NATO - Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (Pakt Północnoatlantycki), organizacja o charakterze militarno-obronnym. Powstała w wyniku podpisania 4 kwietnia 1949 roku Traktatu Północnoatlantyckiego przez 10 krajów europejskich, członków Unii Zachodniej - Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg, Wielką Brytanię oraz pięć dodatkowych krajów - Danię, Islandię, Norwegię, Portugalię i Włochy, a także Stany Zjednoczone i Kanadę. Celem NATO jest wzmocnienie potencjału militarnego państw członkowskich oraz ich obrona w razie niebezpieczeństwa. Obecnie NATO ma 26 członków: Belgię, Bułgarię (od 2004 r.), Czechy (od 1999 r.), Danię, Estonię (od 2004 r.), Francję, Grecję (od 1952 r.), Hiszpanię (od 1982 r.), Holandie, Islandię, Kanadę, Litwę (od 2004 r.), Luksemburg, Łotwę (od 2004 r.), Niemcy (od 1955 r.), Norwegie, Polskę (od 1999 r.), Portugalię, Rumunię (od 2004 r.), Słowację (od 2004 r.), Słowenię (od 2004 r.), Stany Zjednoczone, Turcję (od 1952 r.), Węgry (od 1999 r.), Wielką Brytanię, Włochy. Najmłodszymi członkami NATO są: Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Słowenia, Rumunia i Bułgaria, weszły w skład NATO 2 kwietnia 2004. Obecnie państwami kandydującymi do członkostwa są Albania, Macedonia i Chorwacja.

UZEUnia Zachodnioeuropejska (Western European Union - WEU) powstała w 1954 r. po przeobrażeniu Unii Zachodniej utworzonej w 1948 r. Obecnie w jej skład wchodzą wszystkie kraje Unii Europejskiej oprócz Austrii, Danii, Finlandii i Szwecji, którzy pełnią rolę obserwatorów. Członkami stowarzyszonymi są: Islandia, Norwegi, Turcja. Do głównych zadań UZE należy obrona państw członkowskich i współpraca z NATO. Do czasu utworzenia Unii Europejskiej nie odgrywała znaczącej roli.

Unia Europejska (UE) jest to gospodarczo-polityczny związek dwudziestu pięciu (od 1 maja 2004 r.) krajów europejskich, będący efektem wieloletniego zbliżania się krajów z Europy Zachodniej. Została założona w 1957 r. przez 6 krajów: Francję, Holandię, Belgię, Luksemburg, Niemcy i Włochy. Do podstawowych celów Unii należą: synchronizacja gospodarek krajów członkowskich, popieranie harmonijnego rozwoju, stabilizacja gospodarki, podniesienie standardu życia i zacieśnienie wielostronnej współpracy między krajami członkowskimi. Dla osiągnięcia tych celów podjęto następujące działania:

- zniesienie barier celnych między krajami członkowskimi i ograniczeń ilościowych w imporcie i eksporcie dóbr

- ustalenie wspólnych taryf celnych i wspólnej polityki handlowej względem krajów trzecich

- zniesienie ograniczeń w przepływie dóbr, towarów i usług

- wprowadzenie wspólnej polityki rolnej.

Członkowie Unii Europejskiej:

Austria, Belgia, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Wielka Brytania, Włochy

Główne instytucje Unii Europejskiej:

Parlament Europejski

Parlament Europejski to jednoizbowy parlament reprezentujący obywateli państw należących do Unii Europejskiej. Parlament Europejski liczy obecnie 732 członków (deputowanych), sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję.

Rada Unii Europejskiej

Rada Unii Europejskiej, dawniej zwana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej, jest głównym organem decyzyjnym.

Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie.

Komisja Europejska

Komisja Europejska, oficjalnie Komisja Wspólnot Europejskich, to rodzaj rządu Unii Europejskiej, odpowiedzialnego za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającej funduszami Unii. Siedzibą Komisji jest Bruksela

Trybunał Sprawiedliwości

Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich - jeden z organów głównych Wspólnot Europejskich, pełniący funkcję sądu międzynarodowego, konstytucyjnego i administracyjnego. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.

RADA EUROPY- (często mylona z organami Unii Europejskiej- Radą Europejską i Radą Unii Europejskiej) Rada Europy została utworzona 5 maja 1949 roku poprzez podpisanie przez 10 państw (Belgię, Danię, Francję, Holandię, Irlandię, Luksemburg, Norwegię, Szwecję, Wielką Brytanię i Włochy) dokumentu zwanego Traktatem Londyńskim. Obecnie liczy 46 członków. Posiada siedzibę w Strasburgu. Skupia niemal wszystkie państwa Europy. Warunkiem członkostwa jest popieranie ideałów głoszonych przez Radę Europy, posiadanie demokratycznego ustroju i przeprowadzanie wolnych wyborów. Celem Rady Europy jest stanie na straży demokracji i praworządności w krajach członkowskich. Państwa członkowskie:

Belgia, Dania, Francja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Norwegia, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy, Grecja (9 sierpnia 1949 r.), Turcja (9 sierpnia 1949 r.), Islandia (9 marca 1950 r.), Niemcy (13 lipca 1950 r.), Austria (16 kwietnia 1956 r.), Cypr (24 maja 1961 r.), Szwajcaria (6 maja 1963 r.), Malta (29 kwietnia 1965 r.), Portugalia (22 września 1976 r.), Hiszpania (24 listopada 1977 r.), Liechtenstein (23 października 1978 r.), San Marino (16 października 1988 r.), Finlandia (5 maja 1989 r.), Węgry (6 listopada 1990 r.), Polska (26 listopada 1991 r.), Bułgaria (7 maja 1992 r.), Estonia (14 maja 1993 r.), Litwa (14 maja 1993 r.), Słowenia (14 maja 1993 r.), Czechy (30 czerwca 1993 r.), Słowacja (30 czerwca 1993 r.), Rumunia (7 października 1993 r.), Andora (10 października 1994 r.), Łotwa (10 lutego 1995 r.), Albania (13 lipca 1995 r.), Mołdawia (13 lipca 1995 r.), Macedonia (9 listopada 1995 r.), Ukraina (9 listopada 1995 r.), Rosja (28 lutego 1996 r.), Chorwacja (6 listopada 1996 r.), Gruzja (27 kwietnia 1999 r.), Armenia (25 stycznia 2001 r.), Azerbejdżan (25 lutego 2001 r.), Bośnia i Hercegowina (24 kwietnia 2002 r.), Serbia i Czarnogóra (3 kwietnia 2003 r.), Monako (5 października 2004 r.).

OBWEOrganizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (do 1995 r. działało jako KBWE - Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie). Idea powstania tej organizacji zrodziła się w latach 60-tych XIX w., przedstawiciele państw należących do NATO i Układu Warszawskiego postanowili nawiązać współpracę pomiędzy członkami tych organizacji w celu zwiększenia bezpieczeństwa w Europie. Procesy przygotowawcze do rozpoczęcia działalności rozpoczęto już w 1972 r. Od 1975 r. zwoływano nieregularne konferencje, jednak dopiero w 1990 r. w Paryżu zadecydowano o formalnym powołaniu struktur KBWE. Pięć lat później zmieniono nazwę na OBWE i utworzono stały sekretariat organizacji w Wiedniu. Do działań OBWE należy dbanie o bezpieczeństwo w Europie, pokojowe rozstrzyganie sporów, ochrona praw człowieka, współpraca w dziedzinie gospodarczej, naukowej i ochronie środowiska. W 1998 r. przewodniczącym OBWE był minister spraw zagranicznych Polski - Bronisław Geremek, funkcję tę pełnił przez jeden rok

EOGEuropejski Obszar Gospodarczy. Ugrupowanie regionalne, obejmujące kraje Unii Europejskiej i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (z wyjątkiem Szwajcarii). EOG opiera się na czterech fundamentalnych zasadach: swobody przepływu ludzi, kapitału, towarów i usług. Porozumienie działa od 1993 r. na mocy porozumienia EWG z EFTA z 1991 r. Szwajcarzy w wyniku referendum nie zgodzili się na wejście do EOG. Ostatecznie porozumienie weszło w życie 1 stycznia 1994 roku. Na mocy umowy z Oporto obywatele wszystkich państw należących do EOG mają zapewnioną swobodę przemieszczania się, osiedlania i nabywania nieruchomości na terenie państw członkowskich.

ONZ - Organizacja Narodów Zjednoczonych, uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku podpisania Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów. ONZ ma na celu współprace w celu utrzymania pokoju na świecie oraz organizowanie i koordynowanie współpracy międzynarodowej w różnych dziedzinach. ONZ działa poprzez wyspecjalizowane jednostki:

UNESCO - Organizacja NZ do spraw Oświaty, Nauki i Kultury

FAO - Organizacja NZ do spraw Wyżywienia i Rolnictwa

UNICEW - Fundusz Pomocy Dzieciom

UNDP - Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych

UNEP - Program NZ do spraw Ochrony Środowiska

IMF - Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Do ONZ należą prawie wszystkie państwa świata, 191 państw, poza Watykanem (status obserwatora), Palestyną (status obserwatora), Tajwanem (uznany przez ONZ za część Chin), Somali i Sahara Zachodnią, Andorą, Kiribati, Nauru i Togo.

IBRD - Bank Światowy działa od 1945 r., swoją siedzibę ma w Waszyngtonie. Udziela pożyczek rządom lub firmom prywatnym na okres 15-25 lat z 5 letnią karencją. Zajmuje się finansowaniem projektów w dziedzinie irygacji i urbanizacji. Udziela pomocy technicznej krajom rozwijającym się.

IATA- Stowarzyszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. Powstało w 1945 r. podczas konferencji w Hawanie. Skupia 254 linie lotnicze i stawia sobie za cel rozwijanie bezpiecznego transportu lotniczego oraz koordynację stawek opłat w ruchu międzynarodowym. Zrzeszenie nadaje lotniskom kod IATA a także dwuznakowy kod liniom lotniczym. Ponadto IATA stała się ogólnoświatowym regulatorem ds. transportu lotniczego towarów niebezpiecznych i wydaje tzw. IATA Dangerous Goods Regulations manual będący wykładnią prawną i praktyczną dotyczącą powyższego zagadnienia.

CEFTAŚrodkowoeuropejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu; porozumienie o utworzeniu Strefy Wolnego Handlu Europy Środkowej. Porozumienia zawarły 21 grudnia 1992 w Krakowie Polska, Węgry Słowacja i Czechy Sygnatariusze uzgodnili sposób stopniowego znoszenia przeszkód we wzajemnym handlu, dążąc do osiągnięcia standardów ustalonych w ramach GATT -Układ Ogólny w Sprawie Ceł i Handlu. Umowa zakłada stopniowe tworzenie strefy wolnego handlu poprzez znoszenie ceł i innych utrudnień w swobodnej wymianie handlowej. Porozumienie podpisano osobno dla towarów przemysłowych i dla towarów rolno-spożywczych. Umowa CEFTA nie przyjęła żadnych rozwiązań instytucjonalnych. Powołano jedynie wspólny komitet złożony z ministrów współpracy gospodarczej z zagranicą, którego zadaniem jest nadzorowanie prawidłowego funkcjonowania CEFTA. Do CEFTA kolejno dołączały - Słowenia w 1996 r., Rumunia w 1997

r., Bułgaria w 1998 r. i Chorwacja w 2002 r.. Po przystąpieniu większości państw CEFTY do Unii Europejskiej 1 maja 2004 r., umowa ta straciła na znaczeniu. Obecnie jedynie ułatwia handel pomiędzy jej członkami.

WTO - Światowa Organizacja Handlu, organizacja międzynarodowa licząca 124 państwa członkowskie, powstała w 1995 r., Polska była jednym z państw założycielskich. Celem organizacji jest koordynacja polityki celnej i ustalanie zasad w międzynarodowym handlu oraz rozwiązywanie sporów. Działa na rzecz liberalizacji handlu światowego, ujednolicenia procedur licencjonowania importu oraz zajmuje się zwalczaniem dumpingu i subsydiów. WTO jest kontynuacją Układu Ogólnego w Sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT), jej siedziba mieści się w Genewie. Kraje członkowskie WTO zobowiązane są do dostosowania swojego ustawodawstwa do norm Światowej Organizacji Handlu oraz udzielania koncesji handlowych podmiotom zagranicznym.

Wspólnota Narodów to międzynarodowa organizacja powstała w 1926 r., zrzesza niepodległe kraje, które w przeszłości stanowiły częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Część państw członkowskich Wspólnoty Narodów uznaje królową Elżbietę II za głowę swojego kraju, jednak większość z nich to republiki, w których funkcje głowy państwa przejął prezydent.

Członkowie Wspólnoty Narodów: Europa - Wielka Brytania (1931 r.), Cypr (1961 r.), Malta (1964 r.). Ameryka PółnocnaKanada (1931 r.), Jamajka (1962 r.), Trynidad i Tobago (1962 r.), Barbados (1966 r.), Bahamy (1973 r.), Grenada (1974 r.), Dominika (1978 r.), Saint Lucia (1979 r.), Saint Vincent i Grenadyny (1979 r.), Antigua i Barbuda (1981 r.), Belize (1981 r.), Saint Kitts i Nevis (1983 r.). Ameryka Południowa - Gujana (1966 r.). Afryka - Republika Południowej Afryki (1994 r.), Ghana (1957 r.), Nigeria (1999 r.), Sierra Leone (1961 r.), Tanzania (1961 r.), Uganda (1962 r.), Kenia (1963 r.), Malawi (1964 r.), Zambia (1964 r.), Gambia (1965 r.), Botswana (1966 r.), Lesotho (1966 r.), Mauritius (1968 r.), Suazi (1968 r.), Seszele (1976 r.), Namibia (1990 r.), Mozambik (1995 r., jedyny członek WN, który nie należał do Imperium Brytyjskiego), Kamerun (1995 r.), Azja- Indie (1947 r.), Pakistan (2004 r.), Sri Lanka (1948 r.), Malezja (1957 r.), Singapur (1965 r.), Bangladesz (1972 r.), Malediwy (1982 r.), Brunei (1984 r.), Australia i Oceania Australia (1931 r.), Nowa Zelandia (1931 r.), Samoa (1970 r.), Tonga (1970 r.), Fidżi (1997 r.), Papua-Nowa Gwinea (1975 r.), Wyspy Salomona (1978 r.), Vanuatu (1980 r.), Tuvalu (1978 r.), Kiribati (1979 r.), Nauru (1999 r.).

OECD - Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Ugrupowanie skupiające państwa wysoko rozwinięte gospodarczo. Działa od 1962 r. na mocy porozumienia z 1960 r. powstało z przekształcenia Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC). Celem organizacji OECD jest kierowanie rozwojem gospodarczym państw członkowskich poprzez tworzenie jak najlepszych warunków dla ich rozwoju gospodarczego oraz podnoszenie stopy życiowej obywateli państw członkowskich. Swoją siedzibę OECD ustanowił w Paryżu.

Państwa członkowskie ODCE: Australia (od 1971 r.), Austria, Belgia, Czechy (od 1995 r.), Dania, Finlandia (od 1969 r.), Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Japonia (od 1964 r.), Kanada, Korea Południowa (od 1996 r.), Luksemburg, Meksyk (od 1994 r.), Niemcy, Norwegia, Nowa Zelandia (od 1973 r.), Polska (od 1996 r.), Portugalia, Słowacja (od 2000 r.), Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Węgry (od 1996 r.), Włochy, Wielka Brytania.

NAFTA -Północnoamerykańske Porozumienie o Wolnym Handlu, największe pod względem potencjału ludnościowego i gospodarczego ugrupowanie świata z udziałem Stanów Zjednoczonych, Kanady i Meksyku. Porozumienie NAFTA podpisano 1 stycznia 1994 r. w celu .utworzenia pomiędzy tymi państwami strefy wolnego handlu, przewidywano stopniowe znoszenie ceł między krajami członkowskimi. NATFA nie tworzy ponadpaństwowych ciał rządowych, a jej prawo nie jest nadrzędne w stosunku do prawa narodowego.

ASEAN - Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo - Wschodniej - istnieje od 1967 r., obejmuje 6 krajów: Brunei, Filipiny, Indonezję, Malezję, Singapur, Tajlandię. Tworzy obszar wolnego handlu pomiędzy krajami członkowskimi.

APEC - Stowarzyszenie Współpracy krajów Azji - Pacyfiku. Porozumienie zostało zawarte w 1989 r. przez 12 krajów w celu wszechstronnej współpracy pomiędzy krajami członkowskimi. Obecnie liczy 17 członków, należą do niego kraje ASEAN-u oraz Australia, Chiny, Hongkong, Japonia, Kanada, Korea Północna, Meksyk, Nowa Zelandia, Papua Nowa Gwinea, Tajwan, Stany Zjednoczone.

OPEC - Organizacja Krajów Eksportujących Ropę -działa od stycznia 1961 r., jej celem jest ujednolicenie polityki w zakresie wydobycia i zbytu ropy naftowej w celu utrzymania korzystnych cen ropy naftowej na światowym rynku., w stosunku do artykułów przemysłowych. Jej siedzibą jest Wiedeń. OPEC organizuje też pomoc techniczną dla krajów członkowskich, którymi są: Arabia Saudyjska, Algieria, Gabon, Iran, Irak, Indonezja, Katar, Libia, Nigeria, Wenezuela, Zjednoczone Emiraty Arabskie.

G -7 Grupa Siedmiu - została utworzona w 1975 r., jej celem jest wymiana informacji na temat bieżących problemów gospodarczych państw członkowskich i świata w celu zbliżenia gospodarek tych państw, utrzymania zbilansowanego wzrostu gospodarczego i stabilności waluty. Nie ma stałej siedziby, w jej skład wchodzą: Francja, Japonia, Kanada, Niemcy, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Włochy.

ECOWAS - Wspólnota Gospodarcza Państw Zachodniej Afryki. Powstała w 1975 r. założenia ugrupowania są zbliżone do założeń Unii Europejskiej. Dąży do zapewnienia swobodnego przepływu towarów, usług, osób i kapitału, a także do utworzenia strefy wolnego handlu, unii celnej i wolnego rynku. Liczy 16 członków Benin, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Republika Wysp Zielonego Przylądka, Senegal, Sierra Leone, Togo Wybrzeże Kości Słoniowej, Gambia, Ghana, Gwinea, Gwinea - Bissau, Liberia, Mali, Mauretania.

PTA - Wspieranie Handlu Krajów Afryki Wschodniej i Południowej. Należą do niego 22 kraje: Angola, Burundi, Dżibuti, Erytrea, Etiopia, Kenia, Komory, Madagaskar, Malawi, Mauritius, Mozambik, Namibia, Ruanda, Seszele, Somali, Sudan, Suazi, Uganda, Tanzania, Zambia, Zimbabwe. Celem jest utworzenie wspólnego rynku dla tego regionu Afryki.

ALADI -Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Ameryki Łacińskiej. Należą do niego: Argentyna, Boliwia, Brazylia, Chile, Ekwador, Kolumbia, Meksyk, Peru, Urugwaj, Wenezuela. Stowarzyszenie ma na celu stopniową likwidację barier celnych i koordynację polityki gospodarczej.

OPAOrganizacja Państw Amerykańskich powstała w 1948 roku podczas konferencji w Bogocie jako następstwo istniejącej od 1889 roku Międzynarodowej Unii Republik Amerykańskich. Jej członkami są łącznie 34 państwa Ameryki Łacińskiej (od 1962 bez Kuby) oraz Stany Zjednoczone i Kanada. W roku 1951 ogłoszono postanowienia tzw. Karty z Bogoty, która określa iż zadaniem OPA jest umacnianie pokoju i bezpieczeństwa kontynentu amerykańskiego, pokojowe regulowanie sporów między państwami członkowskimi, wspólne rozwiązywanie problemów ekonomicznych, społecznych i politycznych. OPA funkcjonuje jako organizacja regionalna ONZ. Do lat 60. w organizacji politycznie dominowały Stany Zjednoczone w późniejszym okresie OPA prowadziła politykę bardziej niezależną. Pod patronatem OPA zawarto 1967 r. traktat tworzący bezatomową; strefę w Ameryce Łacińskiej.

LPALiga Państw Arabskich, organizacja międzynarodowa z siedzibą w Kairze. Założona w 1945 na konferencji państw arabskich w Kairze przez Egipt, Irak, Liban, Arabię Saudyjską, Syrię, Transjordan (od 1949 r. Jordan) i Jemen. Potem do organizacji dołączyły: Algeria (1962 r.), Bahrajn (1971 r.), Komory (1993 r.), Dżibuti (1977 r.), Kuwejt (1961 r.), Libia (1953 r., wystąpiła z Ligi w 2002 r.), Mauretania (1973 r.), Maroko (1958 r.), Oman (1971 r.), Katar (1971 r.), Somalia (1974 r.), Południowy Jemen (1967 r.), Sudan (1956 r.), Tunezja (1958 r.) i Zjednoczone Emiraty Arabskie (1971 r.). Członkostwo Egiptu zostało zawieszone w 1979 po tym jak kraj ten podpisał porozumienie pokojowe z Izraelem, w 1989 Egipt został ponownie przyjęty.

Struktura Ligii Arabskiej opiera się na Radzie mającej najwyższe uprawnienia, zbierającej się dwa razy do roku na zamkniętych posiedzeniach, Radzie Gospodarczej, Radzie Wspólnej Obrony korzystającej z pomocy Stałego Komitetu Wojskowego i Sekretariatu. Ponadto istnieją komitety i agencje specjalne.

ANZUSPakt Bezpieczeństwa Pacyfiku (ang. Pacific Security Treaty) - pakt polityczno-wojskowy, podpisany 1951roku w San Francisco przez rządy Australii, Nowej Zelandii i USA (nazwa ANZUS od pierwszych liter nazw państw sygnatariuszy). Swoją siedzibę ma w Canberze (Australia). Państwa członkowskie mają obowiązek wzajemnego udzielania pomocy wojskowej w razie napaści na jedno z państw przynależnych do paktu. Główne organy organizacji to: Rada, gdzie zsiadają ministrowie spraw zagranicznych lub ich zastępcy, Stały Komitet Koordynacyjny - wiceministrowie spraw zagranicznych oraz Komitet Wojskowy - przedstawiciele wojskowi państw członkowskich. W wyniku sporu w 1985 roku dotyczącego dostępu USA do portów i lotnisk Nowej Zelandii, USA zawiesiły swe zobowiązania względem tego państwa.