Tematyka maryjna była bardzo rozpowszechniona w Średniowieczu. Liczne utwory ukazywały postać Matki Boskiej w bardzo różny sposób. Podkreślano jej ludzką naturę, ale także Boskie macierzyństwo. W szczególny sposób łączyła więc ona niebo z ziemią a człowieka z Bogiem, stając się główną pośredniczką i orędowniczką ludzkich modlitw.

Także w polskiej liryce średniowiecznej postać Maryi pojawia się wielokrotnie. Najbardziej znane utwory o tematyce maryjnej to "Bogurodzica" oraz "Lament Świętokrzyski". Porównanie tych utworów pozwala dostrzec znaczące różnice w sposobie ukazania Matki Boga.

"Lament Świętokrzyski" (inaczej "Posłuchajcie bracia miła") zwraca uwagę na ludzkie cierpienie Maryi po stracie syna. Natomiast Bogurodzica ukazuje Maryję jako przebywającą najbliżej Boga pośredniczkę łask. Kunsztowna budowa tego ostatniego utworu, związana jest z jej litanijnym charakterem - zbudowana jest z paralelnych zwrotów kierowanych do Matki Boskiej i św. Jana. Taka forma utworu służy podkreśleniu świętości postaci. Znajdują się one niejako pomiędzy Bogiem i człowiekiem. W niej pokłada się nadzieję na pomoc i opiekę. Jest więc bliska człowiekowi, ale zarazem odległa jako ideał świętości i wywyższenia.

Zupełnie inaczej jest w "Lamencie", gdzie Maryja jest kobietą - jedną z wielu cierpiących i rozpaczających matek. Utwór jest bardzo emocjonalny. Dominują tu uczucia rozpaczy, żalu, rozdzierającego cierpienia. Maryja jest tutaj podmiotem lirycznym, sama opowiada więc o swoim bólu. Co charakterystyczne, Maryja zwraca się nie tylko do Boga, ale także do innych ludzi. Odbiorca może więc dostrzec w jej cierpieniu także swój własny ból, niejako się z nią zidentyfikować.

Przywołane przykłady średniowiecznej liryki świadczą więc o wielowymiarowym odczytaniu postaci Matki Boskiej, pokazują dwa odmienne jej wizerunki.