Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, z domu Kossakówna, wyrosła w miejscu, które pulsowało sztuką, zatem droga artystyczna była nieuchronna. Tylko, że nikt nie mógł przewidzieć, że mimo talentu malarskiego, obierze swą własną drogę do realizacji twórczej.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - biografia

Przyszła autorka Pocałunkówurodziła się 24 listopada 1891 roku w Krakowie jako jedno z trojga utalentowanych dzieci państwa Kossaków. Z racji, że przyszła na świat w domu dość niezwykłym, nie odebrała też zwykłego wykształcenia - została raczej poddana gruntownej edukacji domowej, czemu sprzyjała atmosfera domu pełniącego rolę swoistego salonu artystycznego - bywali tu zarówno artyści parający się sztukami plastycznymi, literaturą, jak i muzyką. 

I tak, w salonie rodziców Lilka (tak nazywano Pawlikowską-Jasnorzewską w domu) mogła spotkać ludzi tej miary, co choćby Henryk Sienkiewicz, Ignacy Jan Paderewski czy Wincenty Lutosławski. Ponieważ w dzieciństwie złamała rękę, co zostało poddane szarlatańskiemu leczeniu, pozostała jej po tym na resztę życia fizyczna ułomność w postaci skrzywionej łopatki, co starannie maskowała za pomocą różnych sztuczek z ubraniem, ale pozostał w niej po tym zawsze lęk przez pewną bezwzględnością natury, który z latami narastał. 

W zasadzie od dzieciństwa zajmowała się tworzeniem - i dotyczyło to zarówno malarstwa, jak i wierszy, ponieważ przez całą drogę twórczą Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej te dziedziny będą się w jej twórczości uzupełniać. W 1915 roku wyszła za mąż po raz pierwszy - poślubiła Władysława Janotę Bzowskiego, porucznika armii austriackiej, z którym wyjechała na czas jakiś do Austrii i na Morawy. 

Małżeństwo okazało się zupełnym fiaskiem i córka Wojciecha Kossaka bardzo prędko wróciła do rodzinnego domu, gdzie przed kolejnym zamążpójściem krótko uczęszczała jako wolna słuchaczka na ASP. W 1919 roku poznała pierwszego prawdziwie ważnego mężczyznę w swym życiu - Jana Gwalberta Henryka Pawlikowskiego, prozaika i znawcę folkloru podhalańskiego. Zauroczona mężem poetka przeniosła się wraz z nim do jego rodzinnego domu, w Zakopanem, co przyczyniło się do ruiny jej drugiego małżeństwa. 

Jan Pawlikowski pochodził bowiem z równie znanej rodziny jak jego żona, jednakże zwyczaje panujące w domu pod Jedlami były zupełnie odmienne od tych, do których poetka przywykła na Kossakówce. Przede wszystkim zaś inaczej pojmowano rolę kobiety więc swoboda oraz ambicje twórcze żony Jana zupełnie nie znajdowały zrozumienia w jego rodzinie. 

O ile jednak miłość poetki mogłaby to znieść, nie udźwignęła ona zdrady. A do niej posunął się Jan Gwalbert, gdy żona uparcie odmawiała mu urodzenia dziecka. Maria Pawlikowska była zaś samą perspektywą ciąży i porodu przerażona, zupełnie też nie przejawiała instynktów macierzyńskich.

W ten sposób po jakimś czasie Lilka znów znalazła się w domu rodzinnym, a jedyną pociechę mogla czerpać z faktu, że zaczęła się w tym czasie jej prawdziwa kariera jako poetki. Debiutancki tomik Niebieskie migdałyukazał się w 1922 roku. Poetka miała jednak naturę, która nie pozwalała jej długo żyć bez miłości i w związku z tym w jej życiu pojawił się wkrótce kolejny ważny mężczyzna - był to poznany korespondencyjnie lotnik-poeta, Sarmento de Beires. 

Namiętny romans ograniczył się do jednego wspólnego pobytu zakochanych w Paryżu, gdzie się spotkali, ponieważ pojawienie się żony latynoskiego kochanka zepsuło idyllę - poetka została w Paryżu sama. Było to znamienne o tyle, że zaowocowało bardzo udanym tomem wierszy oraz sentymentem do lotników, który pozostał w poetce na zawsze i zaowocował poznaniem trzeciego męża - Stefana Jasnorzewskiego, z którym w roku 1931 połączył poetkę związek trwający aż do jej śmierci. 

Młodszy od żony o dziesięć lat oficer umiał stworzyć jej warunki, w których kwitła i miało to miejsce nawet, gdy musiała z nim przebywać w bardzo nielubianym środowisku oficerskich żon. Poetka, która parała się również pisaniem dramatów, a być może dzięki przebywaniu w środowisku oficerskim jako jedyna ze swej rodziny zorientowana w zagrożeniu, jakie niosła rosnąca potęga hitlerowskich Niemiec, napisała sztukę Baba-dziwo, będącą atakiem na totalitaryzm nazistowski. 

Ta właśnie sztuka spowodowała, że we wrześniu 1939 roku musiała pospiesznie opuszczać kraj. Wraz z mężem osiadła w Blackpool, w ośrodku lotnictwa RAF - Stefan Jasnorzewski aktywnie bowiem uczestniczył w walkach lotnictwa. To na obczyźnie dopadło poetkę przekleństwo, którego obsesyjnie bała się całe życie - nowotwór. Rak atakował szybko i mimo dwukrotnie przeprowadzonych operacji poetka zmarła w szpitalu w Manchesterze 9 lipca 1945 roku.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska - twórczość

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska zasłynęła jako piewczyni miłości i natury, finał życia zmusił ją do zostania poetką wojny, do czego poetka nigdy nie przyłożyła pióra dobrowolnie - całe życie obce jej było zaangażowanie się w jakiekolwiek ideologie oraz publicystykę. Luźno związana tylko ze skamandrytami całe życie pielęgnowała swą indywidualność twórczą i wierność ta opłacała się - stworzyła swój własny język mówienia o sprawach najintymniejszych z dystansem i ironią naładowanymi podtekstem treści o wielkiej ekspresji. 

Pisała również dramaty, powstał nawet jeden projekt wspólnego z Witkacym, z którym łączył ją krótki romans. Pozostała znana i ceniona jako autorka, która opublikowała następujące tomy poetyckie:

  • Niebieskie migdały, Kraków 1922
  • Różowa magia. Poezje, Kraków 1924 - z ilustracjami autorki
  • Pocałunki, Warszawa 1926
  • dancing. karnet balowy, Warszawa 1927
  • Wachlarz. Zbiór poezyj dawnych i nowych, Warszawa 1927
  • Cisza leśna, Warszawa 1928
  • Paryż, Warszawa 1929
  • Profil białej damy, Warszawa 1930
  • Surowy jedwab, Warszawa 1932
  • Śpiąca załoga, Warszawa 1933
  • Balet powojów, Warszawa 1935
  • Krystalizacje, Warszawa 1937
  • Szkicownik poetycki, Warszawa 1939
  • Róża i lasy płonące, Londyn 1940
  • Gołąb ofiarny. Zbiór wierszy, Glasgow 1941
  • Ostatnie utwory, Londyn 1956 - wydany pośmiertnie zbiór ostatnich utworów poetki
  • Etiudy wiosenne, Warszawa 1976 - niepublikowane juwenilia
  • Pocałunki, Warszawa - Rzeszów 2008
  • Moja siostra poetka, Warszawa 2010 - wybór poezji, także niepublikowanej, dokonany przez Magdalenę Samozwaniec, siostrę poetki, wraz z płytą CD na której Samozwaniec deklamuje 8 wierszy siostry-poetki.

Dramaty Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej:

  • Szofer Archibald. Komedia w 3 aktach
  • Kochanek Sybilli Thompson. fantazja przyszłości w 3 aktach
  • Egipska pszenica. sztuka w 3 aktach
  • Powrót mamy. Komedia w 3 aktach
  • Mrówki (myrmeis). sztuka w 3 aktach
  • Rezerwat. Farsa w 3 aktach
  • Zalotnicy niebiescy. Sztuka w 3 aktach
  • Dowód osobisty. Komedia w 3 aktach
  • Nagroda literacka. Komedia w 4 aktach
  • Baba-Dziwo. Tragikomedia w 3 aktach
  • DewaluacjaKlary. Komedia w 3 aktach
  • Popielaty welon. Fantazja sceniczna w 9 obrazach
  • Biedna młodość, (słuchowisko radiowe)
  • Pani zabija pana, (słuchowisko radiowe)
  • Złowrogi portret, (słuchowisko radiowe)