Toruń to jedno z najstarszych miast Polski. Otrzymało prawa miejskie w 1233 r. Dla wielu głównie kojarzy się z postacią Mikołaja Kopernika, który urodził się właśnie w tym mieście. Należy jednak pamiętać, że w Toruniu znajdują się także inne zabytki, nawiązujące do jego długiej historii.

Ratusz Staromiejski

Ratusz Staromiejski to jeden z najważniejszych budynków Torunia. Został wybudowany w stylu gotyckim w końcu XIV w. Jego wnętrze było miejscem codziennych spotkań kupców i kramarzy. W wieży, która stanowiła jego część, znajdowało się więzienie i miejskie archiwum. Dodatkowo na piętrze mieściła się sala obrad i Sala Mieszczańska, w której przyjmowano polskich władców. Ratusz został przebudowany w latach 1602 – 1603: wtedy też podwyższono budynek o jedno piętro oraz wzbogacono go m.in. o narożne wieżyczki i okienne ramy. Autorem zmian był flamandzki architekt Antoni van Oppergen, który starał się jednak zachować gotycki charakter budowli.  W 1703 r., w wyniku pożaru, ratusz został bardzo mocno zniszczony: spłonęły wszystkie dachy oraz wnętrza znajdujące się powyżej parteru. Ucierpiała także wieża, która utraciła wówczas blaszany hełm, dobudowany w czasie powstawania ratusza. Pozostały jednak ceglane mury, które umożliwiły odbudowę budynku, rozpoczętą jeszcze w XVIII w.

Według legendy Ratusz Staromiejski swoim układem nawiązuje do kalendarza. Jedna wieża oznacza jeden rok, otaczające go cztery bramy to cztery pory roku, dwanaście mieszczących się w nim sal odpowiadają dwunastu miesiącom, a liczba okien ma być równa liczbie dni w roku. Co ciekawe, w latach przestępnych dorabiano jeszcze jeden otwór okienny, by rachunek się zgadzał.

Toruńskie kościoły i katedry

W Toruniu znajduje się wiele kościołów wybudowanych w różnych okresach. Jednym z najstarszych budynków sakralnych jest kościół świętego Jakuba, wzniesiony w I poł. XIV w., reprezentujący styl gotycki. Został wybudowany w formie bazyliki, z zastosowaniem łuków odporowych. W latach 1345 – 1425 należał do cysterek, a następnie do benedyktynek. W okresie reformacji kościół przeszedł w posiadanie protestantów, by następnie powrócić do sióstr. Od 1832 r. stał się kościołem parafialnym i jest nim do dziś. W jego wnętrzu podziwiać można wiele wspaniałych dzieł sztuki, m.in. gotycki krucyfiks oraz malowidła ścienne z XIV – XVI w. W kościele znajdują się także renesansowe organy, które są jednymi z najstarszych w Polsce.

Mówiąc o toruńskich świątyniach, warto wspomnieć także o gotyckiej katedrze świętych Janów. Co ciekawe, budowano ją przez prawie 200 lat. Jego budowa rozpoczęła się jeszcze w XIII w., a zakończyła się w poł. XV w. W czasach średniowiecznych pełniła funkcję fary (kościoła parafialnego). Katedra była miejscem ważniejszych uroczystości. Tam też odczytywano postanowienia            Rady miejskiej. W XVI w. w kościele modlili się również protestanci. Tak było do 1596 r., kiedy kościół został ponownie przekazany katolikom na wyłączność. W 1992 r. świątynia została podniesiona do rangi katedry.

Wewnątrz świątyni znajdują się cenne dzieła sztuki pochodzące z różnych okresów. W prezbiterium pochodzącym z I poł. XIV w. podziwiać można gotyckie malowidła przedstawiające patronów świątyni – św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelistę. Znajduje się tam również obraz przedstawiający Sąd Ostateczny. Z kolei kilkanaście bocznych ołtarzy rozmieszczonych w trzech nawach kościoła pochodzi z renesansu i baroku. W katedrze nie brak także obiektów związanych z osobą Mikołaja Kopernika: znajduje się tam chrzcielnica, przy której w 1473 r. astronom przyjął chrzest, oraz renesansowe epitafium. Ważnym elementem świątyni jest też dzwon Tuba Dei. Został odlany w 1500 r. jako największy gotycki dzwon w Polsce. Obecnie używany kilka razy w roku podczas najważniejszych wydarzeń.

Zamki i mury obronne

Początek budowy toruńskiego zamku krzyżackiego datuje się na poł. XIII w. Jego budowa, przypominająca podkowę, wynika z wykorzystania umocnień zniszczonego grodu, który znajdował się wcześniej w tym miejscu. Do budowy zamku początkowo wykorzystywano drewno, jednak potem był on już wznoszony z kamienia i cegły. Jego rozbudowa trwała aż do XV w. W związku z silną pozycją strategiczną (zamek znajdował się niedaleko granicy polsko-krzyżackiej), wznoszone mury były wysokie, a najwyższa wieża była miejscem, z którego można było ostrzec o zbliżaniu się wroga. Mimo to zamek został jednak zniszczony przez mieszkańców Starego Miasta Torunia, a miało to miejsce w 1454 r. Pozostały jedynie mury obronne, fragmenty wieży oraz części mieszkalnej zamku. Najlepiej zachowała się wieża ustępowa – Gdanisko – która była miejscem składowym prochu strzelniczego.

Budowa murów miejskich rozpoczęła się w latach 60. XIII w. Do starego miasta prowadziło 8 bram: Klasztorna, Żeglarska, Łazienna i Mostowa (od strony Wisły), Paulińska i Kotlarska (od wschodu), a także Starotoruńska (od zachodu) i Chełmińska (od północy). Do dziś zachowały się jedynie trzy: Klasztorna, Żeglarska i Mostowa. Nowe Miasto Toruń także było otoczone murami obronnymi, ale były one skromniejsze. Mury i Brama św. Jakuba wzniesiono od strony południowo-wschodniej, a główny wjazd do miasta od wschodu przebiegał przez Bramę św. Katarzyny.

Dom rodzinny i pomnik Mikołaja Kopernika

Dom, w którym urodził się Mikołaj Kopernik, mieścił się w gotyckiej kamienicy należącej do jego rodziców. Posiadali oni także część domu położonego w sąsiedztwie Staromiejskiego Rynku, ale to właśnie średniowieczną kamienicę mieszczącą się przy ul. św. Anny (dziś ul. Kopernika) określa się miejscem, w którym astronom przyszedł na świat. Obecnie mieści się tam oddział muzeum, w którym znajdują się pamiątki po rodzinie Koperników.

Na uwagę zasługuje także Pomnik Mikołaja Kopernika, mieszczący się w południowo-wschodnim narożniku rynku. Postać astronoma jest ubrana w profesorską togę, a w lewej ręce trzyma sferę armilarną. Z kolei palcem prawej ręki wskazuje na niebo, co symbolizuje zamiłowanie badacza do astronomii. Monument znajduje się na cokole, na którym umieszczono datę urodzin i śmierci naukowca, oraz napis w języku łacińskim: „Mikołaj Kopernik Torunianin. Ruszył Ziemię, wstrzymał Słońce i Niebo”. Pomnik został odsłonięty w 1853 r., a jego autorem jest Fryderick Tieck.

Podsumowując, Toruń jest miastem, w którym znajduje się wiele cennych zabytków pochodzących z różnych epok. Warto więc wybrać się do tego miasta, aby przyjrzeć się bliżej jego historii.