Arka Czasu - geneza i gatunek utworu
„Arka czasu, czyli wielka ucieczka Rafała od kiedyś do wtedy przez teraz do teraz” to powieść historyczno-fantastyczna dla młodego czytelnika, łącząca realizm wojenny z elementami powieści przygodowej i fantastycznej. Z jednej strony jest to powieść o Holokauście i życiu w getcie warszawskim, przedstawiona z perspektywy dziecka. Z drugiej – zawiera motyw podróży w czasie, który nadaje jej symboliczny, niemal baśniowy wymiar.
Autor wykorzystuje tu konwencję realizmu magicznego: rzeczywistość okupacyjna i elementy fantastyczne przenikają się, tworząc opowieść o przetrwaniu, nadziei i pamięci.
Dzięki temu książka staje się nie tylko relacją o losie dziecka w czasie wojny, lecz także refleksją o znaczeniu wyobraźni i historii.
Powieść została wydana po raz pierwszy w 2013 roku. Autor napisał ją na Konkurs Literacki im. Astrid Lindgren organizowany w ramach akcji Cała Polska czyta dzieciom. Marcin Szczygielski, znany z książek dla dzieci i młodzieży o głębszej, filozoficznej wymowie, chciał stworzyć utwór, który połączyłby edukację historyczną z emocjonalnym doświadczeniem czytelnika. W powieści pojawiają się prawdziwe postaci historyczne, takie jak:
- Barbara Temkin-Bermanowa, bibliotekarka z Leszna 67, która rzeczywiście prowadziła wypożyczalnię książek w getcie;
- Bela Gelbard, działaczka społeczna i oświatowa;
- Antonina Żabińska, dyrektorka warszawskiego zoo, wraz z mężem Janem Żabińskim pomagająca Żydom w czasie okupacji;
- Janusz Korczak, wychowawca i lekarz, symbol miłości do dzieci i poświęcenia w czasie wojny.
Postać Stelli, dziewczyny, która wyprowadza Rafała z getta i wędruje z nim przez okupowaną Warszawę, została wzorowana na autentycznej postaci Stefanii Grodzieńskiej – aktorki, pisarki i satyryczki żydowskiego pochodzenia, która w czasie wojny również ukrywała się po „aryjskiej stronie”.
