Kwaśne deszcze - sposób popularny nazywania całego szeregu efektów, które powstały na skutek opadu kwaśnych zanieczyszczeń na ziemię z powietrza pod postacią tzw. depozycji mokrej (jako mgła, śnieg czy deszcz). Tego rodzaju zanieczyszczenia atmosfery są spowodowane zwłaszcza związkami siarki i tlenu (dwutlenkiem siarki szczególnie), tlenkami węgla, azotu oraz ozonem. Za wydzielanie tlenku azotu w Polsce odpowiedzialne są samochody (50%), energetyka następnie (35%) i przemysł (10%). Również polskie domowe gospodarstwa mają swój udział w tym zjawisku, ponieważ ich udział równy jest 5%. Te gazy w powietrzu łączą się z drobinkami wody, które obecne są w powietrzu (niekoniecznie są kroplami deszczu !!!) oraz wskutek chemicznych reakcji tworzą się kwasy. Również ozon tworzy azotowy kwas, poprzez reakcje z różnymi zanieczyszczeniami. Opad żrący może wystąpić w odległości większej niż 1000 km od lokalizacji jego powstania.

Znany ogólnie jest niszczący wpływ kwaśnych deszczów na roślinną sferę. Powodują one na przykład obumieranie wielu drzew, również niszczenie leśnego runa. Są uszkadzane liście drzew, a to wywołuje parowanie nadmierne wody oraz zakłócenia w fotosyntezie - tego rezultatem jest zmniejszenie odporność tych organizmów na klimatyczne warunki. Dodatkowo deszcze kwaśne powodują zakwaszenie gleby i wymywanie z niej magnezu, potasu i wapnia. Skutkiem tych zjawisk jest występowanie niedoboru znacznego odżywczych składników, a korzenie roślin wykazują pomniejszoną możliwość poboru elementów niezbędnych w ich rozwoju. Dochodzi do zamierania korzeni, i obumarcia rośliny. W Polsce jest zagrożonych aż więcej niż 80% lasów. Stoki Gór Izerskich (Sudety Zachodnie, 700-800 m. n.p.m.) pokryte są lasami, które się zamieniły w cmentarzysko drzew martwych. W okolicach granicy Czech zginęło już więcej niż 100 milionów drzew. Oszacowano, iż przy postępującej w takim tempie jak obecnie środowiskowej degradacji lasy z terenu Karkonoszy (główne pasmo Sudetów) mogą już za 10-15 lat! Stosunkowo wcześnie uczeni zaobserwowali, iż drzewa na wysokościach większych (Góry Świętokrzyskie, Góry Izerskie, Karkonosze) są podatne szczególnie na uszkodzenia. Odkrycie tego, iż krople wody w chmurach i we mgle (często góry spowite są mgłą i chmurami) są kwaśne dużo bardziej niż kropelki deszczu - ostatnio to właśnie pomogło wyjaśnić tenże naukowy problem.

Istotne jest również oddziaływanie opadów kwaśnych na wodne zbiorniki. Te opady docierają do rzek, jezior i innych zbiorników, powodując jednocześnie ich zakwaszenie, zatem w nich woda nie nadaje do spożycia dla ludzi dla zwierząt i ludzi. Substancje szkodliwe mogą trafiać do zbiorników na dwa sposoby: bezpośrednio albo wymywane są też z terenów sąsiednich. Glin, wymywany z gleby stanowi szczególnie niebezpieczny czynnik dla ryb, ponieważ on kumuluje się w skrzelach ryb, uniemożliwiając oddychanie. Podłoże w słodkowodnych ekosystemach tworzą granitowe skały, będące odporne wysoce na wietrzenie, dlatego też deszcz kwaśny nie jest w glebie neutralizowany, co powoduje duże zakwaszenie cieków oraz jezior. Ryby (przede wszystkim pstrągi oraz łososie) zaprzestają rozmnażania i giną stopniowo w wodzie kwaśnej.

Działanie niszczycielskie kwasu obejmuje nawet jego głównego twórcę jakim jest człowiek. Zostaje przyspieszone wietrzenie budowli, które zbudowane są z wapienia czy piaskowca. Dodatkowo zanieczyszczenia szkodliwie wpływają na sztuczne tworzywa, szyby, na metale nawet, wywołując ich korozję. Obrazy, sitodruki i litografie w muzeach, bibliotekach i galeriach sztuki ulegają zniszczeniu. W organizmie ludzkim mają swój wkład w powstawania chorób oddechowego układu oraz układu krążenia, mogą nawet doprowadzić do śmierci. Deszcze kwaśne powodują zakwaszenie także pitnej wody, co jest powodem wzrostu w niej zawartości metali ciężkich różnego rodzaju, których obecność prowadzić może do licznych chorób: glin - uszkadza mózg i kości, kadm - uszkadza wydalniczy układ, ołów - uszkadza nerwowy układ.

Problem ten dotyczy także Krakowa. W mieście roczny średni odczyn opadów równy był na przełomie roku 1992/93 5,05 pH, podczas gdy w okolicy okazał się istotnie bardziej kwaśny, wynosząc 3,70. To zjawisko stanowi konsekwencję dużej zawartości pyłów w Śródmieściu czy Nowej Hucie.

Pyły zatem paradoksalnie powodują pozytywny efekt, pod względem zasiarczenia terenu.

Kraków to jedno z nielicznych na świecie miejsc, w którym co szóste dziecko za wcześnie się rodzi, wiele noworodków wykazuje trudności w oddychaniu na skutek skażonego powietrza. Giną nieustannie niezwykłe zabytki Krakowa, będące zapisem trwałym historii chlubnej Polski. Deszcze kwaśne zżerają piaskowiec nawet tysiąc razy szybciej w porównaniu z naturą.

Zanieczyszczenie powietrza to ogólnoświatowy problem. Możliwe nie jest by uniknąć jego działania szkodliwego na zwierzęta i rośliny, kiedy substancje obecne już są w powietrzu. Uniknięcie tego problemu odbywa się jedynie poprzez zaprzestanie emisji gazów szkodliwych albo choć znaczne ograniczenie ich. Najwięcej ilość zanieczyszczeń wychodzi z przemysłu, pojazdów spalinowych i elektrowni węglowych. Aby ograniczyć emisji samochodowych spalin stosowane są katalizatory. W USA i w zachodniej części Europy standardowym jest takie wyposażenie samochodów, za sprawą obniżenia ceł oraz podatków na auta wyposażone w katalizatory i wykorzystujące bezołowiową benzynę. W Polsce niestety cena bezołowiowej benzyny jest wyższa nawet od zwykłej, zatem nie ma czynników zachęcających ludzi by chronili środowisko.

Rozwiązaniem także byłoby wiązanie z wapnem zanieczyszczeń w niegroźne chemiczne związki, lecz pojawia się tu problem, polegający na tym czy lepszym rozwiązaniem jest zmniejszenie liczby zanieczyszczeń, czy też lepiej zbytnio nie naruszać naturalnych zasobów? Wapień o dużej zawartości Ca rozsypywany może być na glebę a także jeziora z łodzi, ciężarówek czy śmigłowców. To działałoby jak bufor a także pomniejszało zakwaszenie środowiska, ale jedynie na niedługo (1 rok albo 2 lata). Takie zabiegi są jednak niezwykle kosztowne, np. na wapnowanie Szwecja wydaje rocznie 10 milionów funtów. Innym sposobem jest podejmowanie prób wyeliminowania nie tylko skutków ale i przyczyn, za sprawą zrezygnowania z kopalnianych paliw a także wykorzystywania źródeł energii alternatywnych. Obecnie testowane są możliwości wykorzystywania energii: promieniowania słonecznego, wiatru, fal morskich (odpływów i przypływów), energii jądrowej, energii płynących rzek...

Zapobieganie deszczom kwaśnym wymaga rozwiązań na międzynarodową skalę, gdyż często są skutkiem zanieczyszczeń, które pochodzą z sąsiednich krajów. Usytuowana korzystnie jest Francja. Na jej obszar wieją wiatry znad Atlantyku w większej mierze, rzadko z obszarów Polski oraz wschodnich państw, których przemysł ciężki emituje ilości znaczne dwutlenku siarki. W Szwecji narażonej na działanie wiatrów z terenu Polski, Niemiec, Wielkiej Brytanii (zwłaszcza z dawnej NRD mającej przestarzały przemysł) zniszczonych i uszkodzonych jest niemal 61% leśnych powierzchni. Norwegia nie jest lepiej usytuowana. Nie można liczyć na międzynarodową solidarność w dziedzinie tego rodzaju. Ani Stany Zjednoczone ani Wielka Brytania nie podpisały się protokołem Konferencji Helsińskiej z roku 1984, który miał na celu ograniczenie wydzielania dwutlenku siarki. Anglia, której przestarzały często przemysł jest na drugim pod względem wielkości produkcji gazów toksycznych, jest w paśmie wiatrów dominujących zachodnich. Pozwalają one uwolnić się Anglii od 2/3 zanieczyszczeń (tylko 36% leśnych powierzchni jest zagrożonych), uprzywilejowane podobnie są Stany Zjednoczone dzięki wiatrom "eksportujących" ich deszcze kwaśne ku równinom Kanadyjskim, Atlantykowi oraz zaludnionym słabo Górom Skalistym.