Początki dziejów Inków owiane są tajemnicą i prawdopodobnie sięgają dwunastego wieku. Zgodnie z legendą pierwszym inkaskim władcą był Manco Capac. Nie wiele wiemy o pierwszych pięciu królach Inków - w wydarzeniach tego okresu więcej jest baśni i legend niż historycznej prawdy. Prawdopodobnie już w XII wieku Inkowie opanowali duży obszar dzisiejszego Peru u założyli stolicę w Cuzco. Możliwe, że wtedy podporządkowali też sobie kulturowo i cywilizacyjnie liczne plemiona z grupy Aymarów. Lepiej są znane wydarzenia z XIV wieku, z okresu panowania szóstego inki (taki tytuł nosili królowie Inków) - Inki Roca. To właśnie jego uważa się za twórcę inkaskiego imperium. Za jego panowania Inkowie po raz pierwszy wyszli poza dolinę Cuzco, a także rozszerzyli granice swego państwa w kierunku północnym i południowym. Istnieje też hipoteza, że wojska Inków dotarły do wybrzeży Pacyfiku (w okolice dzisiejszej Limy). Król Inka Roca panował wiele lat i przyczynił się do rozbudowy Cuzco, które z małego górskiego miasteczka przekształciło się w prawdziwa metropolię. W dolinie Cuzco powstała sieć kanałów irygacyjnych (nawadniających), a w samym mieście władca założył szkołę administratorów państwowych - Yacha Huasi. Kształcili się w niej synowie wszystkich szlachetnie urodzonych (także następcy tronu). Następcą Inki Roca był jego syn - Yahuar Huacac. Okres jego panowania przeszedł do historii jako jeden z najburzliwszych w dziejach inkaskiego państwa. Jedna z ciekawszych legend tego okresu mówi, że gdy na twarzy dorastającego następcy tronu pojawił się zarost (Indianie go nie posiadają), poczytano ten fakt za skutek zdrady królewskiej małżonki - Coyi Ipaucomy. Groziła jej okrutna śmierć (powieszenie za włosy nad przepaścią), ale ostatecznie kapłani uznali, że zarost to wynik zemsty bóstw Tęczy i Błyskawic za to, że król nie przestrzegał postu podczas narodzin syna. Yahuar Huacac nie wyzbył się jednak podejrzeń i w końcu znienawidził swego syna. Cuzi, tak się nazywał brodaty syn króla, został wysłany na wygnanie, z którego powrócił wraz z przepowiednią o rychłym najeździe sąsiednich plemion. Gdy przepowiednia się spełniła, Yahuar Huacac uciekł, a władzę w kraju przejął Cuzi, który przyjął nowe imię - Wiraccocha Inka. Nowy władca obronił kraj przed inwazją plemion Chanca. Był to początek wielkiego imperium. Za panowania Wiraccochy granice państwa uległy znacznemu rozszerzeniu (aż po dzisiejsze Chile i Argentynę). Nowy król wzmocnił i rozpowszechnił kult boga Wiraccochy (sam napisał hymn ku jego czci i kazał wybudować wspaniałą świątynię ku czci stwórcy). Na początku XV wieku władzę objął najstarszy syn Cuziego - Pachuti Inka Yupanqui.. Uchodzi on z wielkiego zdobywcę, a także za wybitnego reformatora oraz prawodawcę. Przyczynił się on do ogromnej ekspansji państwa. Za jego panowania Inkowie podbili liczne plemiona (Chinchi, Huaraca), dotarli do dżungli amazońskiej i włączono do imperium ogromną pustynną nizinę nadmorską Rimae. Nowy król przeprowadził reformę administracji i ustanowił nowe prawa. Większość miast została rozbudowana (zwłaszcza Cuzco). Powstawały nowe drogi, mosty, fortece i miasta. Nad całym państwem czuwała świetnie zorganizowana administracja, wyposażona w instrumenty kontrolne, prawne i rachunkowe. Prawa nie były bardzo skomplikowane ale za to niezwykle surowe. Pachacuti dożył sędziwego wieku, a po nim na tron wstąpił jego syn Tupac Yupanqui (XV w.). On także zasłynął jako zdobywca (dotarł do Amazonii, na północny wschód od Andów, podporządkował sobie królestwo Chimu z wyjątkiem miasta Quito). Wszystkie zdobycze terytorialne miały ściśle określone cele (zdobycie surowców). Tupac Yupanqui zmarł w wieku 85 lat i zostawił tron ukochanemu synowi - Huaynie Capacowi. Był on dzielnym wodzem, za jego panowania powstawały nowe magazyny i fortece. Udało mu się zdobyć miasto Quito i wprowadzić tam własne porządki. Poślubił tamtejszą księżniczkę, która urodziła mu syna Atahualpę. Tymczasem w Cusco pozostawał pierworodny syn Huayny Capaca - Huascar, który popadał w coraz większe uzależnienie od kapłanów. W państwie nasilały się napięcia społecznie. Huayna tłumił je bezwzględnie. Bunty nasiliły się zwłaszcza pod koniec jego czterdziestoletniego panowania. Władca zmarł w 1527 roku, w wyniku zarazy (prawdopodobnie była to ospa, którą Europejczycy sprowadzili na nowy kontynent). Huayna Capac wyznaczył przed śmiercią jako swego następcę Huascara (pierworodnego syna). Z decyzją ojca nie mógł pogodzić się ulubieniec Huayny Capaca - Atahualpa, który odmówił złożenia hołdu bratu. Przez pierwsze lata między braćmi panowała względna zgoda, jednak wkrótce doszło do krwawej wojny domowej, w wyniku której władzę przejął Atahualpa. W 1531 roku w państwie Inków pojawili się Hiszpanie z Franciszkiem Pizarrem na czele. Wykorzystali oni panujące w państwie Inków napięcia społeczne. Niewielki korpus ekspedycyjny (około 150 osób) dotarł w 1532 roku do obozu wojennego inki i wziął go do niewoli. W roku 1533 Atahualpa trzynasty władca Inków został skazany na śmierć i, mimo przekazania olbrzymiego okupu, zamordowany. Hiszpanie całkowicie zniszczyli aparat władzy Inków, ale ich opór ciągnął się jeszcze przez trzy dziesięciolecia (tj. do roku 1572), w górskich rejonach Andów, wokół Vilcabamba.