Premierzy II Rzeczpospolitej

• 18 XI 1918 – 16 I 1919 – Jędrzej Maraczewski
• 16 I – 27 XI 1919 – Ignacy Jan Paderewski
• 13 XII 1919 – 9 VI 1920 – Leopold Skulski
• 23 VI – 24 VII 1920 – Władysław Grabski
• 24 VII 1920 – 13 XI 1921 – Wincenty Witos (Rząd Obrony Narodowej)
• 19 IX 1921 – 5 III 1922, 10 III – 6 VI 1922 – Antoni Ponikowski
• 28 VI – 7 VII 1922 – Artur Śliwiński
• 31 VII – 14 XII 1922 – Julian Ignacy Nowak
• 16 XII 1922 – 26 V 1923 – Władysław Sikorski
• 28 V – 14 XII 1923 – Wincenty Witos
• 19 XII 1923 – 13 XI 1925 – Władysław Grabski
• 20 XI 1925 – 5 V 1926 – Aleksander Skrzyński
• 10 – 14 V 1926 – Wincenty Witos
• 15 V – 4 VI 1926, 8 VI – 24 IX 1926, 27 IX – 30 IX 1926 – Kazimierz Bartel
• 2 X 1926 – 27 VI 1928 – Józef Piłsudski
• 27 VI 1928 – 13 IV 1929 – Kazimierz Bartel
• 14 IV – 7 XII 1929 – Kazimierz Świtalski
• 29 XII 1929 – 17 III 1930 – Walery Sławek
• 25 VIII – 2 XII 1930 – Józef Piłsudski
• 4 XII 1930 – 26 V 1931 – Walery Sławek
• 27 V 1931 – 9 V 1933 – Janusz Jędrzejewicz
• 15 V 1934 – 28 III 1935 – Leon Kozłowski
• 28 III 1935 – 12 X 1935 – Walery Sławek
• 13 X 1935 – 15 V 1936 – Marian Zyndram Kościałowski
• 15 V 1936 – IX 1939 – Felicjan Sławoj Składowski

Ministrowie Spraw Zagranicznych

• 17 XI 1918 – 16 I 1919 – Leon Wasilewski
• 16 I – 9 XII 1919 – Ignacy Jan Paderewski
• 13-16 XII 1919 – Władysław Wróblewski
• 16 XII 1919 – 9 VI 1920 – Stanisław Patek
• 23 VI 1920 – 24 V 1921 – Eustachy Sapieha
• 24 V – 11 VI 1921 – Jan Dąbski
• 11 VI 1921 – 6 Vi 1922 – Konstanty Skirmunt 
• 28 VI – 14 XII 1922 – Gabriel Narutowicz
• 16 XII 1922 – 26 V 1923 – Aleksander Skrzyński
• 28 V – 27 X 1923 – Marian Seyda
• 27 X – 15 XII 1923 – Roman Dmowski
• 19 XII 1923 – 19 I 1924 – Karol Bertoni
• 19 I – 27 VII 1924 – Maurycy Zamoyski
• 27 VII 1924 – 5 V 1926 – Kajetan Dzierżykraj-Morawski
• 15 V 1926 – 2 XI 1932 – August Zaleski
• 2 XI 1932 – 30 IX 1939 – Józef Beck

Prezydenci II Rzeczpospolitej

  1. 9-16 XII 1922 - Gabriel Narutowicz
  2. 16-20 XII 1922 - Maciej Rataj - marszałek sejmu pełniący funkcję prezydenta
  3. 20 XII 1922 - 14 V 1926 - Stanisław Wojciechowski
  4. 15 V - 1 IX 1939 - Maciej Rataj - marszałek sejmu pełniący funkcję prezydenta

 

W 1922 – prawicowa Chjena nie mogła rządzić samodzielnie i musiała zawrzeć koalicję z centrowym PSL Piastem.

Maj 1923 – Warszawa – Pakt Lanckoroński – powstaje Chjeno-Piast – Wincenty Witos – premierem rządu.

Ludowcy z PSLu zyskali poparcie na przeprowadzenie reform rolnej i fotel premiera dla Wincentego Witosa, w zamian godzili się na ograniczenia ustawodawstwa socjalnego i praw politycznych mniejszości narodowych.

Sytuacja w kraju: narastającą hiperinflacja, kryzys gospodarczy i wzrastające bezrobocie spowodowały fale strajków duszonych siłą – w wyniku zginęło kilkadziesiąt osób i w efekcie rząd Witosa musiał się podać do dymisji.

XII 1923 –XI 1925 – Władysław Grabski nowym premierem.

Sukcesy:

•             zdusił hiperinflację

•             stworzył Bank Polski,

•             wprowadził nową walutę – złoty polski

•             przeforsował reformę rolną

Porażki:

•             wojna celna z Niemcami

•             niezwykle dużym obciążeniem dla budżetu okazało się powołanie Korpusu Ochrony Pogranicza (KOP) dla ochrony spokoju wewnętrznego na wschodzie

•             klęską na arenie międzynarodowej – konferencja w Locarno

OBÓZ BELWEDERSKI:

1923 Józef Pilsudski zrzekł się wszystkich funkcji państwowych i wojskowych i osiadł w willi Milusin w Sulejówku – oficjalnym powodem były spory w zarządzaniu wojskiem; w rzeczywistości był on rozczarowany sytuacją w kraju I zmęczony nagonką prowadzoną wobec niego przez prawicę.

Jednak utrzymywał kontakty ze swoimi zwolennikami w wojsku i administracji państwowej, zwani byli oni OBOZEM BELWEDERSKIM.

PRZEWRÓT MAJOWY:

Po dymisji rządu Grabskiego – powołano rząd Skrzynskiego, utrzymał się on jednak tylko pół roku.

W maju 1926 Witos ponownie otrzymał misję stworzenia nowego rządu, jednak drugi rząd Chjeno-Piast urzędował tylko parę dni.

Tuż przed podaniem się do dymisji rządu Skrzynskiego – minister spraw wojskowych Lucjan Żeligowski powierzył Pilsudskiemu dowództwo nad oddziałami w okolicach stolicy.

Następca Żeligowskiego w rządzie Witosa – Juliusz Malczewski natychmiast odwołał ten rozkaz jednak było już za późno: pod Rembertowem zaczęły się koncentrować jednostki wierne marszałkowi.

11 Maja- żywiołowe demonstracje w Warszawie żądające oddania władzy Pilsudskiemu.

12 Maja – Pilsudski udaje się do Warszawy na pertraktacje z prezydentem, po powrocie do Sulejówka rozkazuje swoim oddziałom zajęcie mostów na Wiśle i po południu tego dnia wojska wyruszają na stolicę I rozpoczyna się zamach stanu - przewrót majowy.

Generał Malczewski postawił garnizon Warszawski w stan gotowości bojowej I rozkazał ściągniecie wojsk z Wielkopolski I Pomorza, jednak strajk kolejarzy uniemożliwiły im dotarcie do stolicy, przepuszczały bowiem tylko wojska wierne Pilsudskiemu.

Pilsudski po spotkaniu z preydentem Wojciechowskim (który stanął po stronie rządu), wycofał się na prawa stronę Wisły, sytuację jednak uratowali wyżsi oficerowie generał Orlicz-Dreszer i pułkownik Beck, którzy zdobyli most Kierbedzia i otworzyli Pilsudskiemu drogę do lewobrzeżnej części stolicy.

Walki trwały do 14 Maja, w nocy z 14 na 15 Maja prezydent Wojciechowski wraz z całym rządem podali się do dymisji.

15 Maja 1926 nowym premierem (wyznaczonym przez marszałka) został profesor matematyki Kazimierz Bartel, wkrótce po tym Zgromadzenie narodowe wybrało Pilsudskiego na prezydenta, jednak nie przyjął on urzędu a został nim zaproponowany przez pilsudskiego wybitny chemik Ignacy Mościcki.

Aż do 1930 Pilsudski stosował taktykę odwoływania i ponownego powoływania rządów o podobnych składach, pod przewodnictwem tych samych osób, by utrzymać tę samą linię polityczną, tę taktykę lekceważąco zwano bartlowaniem.

NOWELA SIERPNIOWA - 2 sierpnia 1926

Dzięki temu, że uznana została legalność przewrotu marszałek mógł zmienić konstytucję

Wzmocnił władze wykonawczą i dał prezydentowi realny wpływ na rządy, np mógł on na wniosek rządu rozwiązać parlament, wydawać dekrety z mocą ustawy między kadencjami parlamentu, jednak podczas jego kadencji, musiał uzyskać jego aprobatę.

WŁADZA AUTORYTARNA:

Nowela sierpniowa dała podstawy do przeprowadzenia reform państwa, nazwane przez Pilsudskiego SANACJĄ, czyli uzdrowieniem życia politycznego w kraju. W rzeczywistość najważniejszymi sprawami w państwie kierował Józef Pilsudski, formalnie nie piastujący żadnych funkcji państwowych. Ten sposób sprawowania rzadów opartych na autorytecie jednostki nazywa się rządami autorytarnymi.

RZĄDY SANACJI:

Jedną z pierwszych reform Pilsudskiego: powołanie GISZ Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, który był wojskowym zwierzchnikiem armii, stanowisko objął Pilsudski, zapewniając sobie wpływ na wojsko.

Po zamachu stanu sanacja umocniła się przy władzy. W 1927 prezydent rozwiązał sejm i rządził za pomocą dekretów z mocą ustawy aż do następnych wyborów w 1928.

W wyborach zwyciężył Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) na czele z Walerym Sławkiem (zwolennicy sanacji), jednak wynik wyborów nie pozwalał na samodzielne sprawowanie władzy, socjalistyczna opozycja (PPS i PSL Wyzwolenie) miała podobną ilość miejsc w nowym sejmie.

1929 powołanie pozaparlamentarnego rządu premiera Kazimierza Switalskiego, RZĄDU PULKOWNIKÓW, ponieważ wielu było w nim wojskowych – skutkiem czego wszystkie ugrupowania polityczne z wyjątkiem BBWR przeszły do opozycji.

Jesień 1929 powstał Centrolew, złożony z PSL Wyzwolenie, PSL Piast, Narodowej Partii Robotniczej, PPS, Stronnictwa Chłopskiego I Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji, w grudniu 1929 Centrolew doprowadził do uchwalenia wotum nieufności wobec rządu Kazimierza Switalskiego.

Sanacją podjęła radykalne kroki- w sierpniu 1930 prezydent Moscicki rozwiązał parlament, we wrześniu 1930 aresztowano przywódców Centrolewu I bez wyroków osadzono w twierdzy brzeskiej.

Listopad 1930 wybory pogardliwie określane wyborami brzeskimi wygrał BBWR.

KONSTYTUCJA KWIETNIOWA

Aby zapewnić sobie całkowita władzę sanacją potrzebowała zmiany konstytucji, jednak BBWR nie miał wystarcajacej siły w sejmie, a opozycja blokowała prace sejmowe, opuszczając salę na znak protestu.

Sanacją postanowiła zadziałać podstępem, gdy na początku 1934 r na posiedzeniu sejmu przedstawiono raport z prac BBWR nad projektem nowej konstytucji, opozycja na znak protest wyszła z sali wówczas okazało się, że tezy konstytucyjne są tak naprawdę projektem konstytucji, która posłowie BBWR przyjęli a następnie prezydent Moscicki podpisał jako nową ustawę zasadniczą. 

Postanowienia:

•             Wprowadzenie nadrzędności państwa nad jednostką I ogółem obywateli

•             Prezydent:

1.            Zajmował pozycję nadrzędną wobec innych organów państwa (rządu, sejmu, sił zbrojnych, sadów oraz organów kontroli państwowej)

2.            Skomplikowany sposób wyboru prezydenta na 7 letnią kadencję

3.            Prezydent za swoje czyny odpowiadał “wobec Boga I historii” czyli ne ponosił żadnej odpowiedzialności I żaden organ państwowy nie mógł go rozliczyć z jego działalności

4.            Prezydent mianował/odwoływał wszystkich najważniejszych urzędników państwowych oraz mógł rozwiązać parlament przed upływem kadencji

5.            Do szerokich kompetencji ustawodawczych – należało wydawanie dekretów z mocą ustawy I weto zawieszające wobec ustaw uchwalonych przez parlament

6.            Reprezentował Polskę za granicą

7.            Miał nadzwyczajne kompetencje na czas wojny

•             Rozszerzenie kompetencji rządu I premiera, zmniejszenie uprawnień sejmu

12 Mają 1935 zmarł Józef Pilsudski, doszło do walki o władzę między politykami sanacji, a Walery Sławek, którego Pilsudski typował na swojego sukcesora został odsunięty od władzy.

Ostatecznie władzę podzieliły między siebie 3 osoby:

•             Prezydent Ignacy Moscicki (na czele tzw. Grupy zamkowej) – zajął się polityką wewnętrzną I gospodarką

•             Edwardz Rydz-Śmigły – wojskiem

•             Józef Beck- polityka zagraniczną