Ojciecdawca życia, założyciel rodu, protoplasta, opiekun, przewodnik, także Bóg, stwórca.

Biblia, Stary Testament

Abraham - protoplasta narodu wybranego. Jest człowiekiem, który miłość do Boga przekłada nad miłość rodzicielską. Na szczęście, Bóg, który poddaje go próbie, zadowala się samym oddaniem i gotowością Abrahama do ponoszenia najwyższych ofiar w imię posłuszeństwa swojemu Stwórcy.

Hiob - sprawiedliwy i głęboko wierzący człowiek, którego Bóg postanowił doświadczyć, odbierając mu wszystko, co miał, także dzieci. Ponieważ Hiob nie ugiął się pod ciężarem nieszczęścia, Bóg wynagrodził mu wszystkie poniesione straty i poniżenia, którymi sam go obarczył.

Biblia, Nowy Testament

Przypowieść o synu marnotrawnym ukazuje nam ojca, który kocha swoje dziecko bez względu na wszystko i jest zawsze gotów wybaczyć i przyjąć z powrotem syna, który zgrzeszył przeciwko niemu. Ojciec z tej przypowieści jest alegorią Boga.

Mitologia

Kronos - . Pradawny władca, syn Uranosa. Bezwzględny, okrutny despota, który nie cofnie się przed niczym, aby uchronić swoją władzę, nawet przed pożarciem własnych dzieci.

Zeus - najważniejszy i najpotężniejszy z synów Kronosa. Niezwykle jurny, jest dawcą wielu żyć, nie dba jednak szczególnie o własne, nader liczne potomstwo.

Dedal - kochający ojciec, który jednakże, pomimo swej niezwykłej mądrości, nie potrafi uchronić ukochanego dziecka przed tragedią, do której pośrednio sam się przyczynia.

Lajos - ojciec Edypa. Zostaje on zabity przez własnego syna, nieświadomego, że pozbawia życia własnego rodziciela. Podobnie jak Edyp, a także żona Jokasta, która została następnie małżonką swego własnego syna, jest ofiarą fatum, które ciąży nad wszystkimi i bezwzględnie egzekwuje swe wyroki.

Kreon - człowiek, dla którego dobro państwowe jest ważniejsze niż dobro osobiste, ważniejsze, niż szczęście własnego dziecka, ważniejsze, niż nakazy Bogów. Skazuje na śmierć Antygonę, narzeczoną swego syna, przyczyniając się w ten sposób także do jego zgonu. Wygrywa, jako bezwzględny władca, jednakże jako ojciec i człowiek ponosi klęskę.

Homer, "Iliada"

Priam - ojciec, dla którego dzieci są największą miłością. Nie bacząc na własny status władcy, na dumę, upokarza się przed Achillesem, by ten pozwolił wydać i pogrzebać godnie ciało jego syna, Hektora. Achilles, wzruszony ojcowską miłością, która pozwala przełamać wstyd i znieść poniżenie, zgadza się.

J. Kochanowski "Treny"

"Treny" to zapis tragedii ojca - humanisty, dla którego śmierć dziecka staje się zdarzeniem, które wstrząsa ustabilizowanym fundamentem jego światopoglądu. Podmiot liryczny "Trenów" to zrozpaczony, bezradny ojciec, który nie potrafił uchronić własnego dziecka, które było dla niego najcenniejszym skarbem.

J. Kochanowski "Odprawa posłów greckich"

Tu, inaczej niż w "Iliadzie", Priam jest symbolem ojca, dla którego osobiste zadowolenie syna jest ważniejsze niż dobro i przyszłość ojczyzny. Podejmując decyzję o pozostawieniu w Troi Heleny, daje dowód nie tylko swej pobłażliwości wobec kaprysów syna, dla których lekceważy przyjęte normy etyczne, ale także krótkowzroczności i zaślepienia fałszywie pojmowanym szczęściem własnego dziecka.

Molier "Skąpiec"

Harpagon to nie ojciec - to chodząca lichwa, dla której szczęście dzieci nie ma najmniejszego znaczenia, w przeciwieństwie do pieniędzy. A może jest inaczej, być może Harpagon kocha swoje dzieci, jednakże ich dobro utożsamia z pieniędzmi? Tak, czy inaczej, planując małżeństwo swojej córki z bogatym człowiekiem, zupełnie nie szanuje marzeń swoich dzieci, ich szczęście pojmując wedle własnych kategorii. Miłość do pieniędzy jest zresztą u Harpagona zdecydowanie większa niż miłość do własnego potomstwa.

J.U. Niemcewicz "Powrót posła"

Podkomorzy jest wzorem ojca - patrioty. Dba o należyty poziom wykształcenia swego syna, Walerego, posyłając go do odpowiednich szkół, także wpajając mu zasadę, że dobro ojczyzny jest dobrem najwyższym i że prywata nigdy nie może przeważać nad interesem publicznym. Można powiedzieć, że jest wzorem oświeceniowego ojca, który dba o swojego syna, wiedząc, że w rękach młodych spoczywa przyszłość kraju.

Starosta stanowi jego przeciwieństwo - jest człowiekiem zacofanym, dla którego córka jest zbędnym balastem, dopóki nie okazuje się, że dzięki odpowiedniemu małżeństwu może on powiększyć swój majątek.

  1. Mickiewicz "Pan Tadeusz"

Stolnik Horeszko jest patriotą, jednakże silne przywiązanie do tradycyjnych wartości sprawia, że za nic ma on marzenia własnej córki i nie potrafi uszanować uczuć kochającego ją człowieka. W efekcie, staje na drodze do szczęścia własnego dziecka, a także prokuruje swoją śmierć z ręki odrzuconego przezeń adoratora.

Jacek Soplica, któremu Stolnik Horeszko odmówił prawa do ręki swojej córki, ożenił się wprawdzie, ale swojej żony nigdy nie kochał. W życiu swojego syna był nieobecny, oddając go na wychowanie bratu. Pragnąc odpokutować winy, wybiera tułaczkę po świecie, a następnie działalność konspiracyjno - niepodległościową.

A. Fredro "Zemsta"

Rejent Milczek pała nienawiścią do Cześnika i zrobi wszystko, by uprzykrzyć życie swemu lokalnemu rywalowi. Posunie się nawet do prób zablokowania małżeństwa swej córki z synem znienawidzonego sąsiada, choć Ci dwoje darzą się szczerym uczuciem.

H. Balzak "Ojciec Goriot"

Jedna z najsłynniejszych powieści Balzaka opowiada o człowieku, który dorobił się majątku, by uczynić swoje córki szczęśliwymi. Rozpieszczał je, sam zaś starał się żyć skromnie, by nie marnować pieniędzy, które mógłby przeznaczyć dla córek. Jednakże jego troska przynosi nieoczekiwane efekty: córki wyrastają na egoistki, które traktują ojca jako skarbonkę służącą do spełniania zachcianek. Goriot umiera w nędzy i opuszczony przez wszystkich, także przez dzieci, które tak ukochał, a które tak podle mu odpłaciły.

B. Prus "Lalka"

Tomasz Łęcki, zubożały szlachcic, który zaciąga wciąż nowe długi, byle tylko utrzymać dla swej córki, Izabeli, standard arystokratycznego życia. Wychowuje, nieświadomie, Izabelę, na osobę lodowato zimną, wyniosłą, nieczułą i bardzo egoistyczną. Ponosi klęskę zarówno jako arystokrata, jak i jako ojciec. Mimo grzechów Izabeli, wciąż wierzy w to, że kiedyś, dzięki dobrej partii dla swej córki, karta się odwróci i familia Łęckich będzie mogła w pełnym splendorze powrócić na Salony.

H. Sienkiewicz "Krzyżacy"

Jurand ze Spychowa to dumny rycerz, który jednak potrafi się zgodzić na upokorzenia i poniżenie, aby tylko móc uratować swoją ukochaną córkę. Doprowadzony do stanu desperacji, zabija wielu dręczycieli swojej córki, opłacając ten wybuch rozpaczy kalectwem. Mimo to zdobywa się później na gest przebaczenia wobec swego oprawcy.

S. Żeromski "Doktor Piotr"

Dominik Cedzyna dla dobra swojego syna, aby zapewnić mu wykształcenie, posuwa się do łamania prawa. Dokonuje on, dla zdobycia funduszy na edukację potomka, licznych malwersacji. Syn jednakże nie potrafi tego zaakceptować i zrozumieć, unosząc się honorem opuszcza ojca, który przecież dla własnego dziecka wyrzekł się nawet uczciwości.

W.S. Reymont "Chłopi"

Antek Boryna - syn Macieja Boryny, maż i ojciec, który jednakże nie za bardzo przejmuje się rodzinnymi obowiązkami, wdając się w romans z Jagną i wykłócając się z ojcem o ziemię. Konflikt nieuchronnie wybucha, zaś w jego skutek Antek wraz z rodziną musi opuścić wieś, wyrzucony poza nawias lokalnej społeczności.

Stary Bylica, to przykład ojca, który całe życie pracując dla swojej córki, spotkał się pod koniec życia z odtrąceniem. Kiedy Hanka awansowała społecznie, zgodziła się bez wahania, by jej stary ojciec został żebrakiem.

S. Żeromski "Ludzie bezdomni"

Ojciec głównego bohatera, często przezeń wspominany, był z zawodu szewcem. Był też pijakiem, który niszczył życie swojej rodziny. Jego postawa była jedną z przyczyn, dla których młody Tomasz zdecydował się zdobyć wykształcenie, tak, by móc wyrwać się z takiego świata.

G. Zapolska "Moralność Pani Dulskiej"

Felicjan Dulski jest panem domu i głową rodziny tylko z nazwy. W sprawach wychowawczych nie ma nic do powiedzenia, jest zdominowany i stłamszony przez swoją żonę. Jedyną manifestacją wolności, na jaką może sobie pozwolić, to wypalenie reglamentowanego przez małżonkę cygara i spacery dookoła stołu. Dla Felicjana bierność jest metodą obrony przed despotyczną małżonką. Kiedy żąda ona od niego reakcji na problemy wychowawcze ze Zbyszkiem, mówi jedynie "A niech was wszyscy diabli!"

S. Żeromski "Przedwiośnie"

Seweryn Baryka to człowiek, który swoją tęsknotę za dawno opuszczonym krajem stara się przelać na swego syna, Cezarego. Jest marzycielem, który w swoich wizjach idealizuje Polskę, pragnąc zaszczepić miłość do niej swemu potomkowi.

Z. Nałkowska "Granica"

Ojciec Zenona Ziembiewicza nie interesuje się specjalnie swoim synem. Bardziej obchodzą go sprawy gospodarstwa i prace z nim związane. Stopniowo traci swój autorytet, jaki pierwotnie miał u syna, dla którego był niegdyś wzorem.

Zenon Ziembiewicz pośrednio popełnia błędy swego ojca: głową rodziny jest tylko teoretycznie, więcej czasu poświęca swej karierze politycznej. Wychowanie dziecka poświęca niańce, zaniedbuje żonę, wikła się też w niebezpieczny romans.

Pan Biecki, jako ojciec Elżbiety, był dla niej najbliższą osobą, która opiekowała się nią od czasu śmierci jej matki. Kiedy odszedł, rodzina Elżbiety się rozpadła.

B. Schulz "Sklepy Cynamonowe"

Ojciec narratora i jednocześnie bohatera tych opowiadań jest postacią wręcz mitologiczną - jest demiurgiem, twórcą, obdarzonym niezwykłą, w oczach dziecka, mocą. Wprowadza on syna w tajemniczy świat ezoterycznych praktyk, jego osoba jest na poły magiczna i "nie z tego świata". Narrator mitologizuje jego postać i wszystkie jego czyny. Postać ojca jest postacią spajającą świat bohatera, odkrywanie jego tajemnic jest odkrywaniem tajemnic istnienia.

T. Borowski "Dzień na Harmenzach"

W opowiadaniu tym zostaje ukazana historia starego Żyda, który wymierza swojemu synowi bezwzględną karę śmierci za przestępstwo kradzieży chleba, co w warunkach obozowych było niewyobrażalną zbrodnią. Borowski pokazuje, że warunki obozowe, gdzie liczyły się tylko bezwzględne prawa przetrwania, wpływały destrukcyjnie na uczucia rodzicielskie. Tyczy się to również opisywanych przez Borowskiego matek, które wypierały się swych małych dzieci w obawie przed śmiercią.

E. Segal "Love Story"

Olivier ma ojca, który nie potrafi zaakceptować jego związku z córką włoskich imigrantów. Jednakże, kiedy sytuacja przybiera dramatyczny obrót (dziewczyna zapada na śmiertelną chorobę), widząc nieszczęście swego dziecka, odrzuca swą narodową dumę i pomaga synowi ocalić ukochaną, niestety, bez skutku.