W literaturze Średniowiecza można dostrzec prezentowane ideały władcy, rycerza i świętego.

Za wzór rycerza uznano Rolanda. Jest to bohater dzieła o tytule "Pieśń o Rolandzie", ukazany jako przykład rycerza doskonałego, którego postawa jest godna naśladowania. Wywodził się ze szlachetnego rodu, oddany królowi Franków Karolowi Wielkiemu. Wziął udział w słynnej wyprawie przeciwko Saracenom. Zyskał sławę dzielnego wojownika i obrońcy swego narodu, po mistrzowsku wykonywał powinności rycerskie. Wśród kompanów ma dobra opinię, natomiast jest postrachem dla przeciwników, ma opinię walecznego i niezwyciężonego rycerza, obdarzony zaufaniem samego króla wyróżnia się spośród pozostałych. W walce z Saracenami otrzymał dowództwo nad tylną częścią wojsk. Został zobowiązany do obrony swego oddziału aż do momentu, gdy zacznie im grozić niebezpieczeństwo. W momencie gdy pojawią się poważne problemy miał za zadanie ostrzec innych grą na rogu. Jednak jego honor rycerski nie pozwala mu na takie posuniecie, pomimo zagrożenia ze strony Saracenów nie decyduje się na wezwanie pomocy. Jest świadkiem śmierci najdzielniejszych rycerzy francuskich. Do końca nie poddaje się, ale walczy z zaciętością zadając śmiertelne ciosy przeciwnikom. Na polu bitwy ponosi śmierć, ale jest to zgon prawdziwego bohatera, który oddał swoją krew by ratować ukochaną ojczyznę. Umiera jako prawdziwy rycerz, niesiony prze aniołów do raju.

Współczesnemu człowiekowi trudno zrozumieć do końca postępowanie rycerza Rolanda, bowiem nie wezwanie pomocy w razie zagrożenia może spowodować konieczność poniesienia odpowiedzialności za swe czyny przed władzami sądowymi. Jednak Roland jest wzorowym rycerzem, który może poszczycić się prawdziwym bohaterstwem, oddaniem swej ojczyźnie, wiernością królowi i Bogu, odwagą, ale przede wszystkim honorem, który w trudnych sytuacjach zobowiązuje rycerza do poświęcenia swego życia w obronie ojczyzny, wezwanie pomocy nie przynosi chluby w działaniach obronnych.

Obok ideału rycerza istniał w Średniowieczu prawdziwy wzór świętego, którego oprócz św. Franciszka dopatrujemy się w postawie św. Aleksego. Jest to bohater utworu pt. Legenda o świętym Aleksym. Wywodził się z zamożnej rodziny Rzymianina, niczego mu w życiu nie brakowało. Jednak pewnego dnia zdecydował się wszystko porzucić. Wyrzekł się dostatniego życia i osobistego szczęścia rodzinnego (opuścił ukochana w noc poślubną), natomiast majątek rozdał ubogim, opuszczając dom rodzinny zdecydował się na życie wędrującego żebraka. Było człowiekiem, który nie szukał poklasku i rozgłosu, jego życie było oparte na ubóstwie i ascezie. Po kilkunastu latach powraca w rodzinne strony, jednak przez nikogo nie jest rozpoznany. Wówczas dalej prowadzi życie ascety. Zanim ponosi śmierć dokonuje zapisu swych dziejów, po śmierci dostąpił zaszczytu świętego.

Św. Aleksy to człowiek określany jako asceta, który z własnej woli wyrzekł się doczesnych przyjemności, poddając siebie próbie surowej dyscypliny. Taka postawa była w Średniowieczu jedną dróg do osiągnięcia wiecznego szczęścia.

Trzecim wzorcem osobowym Średniowiecza był władca. Przykładem takiej postaci jest Karol Wielki pojawiający się w Pieśni o Rolandzie, także król Marek (Dzieje Tristana i Izoldy) oraz władcy z dzieł kronikarskich (tu postać Bolesława Chrobrego oraz Bolesława Krzywoustego). Podobnie jak idealny rycerz i asceta również wzorowy władca posiadał kilka charakterystycznych zalet: szczycił się odwagą, mistrzowskim władaniem bronią oraz miłością narodu, w swych rządach kierował się sprawiedliwością, był człowiekiem religijnym, który troszczył się o własny kraj. Na temat charakteru Bolesława Krzywoustego chodziły słuchy, że jest człowiekiem niezwykle czujnym i bezwzględnym wobec wrogów, trudno było go w jakikolwiek sposób zaskoczyć.

Wspomniane powyżej postaci literatury średniowiecznej to jedne z najbardziej znanych ideałów wieków średnich.