Kultura antyczna, była dla wielu twórców wspaniałym źródłem inspiracji. Na przestrzeni wieków, korzystano nie tylko z wzorców zachowań, ale także filozofii, sztuki i historii starożytnej.

Autorzy późniejszych dzieł korzystali często z mitów. Mit to "opowieść narracyjna, wyjaśniająca w postaci alegorycznej lub symbolicznej zjawiska natury lub życia ludzkiego, zgodnie z wierzeniami zawartymi w dawnych religiach. Bohaterami mitów są postacie obdarzone nadprzyrodzonymi cechami."

Jan Kochanowski, napisał utwór gramatyczno-teatralny "Odprawa posłów greckich".

Temat utworu poeta zaczerpnął z legend o wojnie trojańskiej. Kochanowski porównuje w niej radę trojańską do polskich senatorów, a króla Priama do Zygmunta Augusta. Zachował także cechy tragedii antycznej. Istnieje w utworze zasada trzech jedności: akcji, miejsca i czasu. Fabuła jest jednowątkowa. Kochanowski podzielił utwór na epizody i komentarze, czyli na pieśni chóru. Został zachowany styl wysoki, który był regułą w tragedii antycznej.

Odstępstwem jest brak konfliktu tragicznego i bohatera, który ma wyraźne cechy tragiczne.

Inspiracją dla wielu twórców był Prometeusz. Z mitu "Prometeusz" poznajemy historię tytana, który stworzył człowieka z gliny pomieszanej ze łzami. Człowiek był istotą słabą i nie mógł poradzić sobie z drapieżnikami i ciemnością. Prometeusz postanowił wykraść dla ludzi ogień z krainy bogów. Uczynił to bez wiedzy Zeusa. Ludzie stali się silniejsi i bardziej samodzielni. Zaczęli rozwijać rzemiosło i sztukę. Kiedy Zeus dowiedział się o tym, wpadł w gniew. Nie chciał, aby ludzie stali się bardziej samodzielni. Postanowił ukarać tytana. Przykuł go do skały na Kaukazie. Codziennie orzeł wyszarpywał mu wątrobę, która nieustannie odrastała. Prometeusz poświęcił swoje życie dla dobra ludzkości bezinteresownie.

Stał się archetypem - wzorcem zachowań.

W romantyzmie, twórcy często korzystali z tego motywu. Przykładem może być Kordian z dramatu Juliusza Słowackiego. Chciał oddać swe życie za innych ludzi. Po koronacji cara Mikołaja I, na króla Polski, Kordian w grupie spiskowców planuje zamach na jego życie.

Kiedy grupa wycofuje pomysł, po tajnym głosowaniu, Kordian postanawia sam na własna rękę dokonać zamachu. Niczym Prometeusz, stara się poświęcić dla ludzkości.

W III cz. "Dziadów", Adama Mickiewicza, poznajemy głównego bohatera Konrada. On również stara się uratować Polaków, którzy są pod jarzmem tyranii. Uważa, że jako poeta ma obowiązek cierpieć za miliony, bo jest kimś wyjątkowym, wyrastającym ponad przeciętność.

Również chce stać się ofiarą, dla ratowania życia ludzkiego. Stara się być Prometeuszem, którego charakteryzowała bezinteresowność.

Juliusz Słowacki w utworze "Grób Agamemnona", nawiązuje do wodza wojsk greckich, walczących pod Troją. Szuka podobieństw między Polską, a starożytna Grecją. Siebie porównuje z Homerem. Jednak oceniając go, oddaje mu hołd. Przyznaje, że nie dorównuje mu wielkością.

W Młodej Polsce, również czerpano z inspiracji kultury antycznej. Stefan Żeromski, swoją powieść zatytułował "Syzyfowe prace". Nawiązuje w ten sposób, do mitologicznego Syzyfa, który przez swoje przewinienia, musiał wtaczać na górę wielki głaz, który na szczycie wypadał mu z rąk i spadał na dół. Syzyf musiał pracę rozpoczynać od początku. "Syzyfowa praca", to pojęcie określające ciężką i bezowocna pracę, która nigdy się nie kończy i nie przynosi żadnego pożytku.

Żeromski odniósł ją, do wysiłku głównego bohatera, Marcina Borowicza, który pokazuje, że praca zaborców, dotycząca rusyfikacji, przypomina pracę Syzyfa. Nie przynosi efektów. Polacy, nadal czują się związani z ojczyzną i dbają, aby pamięć i tradycje przetrwały.

W literaturze dwudziestolecia międzywojennego, również odnajdujemy utwory, które maja powiązania ze światem antycznym. Maria Pawlikowska - Jasnorzewska, napisała wiersz pt. "Nike". Inspiracją jest dla niej posąg Nike z Samotraki. Jest ona symbolem zwycięstwa i niezłomności, jednak budzi kontrowersje, ponieważ w chwili obecnej nie ma skrzydeł.

Twórcy często wykorzystywali także archetyp Ikara. Buntownika, który wywodzi się z mitu "DedalIkar". Opowiada o locie Ikara, który nie posłuchał rad ojca, zbliżył się za bardzo do słońca. Wosk, łączący pióra, stopił się i Ikar runął w dół. Stał się symbolem człowieka, który za chwilę przyjemności, zapłaci nawet cenę życia.

Przykładem może być wiersz Stanisława Grochowiaka "Ikar", gdzie lot Ikara poeta, skonfrontował z ciężka praca kobiety, która pierze rzeczy w balii.

Zbigniew Herbert, napisał utwór " Apollo i Marsjasz", w którym wykorzystał mit pod tym samym tytułem. Opisuje pojedynek muzyczny miedzy Apollem i Marsjaszem. Muzyka Apolla jest wzorem doskonałym, klasycznym, natomiast muzyka, Marsjasza, związana jest z improwizacją, emocją chwili. Poeta zastanawia się, która jest lepsza.

W utworze "Przesłanie Pana Cogito", Zbigniew Herbert odwołuje się do starożytnej wyprawy Argonautów po złote runo. W wierszu Herberta, zmienia się ono w " złote runo nicości" - zasadę, bez której wszystko traci sens. W wierszu zatytułowanym "O Troi", nawiązuje do badań związanych z antycznym miastem. Służą mu one do zastanowienia się nad losem powojennej Polski. Nawiązuje do ruin zniszczonej Warszawy. W wierszu "Nike, która się waha", opisuje scenkę związaną z boginią zwycięstwa, która wzywa gestem żołnierzy do walki.

W naszym życiu często korzystamy ze związków frazelologicznych, dzięki którym możemy szybko podsumować czyjeś zachowanie. Do nich należy: pięta Achillesa - powiedzenie to związane jest z mitem, który mówił, że kiedy Achilles był małym dzieckiem, matka, bogini morska Tetyda, kąpała go w źródle, aby był uodporniony na ciosy i nieśmiertelny. Zanurzała go w wodzie trzymając za piętę. W przenośni oznacza słaby punkt.

"Pępek świata", to według mitów świątynia delficka, ironicznie oznacza, najważniejsza osobę lub rzecz. "Puszka Pandory", nawiązuje do mitu, gdzie puszka zawierała nieszczęścia. Pandora, pierwsza kobieta ożywiona przez Hefajstosa, dostała ją w posagu od Zeusa. W przenośni oznacza, nieszczęścia, kłopoty, nagromadzone w jednym momencie. "Koń trojański", wywodzi się, z czasów wojny Greków z Trojanami. Dzięki niemu, Grecy używając podstępu, dostali się za mury obronne miasta. Kiedy koń został wprowadzony, wojownicy greccy siedzieli w środku. Z nastaniem nocy wyszli i zaatakowali śpiącą Troję. Używa się tego związku frazeologicznego, dla określenia niebezpiecznego i podstępnego daru. "Róg obfitości", to róg kozy Amaltei, której mlekiem został wykarmiony Zeus. Bóg pobłogosławił go, i od tej chwili napełniał się wszystkim tym, czego zapragnął ktoś, kto go posiadał. Symbolizuje przedmiot, lub postępowanie, który przynosi korzyści.

"Złote jabłko", z napisem "dla najpiękniejszej", zostało rzucone, przez Eris między trzy boginie: Herę, Atenę i Afrodytę. Symbolizuje przedmiot niezgody.

Ponadczasowość mitów, związana jest z tym, że opisują one charakterystykę zachowań, które stały się dla człowieka archetypami. Tkwią one, w świadomości, każdej społeczności. Pokazują zachowanie ludzi w stosunku do bogów, i bogów w relacji z ludźmi. Wyjaśniają prawa rządzące światem i uczą, że los człowieka nie zmienia się pod wpływem czasu.

Nawet dla człowieka współczesnego, problematyka w nich zawarta jest nadal aktualna.

Możemy się utożsamiać z zachowaniem bohaterów. Z mitów wywodzą się także, motywy literackie zwane topiką. Do nich należy topos Arkadii, czyli "złotego wieku", miejsca w czasie, gdzie człowiekowi niczego nie brakuje, w wreszcie czuje się szczęśliwy.