Literatura średniowiecza, tak jak cała ówczesna kultura, była silnie skupiona na sprawach duchowych. Miała służyć pouczeniu, pokazaniu pozytywnych wzorów, które powinien naśladować człowiek w swoim życiu. Pokazywanie literackich ideałów nazywane jest parentezą, czyli pouczeniem.

Ludzie różnych stanów żyli jednak w odmienny sposób, musiały więc istnieć różne wzorce, odpowiednie dla nich. Obok pozytywnych bohaterów epiki rycerskiej - możemy tu znaleźć postaci idealnych władców oraz walecznych rycerzy, przedstawiani byli święci w literaturze hagiograficznej. Każdy człowiek mógł się zidentyfikować z bohaterem średniowiecznego moralitetu, który pokazywał alegoryczną wędrówkę człowieka przez życie. Także liryka maryjna ukazywała szczególny wzór, tym razem do naśladowania przez wszystkie niewiasty.

Postać idealnego króla pojawia się między innymi w Pieśni o Rolandzie oraz w polskiej Kronice Galla Anonima. W tej ostatniej polscy królowie - Bolesław Chrobry i Bolesław Krzywousty - posiadają wszystkie cechy idealnego władcy chrześcijańskiego. Oddają cześć Bogu, mądrze władają swoim państwem i są litościwi dla swoich poddanych.

Pierwszy z wymienionych utworów ukazuje także wzór parenetyczny rycerza. Dla Rolanda najważniejsze w życiu są honor i męstwo, dla których nie waha się poświęcić życia. Do końca kocha swoją ojczyznę i jest wierny swemu suwerenowi.

Literatura hagiograficzna przedstawia postaci świętych. Są one bardzo zróżnicowane, od skrajnej ascezy św. Aleksego (Legenda o św. Aleksym), który wyrzeka się wszelkich dóbr materialnych i porzuca swą rodzinę dla żebraczego życia, do radosnej wiary św. Franciszka (Kwiatki św. Franciszka z Asyżu), dla którego wszelkie Boże stworzenie jest dobre i piękne.

Wszystkie literackie wzory osobowe miały pomagać czytelnikom w wyborze własnej drogi życiowej, miały prowadzić ich ku temu, co duchowe i napominać. W tym sensie mówimy o parenetycznym charakterze literatury Średniowiecza.