W roku 1917 w skutek rosnącego niezadowolenia społecznego wybuchła rewolucja lutowa, która doprowadziła do upadku reżimu i zakończenia ponad trzystoletniego okresu rządów Carów, poprzez obalenie Mikołaja II. Władzę przejąć zdecydowali bolszewicy, czyli komuniści zasilający szeregi Polskiej Partii Robotniczej. Na ich czele stał Włodzimierz Lenin.

 

Po pierwszych klęskach na froncie w 1916 roku nastąpiła zmiana nastrojów, wzmocniona kryzysem społecznym i ekonomicznym. Coraz większą popularnością zaczęły się cieszyć ugrupowania opozycyjne w Dumie Państwowej oraz ugrupowania mienszewików, będącym opozycją bolszewików oraz eserowców. Problemy z zaopatrzeniem z żywność doprowadziły do wybuch niezadowolenia w Piotrogrodzie, gdzie od 3 III rozpoczęły się strajki i manifestacje. 12 III zawiązała się piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, a opozycja w Dumie zawiązała Tymczasowy Komitet Dumy. Oba te ośrodki 14 III powołały Rząd Tymczasowy z Gieorgijem Lwowem na czele, który przejął władzę w tym kraju. Dopełnieniem rewolucji była abdykacja cara Mikołaja II, który wraz z rodziną został aresztowany. W lipcu 1918 roku bolszewicy zamordowali rodzinę carską w Jekaterynburgu. Rewolucja lipcowa usankcjonowała system dwuwładzy. Rząd Tymczasowy sprawował władzę pod ścisłą kontrolą Rad, w których przewagę posiadali eserowcy i mienszewicy.

 

Bolszewicy traktowali rewolucję lutową jako I etap przejmowania władzy. W kwietniu 1917 roku Włodzimierz Lenin zaprezentował program zwany tezami kwietniowymi, w którym skrytykował Rząd Tymczasowy, opowiedział się on za zakończeniem wojny i przejęciem władzy. Powołany w sierpniu 1917 nowy Rząd Aleksandra Kiereńskiego wzmagał się z poważnym kryzysem społecznym i politycznym. W nocy 6/7 XI 1917 roku bolszewicy doprowadzili do obalenia Rządu Tymczasowego oraz przeprowadził szereg reform społecznych, m. in. Dekret o ziemi i Dekret o pokoju, przejęli kontrolą nad gospodarką, dokonali reformy kalendarza czy równouprawnienia kobiet.

 

Bolszewicy skutecznie wykorzystali narastające niezadowolenie społeczne spowodowane problemami z zaopatrzeniem i niechęcią do cara, który ingerował w działalność wojska, które przegrywało kolejne starcia. Sytuacja gospodarcza w Rosji na przełomie roku 1916 i 1917, połączona z klęskami na froncie i spadkiem zaufania do monarchii powodowały wzrost napięcia społecznego, zwłaszcza w najbiedniejszych, najbardziej dotkniętych przez wojnę warstwach społecznych. Coraz bardziej ożywiały się nastroje rewolucyjne, przejściowo tylko uśpione przez stłumienie rewolucji z roku 1905. Upadek autorytetu cara i rosnąca nienawiść do wojny, jak również władzy carskiej, doprowadziły ostatecznie do wybuchu rewolucji, która zniosła panowanie Romanowów. Zasadniczym czynnikiem, który zadecydował o zdecydowanym zwycięstwie bolszewików w wojnie domowej nad „białymi” był terror. Terror miał charakter państwowy i towarzyszył już do końca istnienia ZSRR.