"Legenda o świętym Aleksym" powstała w ramach literatury hagiograficznej. Przedstawiała ona dzieje świętego: opis jego narodzin, cudowne dzieciństwo, młodość, małżeństwo, ucieczkę z domu, cuda czynione przez świętego za życia, prześladowanie, umartwianie, męczeńską śmierć oraz cuda dokonywane już po śmierci.

Aleksy jest wzorem ascety, znosi okrutne męki, leży pod schodami na dworze ojca, gdzie wylewano na niego pomyje:

"Tu pode wschodem leżał,

Każdy nań pomyje lał"

Przez szesnaście lat cierpiał upokorzenia, starając się zdobyć nagrodę u Boga i dopiero przeczuwając chwilę swojej śmierci napisał list, w którym ujawnił swoje imię i pochodzenie.

Święty Aleksy był człowiekiem o wielkiej sile charakteru, czuł, że jego powołaniem jest służba Bogu i wszelkie działania podporządkowywał woli Stwórcy.

Przy jego śmierci i pochówku nastąpiły liczne cuda:

"A gdy Bogu duszę dał,

Tu się wielki dziw stał:

Same zwony zwoniły

Wszystki co się w Rzymie były".

Święty Aleksy zrezygnował z wygodnego i bogatego życia, z zaszczytów i osobistego szczęścia w związku małżeńskim z królewną Zamianą, rozdał wszelkie bogactwa, sam zaś żył skromnie, tułał się po świecie, by w końcu skonać pod schodami u swego ojca, jako anonimowy żebrak.

Całe jego poświęcenie zostało docenione przez Boga, gdyż umarł w opinii świętości.

Święty Aleksy to nie jedyny święty, którego żywot opisywano w literaturze hagiograficznej. Warto wspomnieć również o Szymonie Słupniku, który spędził życie na słupach, wybierał coraz wyższe kolumny, oddawał się rozmyślaniom i kontemplacjom, spędził na słupach aż 68 lat.

Podobnie umartwiał się Daniel. On żył tak przez 33 lata.

Inną formę ascezy przyjął święty Piotr Tomasz, który kazał włożyć swoje ciało do worka i położyć na ziemi "by wszyscy ludzie musieli deptać po jego zwłokach, nawet kozy i psy (…)". Było to poniżenie własnego ciała, aby dokładniej ukazać jego nicość.

Natomiast święty Sebastian to męczennik, który przedstawiony jest jako silny młodzieniec przeszyty strzałami. Poniósł śmierć zadaną przez łuczników za wiarę, podobnie jak święty Jerzy, który również zginął za wyznawanie wiary chrześcijańskiej w 303 roku.

Literatura średniowiecza często posługiwała się postaciami wzorcowymi, wyidealizowanymi, które miały stać się ideałami, do których czytelnik miał dążyć. I taką niewątpliwie rolę miała także "Legenda o świętym Aleksym".