalić pracę szkolną z uczniem, wiedza ma być przekazana w szerszym stopniu. W takim procesie nauczania herbartystów się neguje ich głównym celem był charakter moralny ucznia a celem do tego prowadzącym kara. Dewey był twórcą metody instrumentalistycznej, czyli technika radzenia sobie z problemami, ale w omawianym nauczaniu nie o to chodzi. To kształtowanie wielostronne wyposaża młodych ludzi w umiejętność, jeśli chodzi o dowodzenie i wyciąganie logicznych wniosków. Wiedza ma być tak przekazywana, aby zmusić ucznia do jakby samodzielnego jej wydobywania, bliski kontakt nauczyciela i ucznia. Harmonijny rozwój człowieka polega na doskonaleniu emocjonalnym, intelektualnym, oraz praktycznym. Na istotę ludzką składa się homo kreator i homo concorns, czyli pełność i twórczość, dzięki te mu może zmieniać własną osobowość i otaczającą go rzeczywistość..

Warunkiem wielostronnego rozwinięcia jest złączenie elementów wymienionych wyżej, dzięki temu człowiek stanie się na tyle rozwiniętą osobą, że będzie mógł kształtować ten otaczający świat. Aktywność poznawcza ucznia ma swoją funkcję w efekcie, to było podstawowe założenie teorii omawianej w temacie.

Istota ludzka zajmuje się działaniem, wartościowaniem, poznaniem, jeśli docierają do niego informacje z zewnątrz dokonuje dogłębnej analizy, co pociąga za sobą odpowiednie zachowanie. Wartościuje to, co do niego dociera i dokonuje odpowiedniej oceny. Wielostronne kształtowanie jest jak widać połączone z podstawowymi funkcjami ludzkimi::

  • Człowiek poznaje świat i własną osobę -otrzymuje na ten temat gotową wiedzę a następnie ją przyswaja, są to funkcje poznawcze i intelektualne.
  • Dokonywanie wartościowania związane z aktywnością emocjonalną.
  • Chęć dokonywania zmian poprzez aktywność praktyczną.

Takie funkcje poznawcze istoty ludzkiej porusza wielostronne nauczanie. To , o czym pisze Okoń w swoim dziele ma ogromny wpływ na współczesną dydaktykę polską, mówi się nawet o paradygmacie, czyli modelu przebudowy i wprowadzania nowości. Teoria ta mówi o charakterze przedmiotowym uczestniczenia młodego człowieka, jeśli chodzi o proces kształtowania Zwraca się uwagę na rozwój emocjonalny młodzieży oraz rozwój intelektualny. Od samego początku dziecko podlegające procesowi kształcenia poznaje świat i siebie przez wiedzę, która jest mu przekazana i wykorzystuje ją w odpowiednim momencie do zmiany tego, co go otacza lub samego siebie Przeżycia, które tym procesom towarzysząedu7kacja powinna w większym stopniu wykorzystać. Proces nauczania zorganizowany poprzez szkolnictwo zdecydowanie winien wziąć pod uwagę wiele aspektów, jeśli idzie o proces aktywny ucznia, wiedza powinna być przyswajana w sposób bardziej samodzielny, należy dać możliwość, aby uczeń sam badał czy odkrywał i łączył to ze swoją wiedzą.. Wszystko to prowadzi do tego, aby pobudzić młodego człowieka emocjonalnie i odpowiednio go ukierunkować. Fundamentem budującym wielostronne nauczanie jest nauka zdobyta przez jednostkę w ciągu egzystencji. Wiedza naukowa utrwalona pisemnie posiada swój schemat. Zbudowany on jest z czterech kategorii zdaniowych: mówimy tu o zdaniach wyjaśniających, oceniających oraz normatywnych. Wielostronne kształcenie to zależność pomiędzy metodą poznania oraz opisanym schematem naukowym. Nauka opiera się na badaniach empirycznych oraz obserwacyjnych, opisywanie tego stanowi jej wytwór. Dzięki opisowi jesteśmy w stanie pewne rzeczy odzwierciedlić w trzech wymiarach czasu. Przekazywanie form opisowych umożliwia język, pośredniczy on pomiędzy procesem poznawczym a rzeczywistością. Jeśli chodzi o opis to jest on związany z wyjaśnieniem Wyjaśnienie tłumaczy , uzasadnia dane zjawisko zdarzenie czy jakiś określony stan rzeczywistości. Wyjaśnia, czyli odpowiada na pytanie, dlaczego? Jeśli coś oceniamy to znaczy ze wartościujemy według jakiegoś kryterium odgórnie ustalonego. Wyrażamy swoje sądy. Z ocenianiem mamy do czynienia w procesie nauczania. Pojawia się jednak problem dotyczy on prawdy i fałszu, obiektywnego i subiektywnego podejścia. Jeśli oceniamy to mamy z pewnością na uwadze pewna wartościowość dotyczącą tej oceny. Różnie oceniamy, jeśli idzie o wartość, ocena pozytywna lub negatywna, chodzi tu o tolerancje, zdyscyplinowanie, oraz proces pluralizmu.. Kryteria wartościowania wykorzystujemy w ocenie. Ocena opiera się o tak zwane kryterium. Zdania opisowe oceniające i wyjaśniające towarzyszą zdaniom normatywnym. One są bardzo charakterystyczne i ich postać wygląda tak:, "Jeżeli ma się stać to a to, ktoś powinien spełnić te a te warunki". Są dwa rodzaje norm emocjonalne i rzeczowe, te drugie "dotyczą działania ludzkiego, chodzi tu o język, stylistyka, gramatyka, technika, te pierwsze dotyczą etyki i estetyki.

Wiedza jak wykazaliśmy składa się z różnych składników, które się ze sobą wiążą, nieraz mamy trudność z dokonaniem zróżnicowania ich na przykład wyjaśnienie z opisem. Nauka, więc posiada cztery kategorie zdaniowe, które odzwierciedlają nasz świat, wyróżniamy cztery sposoby poznawania:

  1. Proces poznania na drodze przyswajania- opisywanie
  2. Proces poznania na drodze odkrywania, chodzi o wyjaśnianie
  3. Proces poznania poprzez proces przeżyć-ocenianie
  4. Proces poznania przez proces działania, chodzi o normy.

Proces przyswajania nauki przebiega na cztery różne metody czy sposoby:

Informacyjny -młody człowiek wykorzystuje przygotowane już informacje i wykorzystuje odpowiednie pomoce dydaktyczne, przyswaja wiedzę i koduje to, co się nauczył.

Problemowy - samodzielnie odkrywa naukę, wykorzystując własne pomysły, jest twórczy i stara się rozwiązywać problemy..

    • Emocjonalny - każdy jest twórcą własnego systemu, jeśli idzie o sądy, oceny, na swój sposób przezywa pewne zjawiska, na własna opinię na dany temat, każdy na swój własny sposób przeżywa.
    • Operacyjny - działanie praktyczne, tworzenie norm, weryfikacja ich rozwijane nowe dyspozycje człowiek zmienia samego siebie i środowisko, w którym żyje przez dokonanie pewnych operacji.
    • Kształcenie wielostronne pozwala na wieloaspektowy rozwój jednostki, inaczej niż koncepcje jednostronne, chodzi tu o nauczanie podające, nauczanie praktyczne oraz nauczanie problemowe. One kształtowały młodego człowieka tylko jednostronnie na przykład intelektualnie albo praktycznie. Był tez czas w szkolnictwie polskim, kiedy dominowało problemowe nauczanie. Miało być sposobem idealnym na całe szkolnictwo. Metodyka problemowa stała się w punkcie zainteresowania, przysłaniając inne metody nauczania i odnosząc w swoim czasie swój sukces Właśnie wielostronne nauczanie ma ogromny sens w edukacji, jest najlepszą z metod. Przedstawiana jest uczniom różnorodność świata i aby ją poznać muszą zastosować przeróżne sposoby, jakie oferuje im nauka. Metody problemowe jak się okazało mają rzadkie zastosowanie, chociaż udowadnia się naukowo, że mają wysoką skuteczność. Przypadkowe zanalizowanie książki metodycznej trzeciej klasy ukazuje, iż pięćdziesiąt wykładów, jeśli chodzi o język polski posiada:
    • Dwadzieścia trzy razy, jeśli chodzi o pracowanie przy pomocy tekstu.
  • Dwanaście razy, jeśli chodzi o metodę eksponującą.
  • Pięć razy, jeśli chodzi o wykorzystanie zabawy dydaktycznej.
  • Jeden raz wykorzystanie ćwiczeń praktycznych.
  • Dwa razy problemowe metody.
  • Szesnaście razy słowna metoda
  • Pięć razy metoda przez pokaz
  • Jeden raz z ćwiczeniami metoda.
  • Jeden raz metoda przez obserwację.

Nauczanie integracyjne wpływa na to, że na lekcjach rodzą się problemy. Przedstawienie problematyki, zadawanie pytań zmusza ucznia do pobudzenia procesu myślowego, do wykonania pewnych czynności, aby spróbować rozwiązać te problemy, które są przedstawione przez nauczyciela na lekcji. Jeśli młody człowiek ma przedstawić tylko tak zwaną reprodukowaną informację przyswojoną to w żadnym razie nie jest to lekcja, która nazywa się problemowa. Jeśli natomiast odpowiedzią na zadane przez nauczyciela pytanie będzie samodzielne docieranie do nowych informacji, samodzielne ich zdobywanie, odpowiednie przygotowanie, analizowania opierając się o zadany problem to wtedy możemy oczywiście mówić o lekcji problemowej. Tutaj uczeń musi się czymś wykazać a nie zajmować bierną postawę.

Lekcje gdzie w grę wchodzi kształtowanie emocjonalne też w ostatnich ocenach wypadają niezbyt rewelacyjnie, jak niektórym zwolennikom mogłoby się wydawać. To, jaką człowiek posiada osobowość ma ogromne znaczenie, jeśli chodzi o jego egzystencję, o tym problemie mówi właśnie tak zwana inteligencja emocjonalna. Szkoła, więc powinna starać się rozwijać w miarę swoich możliwości takie typy postawy jak: receptywna, badawcza, aktywna oraz afektywna. Jeśli chodzi o nauczanie podjęte w temacie tak jak już wielokrotnie podkreślałam ma na celu wszechstronne kształtowanie postawy młodego człowieka, chodzi o bliski kontakt nauczyciela i ucznia i doskonałe między nimi porozumienie. Ma ono na względzie stan psychiczny dziecka jego możliwości, aby mogło uczestniczyć w wieloaspektowym procesie edukacji, aby mogło odpowiednio rozwijać się umysłowo i społeczno- moralnie. Nauczyciel może się tutaj doskonale wykazać swoimi predyspozycjami pedagogicznymi oraz własną pomysłowością w przeprowadzaniu lekcji. Chodzi o postawy badawcze, operacyjne, uczuciowe, po to, aby istniała harmonia, dotycząca tego procesu. Nauczyciel chętnie i zdecydowanie wykorzystuje tę metodę gdyż,: uczeń osiąga postawę recepcyjną poprzez nauczanie przez przyswajanie, postawę badawczą poprzez proces odkrywania, postawę uczuciowa poprzez proces przezywania subiektywnego odniesienia się do problemu, operacyjna przez proces działania. Nauczanie wielostronne kieruje na uzyskanie harmonicznej całości. Istotne w tym procesie są emocje ona pomagają nam zmieniać siebie samego i to wszystko, co nas otacza. Uczeń ma być nastawiony na działanie po to, aby mógł w lepszy sposób się rozwijać przez zdobywanie wiedzy. Jeśli chodzi o działanie to opieramy się na trzech rodzajach, które mają wpłynąć na harmonie, jeśli chodzi o osobowość. Wymieńmy je tutaj:

Aktywność intelektualna - chodzi tutaj o poznanie rzeczywistości oraz własnej osoby. Szkoła wyróżnia dwie takie postawy. Po pierwsze uczenie się, jeśli chodzi o wiedzę społeczną i historyczną, przy ingerencji nauczyciela oraz przy wykorzystaniu zupełnie innego źródła pomocy dydaktycznej Wiedzę, którą młody człowiek samodzielnie odkrywa przez to się doskonaląc i stając się twórczym, doskonaląc swoją stronę intelektualną oraz swoje uzdolnienia. Podręcznik powinien być wyeliminowany jako źródło poznawania, źródłem powinno być to, co nas otacza, w więc zdarzenia sytuacje procesy związki i układy uzależnień pomiędzy nimi, najlepsze naturalne warunki i oczywiście naturalne sytuacje Człowiek oraz to co udało mu się stworzyć w procesie ewolucji, pewne sytuacje społeczno -polityczne, zakłady i przedsiębiorstwa, elementy zabytkowe różne obiekty, jakieś historyczne pisma to wszystko dotyczy nauki o otaczającej nas rzeczywistości. To stanowi dobry fundament do wiedzy abstrakcyjnej źródłem jest słowo mówione lub pisane. Jeśli chodzi o nowoczesną szkołę to ma ona uczyć ucznia jak rozwiązywać problemy te proste i bardziej skomplikowane, myślenie werbalne. Uczenie problemowe ma inny przebieg niż uczenie poznawcze. To pierwsze stawia przed uczniem problem i musi go rozwiązać wykorzystując przy tym różne sposoby działania, oczywiście dokonuje przez to samorozwijania. Staje się zdecydowanie bardziej pomysłowy przedsiębiorczy elastyczny. Rozwija się jego wyobraźnia oraz staje się bardziej wrażliwy na to co piękne i to co można uznać za brzydkie. Uczy się wyrażać własne zdanie na to co jest przez niego postrzegane, nabywa zdolności do wyrażania własnej opinii na różne tematy.

Aktywność emocjonalna - określa stosunek tego, co wartościowe do młodego człowieka. Chodzi o wytwarzanie i przezywanie, jeśli chodzi o wartość. Jeśli chodzi o nauczanie poprzez przeżycie to chodzi o to, aby młodego człowieka w pełni zaangażować do przyswajalnych przez niego treści. Jeśli na przykład ogląda jakiś obraz czy inne dzieło powinien podejść do tego w sposób emocjonalny powinien czuto, co przezywa umieć to nazwać, mieć subiektywny stosunek do tego, co poznaje, dzięki takiej postawie doskonale się rozwija, ma własne zdanie na dany temat i potrafi je wyrazić oraz bronić. Przeżywanie to wyrażanie własnych odczuci do pewnych zasad moralnych, określenie pewnej wartości politycznej, społecznej estetycznej, naukowej religijnej, oraz oczywiście do własnej osoby. Takie nauczanie odnosi duże efekty, jeśli chodzi o rozwój człowieka. Zawiera poznanie tu godzi o podmiotowe, kształtowanie uczuć wyższego rzędu. Uczeń kształtuje swoja postawę swój stosunek do innych ludzi społeczeństwa, w którym żyje sztuki, muzyki i wszystkiego, czym się interesuje. Poznaje, co to wartościowanie i wykorzystuje przy ocenianiu czegokolwiek. Przygotowuje to młodego człowieka do przyszłego życia, uczy wrażliwości a przez to ma szansę stać się dobrym, otwartym rozumiejącym innych człowiekiem, to moim zdaniem bardzo istotne cechy potrzebne w obecnych czasach.

Aktywność praktyczna - udział młodego człowieka, jeśli idzie o zmianę tego, co nas otacza, uczeń ma coś stworzyć samodzielnie przy udziale wiedzy, która obecnie posiada, na tym poziomie swojej edukacji na której się właśnie znalazł. Młody człowiek wykorzystuje do tego procesu teorię, którą nabył w procesie nauczania, ma to być pomocne do lepszego zapamiętywania wiedzy kształtowania samodzielnego stanowiska pracy. To praktyczne działanie kształtuje charakter człowieka, jednocześnie wpływa na takie cechy jak rzetelność, jeśli idzie o pracę, szacunek do drugiego człowieka, szacunek do dzieła stworzonego przez człowieka, szacunek do świata. To nauczanie wielostronne nie tylko wpływa na rozwój poznawczy młodego człowieka, ale wpływa na odkrywanie, przeżywanie oraz działanie. Efektowniejsza praca nauczycieli, przynosząca zdecydowane efekty w wieloaspektowym rozwoju ucznia. Wykorzystanie nowego procesu dydaktyczno wychowawczego zawierającego ogromne możliwości posługiwania się logiką, różne sposoby uczenia się, rożne postawy życiowe psychologiczne, przeróżne kategorie zdaniowe, kształtowanie takiej postawy młodego człowieka, aby mógł być otwarty na świat, odnaleźć się w nim i w przyszłości sprawdzić się jako wartościowa jednostka, która potrafi naprawdę dużo osiągnąć. To nauczanie stara się rozwijać młodego człowieka od podstaw i dlatego osiąga ogromne efekty we wszystkich swoich dziedzinach.

Bibliografia:

W. Okoń "Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej"

J. Walczyna "Kształtowanie postaw społeczno - moralnych dzieci w wieku przedszkolnym"

D. Nakoneczna "Kształcenie wielostronne stymulujące rozwój uzdolnień"

W. Zaczyński "Uczenie się przez przeżywanie. Rzecz o teorii wielostronnego kształtowania"