Wielki Gatsby - streszczenie szczegółowe

Rozdział I

Nick Carraway rozpoczyna opowieść od rady ojca, aby nie oceniać pochopnie ludzi, ponieważ nie wszyscy otrzymali w życiu takie same możliwości. Dzięki temu nauczył się tolerancji, choć z czasem zaczął pragnąć świata o wyraźnym porządku moralnym. Jay Gatsby uosabiał wiele cech, których Nick nie akceptował, lecz zarazem było w nim coś niezwykłego: bezgraniczna wiara w możliwość spełnienia marzeń.

Wiosną 1922 roku Nick przenosi się na Wschodnie Wybrzeże i rozpoczyna pracę jako makler. Wynajmuje skromny dom w West Egg, obok okazałej rezydencji Gatsby’ego. Po drugiej stronie zatoki leży bardziej eleganckie East Egg, zamieszkane przez przedstawicieli dawnych, bogatych rodzin.

Nick odwiedza daleką kuzynkę Daisy Buchanan i jej męża Toma, znajomego ze studiów. Poznaje tam również golfistkę Jordan Baker. Podczas kolacji odkrywa, że małżeństwo gospodarzy jest nieszczęśliwe. Tom ma kochankę w Nowym Jorku, która telefonuje do niego w czasie spotkania, a Daisy wie o jego zdradzie. Kuzynka wypowiada gorzkie słowa o sytuacji kobiet i próbuje zainteresować Nicka Jordan.

Po powrocie Nick dostrzega Gatsby’ego stojącego przed sąsiednią rezydencją. Wielki Gatsby stał, spoglądał na zatokę i wyciągał ręce ku zielonemu światłu widocznemu na drugim brzegu. Znak ten wiąże się z jego najważniejszym marzeniem.

Daisy opowiada o trzyletniej córce i mówi, że chciałaby, aby została „piękną, małą idiotką”, ponieważ nieświadomej kobiecie łatwiej będzie żyć w świecie podporządkowanym mężczyznom. Tom natomiast ujawnia aroganckie poglądy i przekonanie o własnej wyższości. Wizyta pokazuje, że za zamożnością Buchananów kryją się zdrada, napięcie i brak rzeczywistego porozumienia.

Rozdział II

Między West Egg a Nowym Jorkiem rozciąga się ponura Dolina Popiołów, w której George Wilson prowadzi warsztat samochodowy. Jego żona Myrtle jest kochanką Toma Buchanana. Pewnego dnia Tom zabiera Nicka do warsztatu, a następnie potajemnie umawia się z kobietą. George jest przekonany, że żona jedzie odwiedzić siostrę.

Tom, Nick i Myrtle udają się do Nowego Jorku. Po drodze Tom kupuje kochance szczeniaka. Spotkanie odbywa się w mieszkaniu utrzymywanym na potrzeby romansu. Dołączają do nich siostra Myrtle, Katarzyna, oraz państwo McKee. Goście piją alkohol i rozmawiają między innymi o tajemniczym milionerze, o tym jakie życie Gatsby prowadzi oraz organizowanych przez niego przyjęciach.

Katarzyna uważa, że Tom i Myrtle powinni rozwieść się ze swoimi małżonkami. Myrtle opowiada, że zafascynowały ją elegancja i bogactwo Toma. Związek z nim traktuje jako szansę ucieczki od biedy oraz awansu społecznego. Pod wpływem alkoholu wielokrotnie wypowiada imię Daisy. Kiedy nie reaguje na zakaz Toma, mężczyzna uderza ją i łamie jej nos. Jego zachowanie ujawnia brutalność oraz przekonanie, że może bezkarnie podporządkowywać sobie innych.

W nowojorskim mieszkaniu Myrtle przebiera się i zaczyna naśladować zachowanie zamożnej gospodyni. Katarzyna utrzymuje, że przeszkodą w rozwodzie Toma są rzekome religijne przekonania Daisy. Opowieść jest nieprawdziwa, ale pozwala kochankom usprawiedliwiać romans. Myrtle wyznaje też, że poślubiła George’a, sądząc, iż ma on wyższą pozycję, lecz szybko rozczarowała się jego ubóstwem i brakiem ambicji.

Rozdział III

Latem rezydencja Gatsby’ego rozbrzmiewa muzyką. Na wystawne przyjęcia przybywają tłumy ludzi, choć większość nie zna gospodarza i nie otrzymała zaproszenia. Nick należy do nielicznych oficjalnie zaproszonych gości. W posiadłości spotyka Jordan Baker, z którą próbuje odnaleźć Gatsby’ego.

Uczestnicy zabawy powtarzają plotki, jakoby gospodarz zabił człowieka albo był niemieckim szpiegiem. W bibliotece Nick i Jordan poznają podpitego mężczyznę nazywanego Sowimi Oczami, zdziwionego, że książki Gatsby’ego są prawdziwe, choć nigdy ich nie czytano.

Nick wdaje się w rozmowę z uprzejmym mężczyzną i odkrywa, że podczas wojny służyli w tej samej dywizji. Dopiero po pewnym czasie rozmówca wyjawia, że to on jest Jayem Gatsbym. Gospodarz zachowuje trzeźwość i z dystansem obserwuje gości. Wkrótce zaprasza Jordan na poufną rozmowę, której treści dziewczyna nie chce zdradzić.

Pod koniec przyjęcia nietrzeźwi goście rozbijają samochód. Po powrocie do codziennych obowiązków Nick coraz bardziej fascynuje się Nowym Jorkiem i odnawia znajomość z Jordan. Wie, że golfistka jest chłodna i nieuczciwa, lecz mimo to zaczyna darzyć ją sympatią.

Nick jest zaskoczony młodym wiekiem i powściągliwością Gatsby’ego. Gospodarz ma niezwykły uśmiech, który daje rozmówcy poczucie pełnej akceptacji. Proponuje Nickowi wspólny lot hydroplanem, a później znika, aby zająć się gośćmi. Jego zachowanie kontrastuje z chaosem przyjęcia: sam nie pije i nie uczestniczy w rozwiązłej zabawie. Końcowy wypadek samochodowy podkreśla beztroskę oraz nieodpowiedzialność tłumu.

Rozdział IV

Pewnego dnia milioner Gatsby zabiera Nicka luksusowym samochodem na lunch. Chcąc przeciwdziałać plotkom, przedstawia historię swojego życia. Utrzymuje, że pochodzi z bogatej rodziny, odziedziczył majątek, studiował w Oksfordzie, podróżował po Europie i został odznaczony za wojenną odwagę. Pokazuje Nickowi medal i fotografię, które częściowo potwierdzają, że historia Jaya Gatsby 'ego jest prawdziwa.

W Nowym Jorku narrator poznaje Meyera Wolfshiema, wspólnika Gatsby’ego związanego ze światem przestępczym. Mężczyzna miał ustawić wyniki finałów ligi baseballowej w 1919 roku, co budzi podejrzenia dotyczące źródeł fortuny Gatsby’ego. W restauracji pojawia się Tom, na którego widok Gatsby wyraźnie traci pewność siebie.

Jordan wyjaśnia Nickowi, że kilka lat wcześniej Daisy i Gatsby byli w sobie zakochani. Gatsby wyjechał na wojnę, natomiast Daisy poślubiła bardzo bogatego Toma. Dzień przed ślubem otrzymała list od dawnego ukochanego i chciała odwołać ceremonię, ale ostatecznie zmieniła zdanie. Wkrótce odkryła niewierność męża.

Gatsby kupił dom naprzeciwko posiadłości Buchananów i wydawał przyjęcia w nadziei, że pojawi się na nich Daisy. Teraz prosi, aby Nick zaprosił kuzynkę na herbatę, nie informując jej o obecności Gatsby’ego.

Po drodze do miasta policjant zatrzymuje samochód Gatsby’ego, ale odstępuje od interwencji, gdy kierowca pokazuje specjalną kartę. Sytuacja potwierdza jego wpływowe znajomości. Spotkanie z Tomem w restauracji wyprowadza Gatsby’ego z równowagi: pewny siebie milioner nagle znika, ponieważ obecność męża Daisy przypomina mu o największej przeszkodzie.

Jordan wyjaśnia także, że dzień przed ślubem Daisy otrzymała list od Gatsby’ego, upiła się i chciała odwołać ceremonię. Ostatecznie poślubiła Toma, a wkrótce odkryła jego niewierność. Gatsby nigdy nie uznał jednak jej małżeństwa za ostateczne.

Rozdział V

Nick zgadza się zorganizować spotkanie. Gatsby próbuje odwdzięczyć się propozycją udziału w interesie związanym prawdopodobnie z Wolfshiemem, ale sąsiad Nick odmawia. Przed wizytą Daisy Gatsby każe skosić trawnik Nicka i wypełnia jego dom kwiatami.

W dniu spotkania pada deszcz, a Gatsby jest skrajnie zdenerwowany. Pierwsza rozmowa dawnych zakochanych po pięciu latach przebiega niezręcznie. Mężczyzna niemal strąca stojący na kominku zegar, jakby próbował zatrzymać albo cofnąć czas. Nick pozostawia gości samych, a po powrocie odkrywa, że odzyskali dawną bliskość.

Gatsby oprowadza Daisy i Nicka po swojej rezydencji, pokazując kosztowne wyposażenie. Kiedy rzuca przed ukochaną stos luksusowych koszul, kobieta zaczyna płakać. Bogactwo Gatsby’ego uświadamia jej, jak mogło wyglądać ich wspólne życie.

Z okien widać dom Buchananów i zielone światło. Po spotkaniu z Daisy znak traci dla Gatsby’ego część magicznego znaczenia, ponieważ upragniona kobieta znajduje się obok niego. Nick podejrzewa jednak, że rzeczywista Daisy może nie dorównać idealnemu obrazowi budowanemu przez pięć lat.

Początkowo Gatsby uważa spotkanie za pomyłkę i chce wyjść. Nick tłumaczy mu, że Daisy jest równie skrępowana. Po półgodzinnej rozmowie bez świadków oboje odzyskują spokój: Daisy ma łzy w oczach, a Gatsby promienieje szczęściem. Poprawiająca się pogoda odpowiada zmianie atmosfery.

Gatsby wspomina, że utracił odziedziczone pieniądze podczas wojennego kryzysu, a później ponownie zdobył fortunę, lecz nie wyjaśnia jej źródeł. Dla Daisy rezydencja stanowi dowód, że dawniej ubogi oficer osiągnął pozycję pozwalającą mu konkurować z Tomem.

Rozdział VI

Narrator ujawnia prawdziwą przeszłość Gatsby’ego. Urodził się jako James Gatz, syn ubogich rolników z Dakoty Północnej. Nie akceptował swojego pochodzenia i w wieku siedemnastu lat zmienił nazwisko, rozpoczynając świadome tworzenie nowej tożsamości.

Przełomem było spotkanie z bogatym Danem Codym. Gatsby ostrzegł go przed niebezpieczną pogodą, a następnie został jego pomocnikiem i przez kilka lat podróżował na jachcie. Poznał wówczas świat bogactwa, do którego pragnął należeć. Cody chciał pozostawić mu pieniądze, lecz spadek przejęła Ella Kaye. Gatsby zdobył jednak doświadczenie oraz przekonanie, że może samodzielnie odmienić własny los.

Pewnego dnia w jego rezydencji pojawiają się Tom i państwo Sloane’owie. Pani Sloane pozornie zaprasza Gatsby’ego na kolację, lecz odjeżdża bez niego, gdy ten przyjmuje propozycję. Przedstawiciele dawnej elity nie uznają Gatsby’ego za członka swojego środowiska, mimo jego fortuny.

Tom i Daisy uczestniczą później w przyjęciu. Gatsby po raz pierwszy tańczy, właśnie z ukochaną, lecz Daisy źle czuje się w hałaśliwym świecie West Egg. Po jej wyjeździe mężczyzna jest rozczarowany. Pragnie, aby powiedziała Tomowi, że nigdy go nie kochała, i odtworzyła z nim relację sprzed pięciu lat. Nick ostrzega, że przeszłości nie można powtórzyć, ale Gatsby podporządkował życie wierze, że zdoła ją odzyskać.

Zainteresowanie młodego reportera pokazuje, że wokół Gatsby’ego narosła legenda niemająca wiele wspólnego z jego pochodzeniem. Nie tylko zmienił nazwisko, lecz stworzył całą osobowość odpowiadającą wyobrażeniu o człowieku sukcesu.

Tom pogardza gospodarzem i podejrzewa nielegalne źródła jego pieniędzy. Daisy jest natomiast zgorszona ostentacją oraz obyczajami nowych bogaczy z West Egg. Gatsby błędnie zakłada, że może skłonić ją do unieważnienia dotychczasowego życia i powrotu do chwili sprzed swojego wyjazdu.

Rozdział VII

Gatsby przestaje organizować przyjęcia i wymienia służbę, aby ukryć wizyty Daisy. W upalny dzień Nick, Gatsby i Jordan spotykają się w domu Buchananów. Gatsby poznaje córkę Daisy i Toma, która nie mieściła się w jego wyidealizowanej wizji ukochanej. Tom dostrzega uczucia łączące żonę z gościem.

Grupa jedzie do Nowego Jorku. Po drodze Tom zatrzymuje się w warsztacie Wilsona. George odkrył niewierność Myrtle i zamierza wyjechać z nią na Zachód. Tom rozumie, że równocześnie może stracić żonę oraz kochankę.

W hotelu Plaza dochodzi do konfrontacji. Gatsby żąda, aby Daisy powiedziała, że nigdy nie kochała Toma. Kobieta przyznaje jednak, że kochała obu mężczyzn. Tom ujawnia, że za majątkiem rywala kryje się zorganizowana przestępczość, w tym nielegalny handel alkoholem. Daisy wycofuje się i ponownie szuka bezpieczeństwa u męża.

W drodze powrotnej Myrtle ucieka z pokoju, w którym zamknął ją George, i wybiega przed samochód Gatsby’ego. Za kierownicą siedzi Daisy, która śmiertelnie potrąca kobietę i odjeżdża. Gatsby zamierza wziąć winę na siebie.

Pod domem Buchananów Nick widzi Toma i Daisy spokojnie rozmawiających przy stole, jakby zawarli porozumienie. Gatsby czeka na zewnątrz, aby chronić ukochaną, nie rozumiejąc, że wróciła do bezpiecznego świata małżeństwa.

Do miasta bohaterowie powieści jadą dwoma samochodami. Tom prowadzi żółte auto Gatsby’ego, dlatego obserwująca go Myrtle później łączy ten pojazd z kochankiem. Podróżująca z Gatsbym Daisy prowadzi samochód Toma. W hotelu Tom przyznaje się do zdrad, ale je lekceważy. Pewny zwycięstwa pozwala Daisy wrócić z rywalem, pokazując, że nie uważa go już za zagrożenie. Jest to do pewnego stopnia zgoda na zdradę. 

Po wypadku Gatsby wyjaśnia Nickowi, że Daisy próbowała ominąć Myrtle, ale straciła panowanie nad samochodem. On chciał się zatrzymać, lecz kobieta odjechała. Mimo to jest gotowy zeznać, że sam prowadził, i ponieść konsekwencje.

Rozdział VIII

Po bezsennej nocy Nick odwiedza Gatsby’ego. Sąsiad czekał na wiadomość od Daisy, lecz ta się nie odezwała. Nick radzi mu wyjechać, ponieważ policja rozpozna jego samochód. Gatsby odmawia, nadal wierząc, że ukochana do niego zadzwoni.

Opowiada o początku ich relacji. Sąsiad Nicka znał Daisy od lat, jeszcze z czasów, zanim wstąpił do wojska. Jako biedny oficer pozwolił Daisy sądzić, że należy do jej świata. Zakochał się zarówno w niej, jak i w reprezentowanym przez nią bogactwie oraz bezpieczeństwie. Po jego wyjeździe na wojnę Daisy zaczęła ponownie uczestniczyć w życiu towarzyskim, poznała Toma i wybrała stabilne małżeństwo.

Przed wyjściem do pracy Nick mówi Gatsby’emu, że jest wart więcej niż Buchananowie i ich otoczenie. To jedyny komplement, jaki kiedykolwiek mu wypowiada. Gatsby postanawia skorzystać z basenu, choć przez całe lato ani razu w nim nie pływał.

Tymczasem pogrążony w rozpaczy Wilson szuka właściciela żółtego samochodu. Uznaje, że kierowca był kochankiem Myrtle i celowo ją zabił. Dociera do posiadłości Gatsby’ego, strzela do niego w basenie, a następnie popełnia samobójstwo. Nick odnajduje oba ciała. Gatsby umiera samotnie, wciąż oczekując telefonu od Daisy.

Gatsby opowiada Nickowi, że jako biedny oficer nie miał pozycji pozwalającej mu poślubić Daisy, lecz pozwolił jej uwierzyć we wspólną przyszłość. Po wojnie nie zaakceptował jej wyboru i przez kolejne lata zdobywał majątek, aby stać się człowiekiem, którego – jak sądził – mogłaby wybrać.

W biurze Nick nie potrafi się skupić. Jego rozmowa z Jordan jest chłodna i prowadzi do dalszego oddalenia. Próbuje także zadzwonić do Gatsby’ego, ale linia pozostaje zajęta, ponieważ sąsiad wciąż oczekuje wiadomości od Daisy. Wilson tymczasem uznaje właściciela żółtego auta za kochanka żony i rozpoczyna poszukiwania.

Rozdział IX

Nick organizuje pogrzeb Gatsby'ego. Próbuje skontaktować się z Daisy, lecz ona i Tom wyjechali, nie pozostawiając adresu. Wolfshiem odmawia przyjazdu, a Klipspringer telefonuje jedynie po pozostawione buty. Tłumy korzystały z gościnności Gatsby’ego, ale po jego śmierci nikt nie chce się z nim pożegnać.

Do rezydencji przybywa ojciec zmarłego, Henry C. Gatz, dumny z sukcesu syna. Pokazuje Nickowi młodzieńczy plan dnia Jamesa, świadczący o jego ambicji i konsekwentnej pracy nad sobą. W deszczowym pogrzebie uczestniczą tylko Nick, ojciec, służba, duchowny i Sowie Oczy, zdumiony nieobecnością dawnych gości.

Rozczarowany Wschodnim Wybrzeżem Nick postanawia wrócić na Zachód. Zrywa znajomość z Jordan, a potem spotyka Toma. Buchanan przyznaje, że wskazał Wilsonowi właściciela żółtego samochodu, sądząc, że to Gatsby zabił Myrtle. Nick uznaje Toma i Daisy za ludzi nieodpowiedzialnych, którzy niszczą innych, a następnie chronią się za swoim bogactwem.

Przed wyjazdem narrator odwiedza opuszczoną rezydencję i spogląda na zielone światło. Rozmyśla o Gatsbym, który bezgranicznie wierzył w możliwość odzyskania przeszłości. Jego los staje się symbolem ludzkiej pogoni za stale oddalającym się marzeniem. Człowiek próbuje płynąć ku przyszłości, lecz nurt nieustannie znosi go w stronę tego, co minęło.

Po śmierci Gatsby’ego posiadłość wypełniają policjanci, dziennikarze i przypadkowi obserwatorzy, którzy powtarzają sensacyjne wersje tragedii. Nick bezskutecznie próbuje odnaleźć kogoś, kto pomógłby uporządkować sprawy zmarłego. Henry Gatz nie chce zabrać ciała w rodzinne strony, ponieważ uważa, że prawdziwe życie syna związane było z miejscem jego sukcesu.

Tom nie wie, że samochód prowadziła Daisy, i uznaje skierowanie Wilsona do Gatsby’ego za usprawiedliwione. Nick początkowo nie chce podać mu ręki, lecz rozumie, że Buchanan nie potrafi dostrzec własnej winy. Oboje z Daisy niszczą innych, a następnie wycofują się do świata chronionego przez pieniądze i pozycję.